IV SA/Gl 963/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2008r. sprawy ze skargi F. M. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie żołnierzy zawodowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B.-B. z dnia [...] nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wojskowy Komendant Uzupełnień w B.-B. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego art. 104 oraz art. 72 i art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 ze zm.) w brzmieniu sprzed dnia 1 lipca 2004 r. w związku z § 12 ust. 1 i § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2000 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. Nr 62, poz. 729 ze zm.) w brzmieniu sprzed 1 lipca 2004 r. i w związku z art. 169 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z uwzględnieniem art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.) przyznał mł. chor. szt. F. M. wyrównanie uposażenia za okres od dnia [...] do dnia [...] w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji podniósł, że w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji Nr [...] z dnia [...] Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego w sprawie wypowiedzenia stronie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, które nastąpiło decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych Nr [...] z dnia [...] strona przystąpiła do wykonywania obowiązków służbowych w WKU w B.-B.. To w konsekwencji oznacza, iż pozostawała w służbie, jednak faktycznie nie pobierała za okres od [...] do [...] należnego mu uposażenia. Przy rozpatrywaniu wniosku strony o wypłatę uposażenia, zdaniem organu, należy mieć na względzie postanowienia art. 41 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, zgodnie z którym emerytury lub renty inwalidzkiej oraz dodatków nie wypłaca się za okres, za który żołnierz otrzymał uposażenie przewidziane w przepisach o uposażeniu żołnierzy, chyba że emerytura lub renta byłaby korzystniejsza. Przepis ten wyklucza możliwość wypłaty za ten sam okres zarówno emerytury lub renty inwalidzkiej, jak też uposażenia. Oznacza to, że organ wojskowy posiada możliwość jedynie wypłaty różnicy pomiędzy należnym uposażeniem, a pobranym i niezwróconym do biura emerytalnego świadczeniem emerytalnym (rentowym). Zdaniem organu pierwszej instancji w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, w konsekwencji restytucji prawa do uposażenia, wypłacone świadczenie emerytalne stało się świadczeniem nienależnym. Jeżeli jednak takie stwierdzenie już wyprowadzono, brak jest prawnej możliwości wypłaty za ten sam okres ponownie uposażenia. Należy natomiast jedynie wypłacić różnicę wynikającą z ewentualnych podwyżek uposażeń. Kierując się wskazanymi regułami organ pierwszej instancji ustalił, że należne stronie uposażenie to kwota [...] zł. Świadczenia wypłacone przez Wojskowe Biuro Emerytalne w K. to kwota [...] zł, co oznacza, że do wyrównania pozostała kwota [...] zł. Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. W motywach odwołania strona zaznaczyła, że jej wniosek o wypłatę zaległych należności za okres pozostawania poza służbą nie dotyczy rozliczeń finansowych z WBE, gdyż te będą przedmiotem jego rozliczeń przed sądem. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego art. 104 oraz art. 72 i art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 ze zm.) w związku z § 12 ust. 1 i § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2000 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. Nr 62, poz. 729 ze zm.) art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia przywołał ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji, a związane ze stwierdzeniem nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej F. M. Zaznaczył, iż konsekwencją takiej decyzji jest to, że uchyla wszystkie skutki prawne decyzji uznanej za nieważną i sprawa, która była przedmiotem decyzji uznanej za nieważną wraca do stanu, w jakim znajdowała się przed jej wydaniem. W tej sytuacji strona nie została skutecznie zwolniona z zawodowej służby wojskowej w dniu [...], a tym samym za okres od [...] do dnia [...] przysługuje jej uposażenie oraz inne należności