I SA/Wa 1476/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Monika Nowicka Asesor WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant Joanna Grzyb po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2008 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP 1. oddala skargę, 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K. M. prowadzącego Kancelarię Adwokacką w W. przy ulicy [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych tytułem zwrotu uzasadnionych kosztów postępowania. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. J., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...], odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości położonej w miejscowości S., gmina P., powiat G., województwo [...]. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda Pomorski decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418, ze zm.) odmówił potwierdzenia B. J. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przedmiotowej nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że wnioskodawczyni repatriowała się do Polski na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222). W tej sytuacji w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., zgodnie z którym osobami uprawnionymi do otrzymania rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie są nie tylko osoby, które powróciły do Rzeczypospolitej Polskiej na mocy układów republikańskich wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-4 powołanej ustawy, ale także osoby, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. zmuszone były opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Oceniając całość akt sprawy organ uznał, że wnioskodawczyni nie udowodniła okoliczności zmuszających ją do opuszczenia w 1957 r. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które miałyby związek z wojną rozpoczętą w 1939 r., a zatem nie spełniła przesłanek wynikających z art. 1 ust. 2 powołanej ustawy. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem B. J. złożyła odwołanie, kwestionując rozstrzygnięcie organu wojewódzkiego i podnosząc, że decyzja ta jest dla niej bardzo krzywdząca. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Skarbu Państwa stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu organ odwoławczy stanął na stanowisku, że z akt sprawy wynika, iż B. J. opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z prześladowaniami ludności polskiej w okresie powojennym przez władze radzieckie, a w szczególności z nakłanianiem do zmiany obywatelstwa polskiego na radzieckie. Organ II instancji podkreślił, że z treści pism wnioskodawczyni wynika, iż fakt późniejszego opuszczenia miejsca zamieszkania na tzw. kresach wschodnich nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach wynikających bezpośrednio z wojny rozpoczętej we wrześniu 1939 r., a odnosi się jedynie do zmian społeczno-politycznych zaistniałych w okresie powojennym na tych terenach. W ocenie organu pogorszenie warunków życiowych, będące przyczyną podjęcia przez wnioskodawczynię decyzji o repatriacji w 1957 r., jako okoliczność zaistniała m.in. w skutek włączenia do kołchozu gospodarstwa rolnego będącego jej własnością, nie wynikała wprost z wojny rozpoczętej w 1939 r., lecz z ustroju panującego na terenie ówczesnego Związku Radzieckiego, dlatego też nie spełnia przesłanki przymusu związanego z wojną rozpoczętą w 1939 r. W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie można zatem ustalić istnienia przyczyny niezbędnej dla potwierdzenia prawa do rekompensaty, określonej w treści art. 1 ust. 2 powołanej ustawy, tj. opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Na decyzję Ministra Skarbu Państwa skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła B. J. W uzasadnieniu skargi podniosła, że związek jej repatriacji z wojną rozpoczętą w 1939 r. jest niewątpliwy. W ocenie skarżącej dowodzenie okoliczności zmuszenia opuszczenia nieruchomości po upływie ponad 60 lat od zakończenia wojny jest praktycznie niemożliwe. Skarżąca podkreśliła, że czuje się ona pokrzywdzona w związku z wydaniem decyzji odmownej w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ sądowa kontrola zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawą prawną wydania kwestionowanej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.). Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 tej ustawy określa ona zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w tym przepisie umów z lat 1944-1945. Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 1 ust. 2). Z analizy akt sprawy wynika, że B. J. powróciła do Polski dnia 28 września 1957 r. w ramach akcji repatriacyjnej, której podstawą prawną była umowa międzynarodowa z dnia 25 marca 1957 r. zawarta pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej. Umowa ta w art. 8 przewidywała, że osoby wyjeżdżające ze Związku Radzieckiego mogły wywieźć należące do nich mienie osobistego użytku i przedmioty niezbędne do wykonywania zawodu, mogły też rozporządzić mieniem według swego uznania, na przykład poprzez zbycie nieruchomości (należących do nich domów, budynków), jak również mogły wpłacać swoje środki pieniężne do Państwowego Banku ZSRR ze zleceniem przekazania ich na swój rachunek w Narodowym Banku Polskim. Ponieważ umowa ta stwarzała formalnie repatriantom możliwość rozporządzenia mieniem i nie zawierała zobowiązania Państwa Polskiego do wypłaty im ekwiwalentu, dlatego też nie została ona objęta dyspozycją ani art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74, ze późn. zm.), ani nie wymieniał jej przepis art. 212 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46, poz. 543, ze zm.), ani też nie wskazywał jej art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu wieczystego użytkowania nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r., Nr 6, poz. 39), które to ustawy poprzednio regulowały problematykę tzw. mienia zabużańskiego. Z tego samego powodu umowa ta również nie została wymieniona w obecnie obowiązującej ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. Biorąc zatem pod uwagę, że umowa ta nie mieści się w katalogu umów enumeratywnie wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-4 powołanej ustawy, organy obu instancji prawidłowo stwierdziły, że w niniejszej sprawie może mieć zastosowanie jedynie przepis art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zdaniem Sądu fakt repatriowania w trybie powołanej umowy z dnia 25 marca 1957 r. może mieścić się w zakresie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Dokonując w związku z tym analizy istnienia przesłanek wynikających z treści art. 1 ust. 2 tej ustawy należy wyjaśnić, że przepis ten nie precyzuje, co należy uważać za wspomniane w nim "zmuszanie". Trzeba zatem uznać, że przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczający terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej, może mieć różny charakter (np. przymus bezpośredni, ekonomiczny, uzasadniona obawa o własne lub najbliższych zdrowie i życie itp.). Przy czym przymus ten musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowo-skutkowym z wojną rozpoczętą w 1939 r. Należy podkreślić, że konkretna przyczyna, skutkująca przymusowym opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez właściciela nieruchomości powinna powstać jako następstwo działań wojennych i różnych zdarzeń im towarzyszących, jak np. deportacje ludności polskiej, aresztowania, zsyłka na Syberię, czy pobór do wojska. Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że nie wszystkie repatriacje, w tym mające miejsce po zakończeniu II wojny światowej, zgodnie z wolą ustawodawcy mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przyjęcie innej koncepcji czyniłoby obecność przepisu o takiej treści całkowicie zbędnym. Należy więc odróżnić zdarzenia, będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy, od tych zdarzeń, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni. W niniejszej sprawie skarżąca przymus opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wiązała z takimi wydarzeniami jak: prześladowanie ludności polskiej przez władze radzieckie, w tym nakłanianie do zmiany obywatelstwa polskiego na radzieckie, zakaz uczestniczenia w praktykach religijnych oraz pogorszenie jej osobistych warunków życiowych na skutek włączenia jej gospodarstwa rolnego do kołchozu. Jako przyczyny decyzji wskazała również śmierć męża oraz decyzję o repatriacji innych członków jej rodziny. Oceniając zatem, czy powołane powyżej zdarzenia można zaliczyć do "innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r." oraz czy zdarzenia te były bezpośrednimi skutkami wojny, należy udzielić odpowiedzi negatywnej. W ocenie Sądu fakt późniejszego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez skarżącą, tj. w 1957 r. nie pozostaje w związku przyczynowym z okolicznościami wynikającymi bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r. Z wyjaśnień skarżącej wynika, że opuszczenie przez nią byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1957 r. związane było ze zmianami społecznymi zachodzącymi na tym terenie oraz jej sytuacją osobistą. Trafne jest zatem stanowisko organów orzekających w sprawie, że skoro właścicielki nieruchomości nie dotyczyły przesłanki z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., to nie mogła skutecznie nabyć prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), orzekł jak w sentencji.