pieniężne przewidziane w przepisach ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zdaniem organu odwoławczego zgodnie z art. 41 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy oraz ich rodzin emerytury lub renty inwalidzkiej nie wypłaca się za okres, za który żołnierz otrzymał uposażenie przewidziane w przepisach o uposażeniu żołnierzy, chyba że emerytura lub renta była korzystniejsza. Wskazany przepis wyklucza możliwość wypłaty za ten sam okres zarówno emerytury lub renty inwalidzkiej, jak też uposażenia. Oznacza to, że organ wojskowy posiada możliwość jedynie wypłaty różnicy pomiędzy należnym uposażeniem, a pobranym i nie zwróconym do biura emerytalnego świadczeniem emerytalnym. Składając wniosek o wypłatę należności za okres pozostawania "poza służbą" strona wyraziła wolę wypłaty zaległego uposażenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniósł F. M. W skardze tej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W motywach skargi przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, w tym podejmowane przez organy administracji rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącego w obrocie prawnym pozostają dwie decyzje Szefa WSz.W w K. i Dyrektora WBE, przy czym pierwsza decyzja została zaskarżona do sądu administracyjnego, a druga do sądu powszechnego. O okoliczności tej skarżący poinformował Komendanta WKU w B.-B.. Nadto skarżący podniósł, że organy administracji bez podstawy prawnej dokonały kompensaty, albowiem nie istnieje taki tytuł wykonawczy w rozumieniu art. 777 kpc. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. wniósł o oddalenie skargi i przywołał analogiczną argumentację do tej jaką zamieścił w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Jak zostało to zaznaczone, sąd administracyjny powołany jest do kontroli zgodności decyzji administracyjnych z prawem, zatem sąd ten nie jest uprawniony do oceny, czy obowiązujące przepisy prawa są prawidłowe, czy też zawierają luki i ułomności, lecz obowiązany jest je stosować. Jedynie w przypadku stwierdzenia niekonstytucyjności określonego przepisu sąd ten dysponuje prawem umożliwiającym mu zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o jego zgodność z Konstytucją RP czy też innym przez prawo wskazanym aktem. Nadto w ramach oceny prawidłowości kontrolowanego rozstrzygnięcia Sąd nie może kierować się pozaprawnymi regułami np. odwołującymi się do zasady racjonalności czy też ekonomiki procesowej. Wskazane reguły będą musiały ustąpić miejsca przepisom prawa, ponieważ one jedynie wyznaczają pole działania organu administracji i stanowią model przy ocenie prawidłowości jego działania. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że stan faktyczny w sprawie nie wzbudza żadnych kontrowersji i jest jasny dla organu administracji jak i dla skarżącego. Dla rozpatrywanej sprawy znaczenie posiadają następujące fakty, które wymagają przypomnienia. Skarżący decyzją z dnia [...] Dowódcy Ś. Okręgu Wojskowego o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej został zwolniony ze służby wojskowej. Decyzja ta została skarżącemu doręczona w dniu [...] i z dniem [...], stała się decyzją ostateczną. Natomiast mocą decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] stwierdzono nieważność przywołanej powyżej decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Z uwagi na charakter sprawy przyjdzie w pierwszej kolejności przedstawić stan normatywny w sprawie przywoływany przez organy administracji. Stosownie do postanowień art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750) uposażenie żołnierzy zawodowych składa się z uposażenia zasadniczego i dodatków do uposażenia. Po myśli ust. 2 tego przepisu z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej żołnierz zawodowy otrzymuje tylko jedno uposażenie. Według art. 74 ust. 1 powyższej ustawy wypłaty uposażenia oraz innych należności dokonuje jednostka wojskowa lub instytucja cywilna, na której zaopatrzeniu finansowym żołnierz pozostaje. Stosownie do treści art. 76 ust. 1 powoływanej ustawy prawo do uposażenia powstaje z dniem rozpoczęcia przez żołnierza zawodowego pełnienia zawodowej służby wojskowej, a po myśli ust. 4 tego przepisu prawo do uposażenia wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym żołnierz zawodowy został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, zaginął lub zmarł. Nadto zgodnie z art. 77 analizowanej ustawy uposażenie i inne należności pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, o ile przepisy nie stanowią inaczej. W analogiczny sposób powyższe zagadnienie regulowane jest postanowieniami ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 tej ustawy uposażenie żołnierzy składa się z uposażenia zasadniczego i dodatków, a po myśli art. 3 ust. 1 z tytułu pełnienia służby wojskowej żołnierz otrzymuje tylko jedno uposażenie określone w ustawie. W rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2000 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. Nr 62, poz. 729 ze zm.), będącym aktem wykonawczym do powyżej przywołanej ustawy w § 12 ust. 1 stanowi się, że uposażenie wypłaca się żołnierzom miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca kalendarzowego, za który uposażenie to przysługuje. Z kolei w przepisach ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.) w art. 41 ust. 2 stanowi się, że emerytury lub renty inwalidzkiej oraz dodatków nie wypłaca się za okres, za który żołnierz otrzymał uposażenie przewidziane w przepisach o uposażeniu żołnierzy, chyba że emerytura lub renta inwalidzka byłaby korzystniejsza. W tym przypadku organ emerytalny potrąca z należnej emerytury lub renty inwalidzkiej oraz dodatków kwoty wypłacone z tytułu uposażenia lub świadczenia pieniężnego przysługującego po zwolnieniu ze służby. W świetle przeprowadzonej analizy stanu normatywnego przyjdzie stwierdzić, że obowiązujące unormowania prawne nie zawierają jasnych i pełnych unormowań na okoliczność takiej sprawy, jaką przyszło Sądowi rozstrzygać. Nie oznacza to, aby nie można było z tych przepisów wyprowadzić określonych mechanizmów, pozwalających na doprowadzenie do sytuacji, która byłaby akceptowalna z punktu widzenia obowiązującego porządku prawnego, a w szczególności zasady państwa prawnego oraz zasady sprawiedliwości. Nadto przy ocenie wskazanych unormowań należy mieć w polu widzenia fakt, że sytuacja faktyczna spowodowana została wadliwą decyzją organu administracji, która następnie została z obrotu prawnego wyrugowana. W tego typu sytuacjach adresat działań organów administracji musi pozostawać pod szczególną ochroną, a działania tychże organów muszą być nacechowane respektowaniem jego woli. Stwierdzenie to nie oznacza, że osobie takiej winno przysługiwać coś więcej niż wynikałoby z obowiązujących przepisów prawa, zwłaszcza gdy idzie o przysługujące mu środki finansowe, a wskazuje jedynie na konieczność uwzględniania słusznego interesu strony. Z przywołanych unormowań wynika, że zwolnionemu ze służby żołnierzowi zawodowemu, a następnie przywróconemu do służby w następstwie stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby przysługuje uprawnienie domagania się należnego uposażenia za okres pozostawania poza służbą. Można stwierdzić, że uprawnienie to posiada pierwszeństwo przed innymi uprawnieniami i obowiązkami ciążącymi na wskazanym żołnierzu. Dopiero po otrzymaniu przysługującego mu uposażenia żołnierz obowiązany jest z otrzymanych środków zwrócić wypłacone mu środki w ramach świadczeń emerytalno-rentowych. Wskazana kolejność działań organów administracji uwzględnia fakt, iż sytuacja ta zaistniała niejako z winy organów administracji i organy te muszą obecnie dostosowywać się do adresata swoich działań. Przeprowadzona powyżej analiza obowiązujących unormowań prawnych pozwala uznać, że przepisy te nie dają organowi administracji uprawnień do podjęcia decyzji, w ramach której dokonałyby zbilansowania należności przysługujących żołnierzowi zawodowemu za okres pozostawania poza służbą z wypłaconymi mu środkami w ramach świadczeń emerytalnych. Dla niniejszej sprawy znaczenie posiada także wyrok Sądu Okręgowego, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia [...] sygn. akt [...], mocą którego zmieniona została decyzja Wojskowego Biura Emerytalnego z [...] znak [...] w ten sposób, że zwolniono skarżącego z obowiązku zwrotu świadczenia pobranego w okresie od [...] do [...]w wysokości [...] zł. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w przypadku skarżącego nie można mówić o pobraniu nienależnego świadczenia, ponieważ pobierał to świadczenie na podstawie prawidłowego tytułu prawnego, jakim była decyzja właściwego organu emerytalnego, jak również nie został pouczony o tym, że w przypadku unieważnienia decyzji w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, brak będzie podstaw prawnych do przyznania mu świadczenia emerytalnego. Nadto Sąd zaznaczył, że obowiązek taki spoczywał na wojskowym organie emerytalnym, który jednakże go nie dopełnił, a w konkluzji stwierdził, że w okresie wypłacania świadczenia prawo skarżącego do emerytury istniało, a ubezpieczony pobierał je w przekonaniu, iż stanowi ono świadczenie należne. Z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy istotne znaczenie posiada wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...] sygn. [...], który zapadł w analogicznej sprawie. W wyroku tym Sąd stwierdził, że w istocie dopiero z chwilą przyznania i pobrania zaległych należności żołnierza powstaje problem respektowania zasady nie łączenia uposażenia żołnierza z zaopatrzeniem emerytalnym. Żołnierz przyjmujący (wybierający) korzystniejsze dla niego uposażenie powinien - w ramach tak uzyskanych środków pieniężnych - uwzględniać także w odniesieniu do emerytury wojskowej pobranej bez podstawy prawnej (podstawy, która odpadła) zasadę eliminacji skutków nieważnego zwolnienia ze służby wojskowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozumie istotę działań organów administracji, ponieważ zmierzają one do takiego ukształtowania sytuacji skarżącego, aby uzyskał on należną mu kwotę środków pieniężnych wynikającą z zbilansowania kwot należnych i już mu wypłaconych w ramach świadczeń emerytalnych. Działania takie zasługują na aprobatę, gdyż mieszczą się one w standardach demokratycznego państwa prawa, jednakże dla ich dokonania niezbędne jest dysponowanie przez organ administracji stosowną podstawą prawną, gdyż tylko taka podstawa prawna daje organowi administracji prawo do podejmowania rozstrzygnięcia ingerującego w sytuację prawną adresata jego działań. Jak wynika to z przeprowadzonej analizy stanu normatywnego brak jest podstaw prawnych, na podstawie których organy administracji uprawnione byłyby do podjęcia takiego rozstrzygnięcia. Przyjęta przez organy administracji wykładnia art. 41 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin wykracza poza ramy wyznaczone wskazanym przepisem. Unormowanie to nie może stanowić podstawy przeprowadzonej przez organy administracji kompensaty świadczeń przysługujących skarżącemu, a wypłaconych mu z różnych tytułów prawnych. Zaprezentowana powyżej linia orzecznicza pozwala stwierdzić, że odrębnymi tytułami prawnymi są uposażenie żołnierza zawodowego i uprawnienie do emerytury przysługującej temuż żołnierzowi. Oznacza to, że organy administracji wojskowej nie mogą w sposób dowolny oddziaływać na prawa przysługujące żołnierzowi zawodowemu, tym bardziej, że każda z omawianych sfer ich aktywności podlega kontroli sprawowanej przez odrębny pion sądownictwa. Kwestie związane z uposażeniem zaskarżane są bowiem do sądów administracyjnych, a sprawy emerytalno-rentowe podlegają kognicji sądów powszechnych. Stwierdzić zatem należy, że podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o wskazany przepis (art. 41 ust. 2), jak również przepisy przywołane w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji, stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Konsekwencją niniejszego wyroku jest powrót sprawy do organu pierwszej instancji, który kierując się przeprowadzoną wykładnią obowiązujących przepisów prawa oraz wskazaniami co do kolejności działań, jakie mają być podejmowane, wyda odpowiednie rozstrzygnięcie. Stosownie do postanowień art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o tym, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana. Wobec powyższego na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit. "a" i "c" cytowanej ustawy uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.