II OZ 1107/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia del. WSA Leszek Kamiński po rozpoznaniu w dniu 23 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. S. i J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 167/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. S. i J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 167/08, po rozpoznaniu sprzeciwu S. S. i J. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 marca 2008 r., oddalił wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [..] nr [..] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie warunków zabudowy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez skarżących ich rodzina składa się z 4 osób (S. S. (lat [..]), J. S. (lat [..]), A. S. (lat [..]) i M. S. (lat [..])), ich dochody netto wynoszą [..] zł, a w skład majątku wchodzi również dom o powierzchni [..] m2, nieruchomość rolna o powierzchni [..] ha i ciągnik [..]. Do wniosku dołączono zaświadczenie o pozostawaniu bez pracy i bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych A. S., zaświadczenie o wysokości dochodu netto S. S. w kwocie [..] zł, zaświadczenie o miesięcznym dochodzie brutto J. S. w wysokości [..] zł oraz zaświadczenie stwierdzające, że J. S. jest płatnikiem podatku rolnego z gospodarstwa rolnego o powierzchni [..] ha przeliczeniowego. Na podstawie powyższych informacji referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie postanowieniem z dnia 20 marca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 167/08 oddalił wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W dniu [..] skarżący wnieśli sprzeciw, domagając się ustanowienia dla nich adwokata z urzędu, podnosząc, że sam wpis sądowy został przez nich już uiszczony, a ich celem było uzyskanie pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżący wskazali, że ich dochody wynoszą [..] zł miesięcznie, ale dodatkowo ponoszą nieobliczalne straty finansowe na skutek błędnych decyzji wydawanych przez organy administracji publicznej. Skarżący wskazali, że wnieśli 11 skarg do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i 2 skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podnieśli również, że kwota [..] zł nie jest duża zwłaszcza, że mają na utrzymaniu dwoje dzieci. Decyzje organów administracji celowo są wydawane na ich niekorzyść, a dodatkowo skierowano przeciwko nim kilkanaście postępowań karnych. Do sprzeciwu dołączono postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie z dnia 14 marca 2008 r. przyznające skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Skarżący wezwani zostali przez Sąd do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udokumentowanie miesięcznych zarobków brutto za okres luty-kwiecień 2008 r., nadesłanie kopii rocznych zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r., podania informacji dotyczących ewentualnie uzyskiwania innych jeszcze dochodów, w tym dochodu z tytułu dopłat do rolnictwa ze środków pomocowych Unii Europejskiej oraz informacji o wysokości wydatków za okres marca lub kwietnia 2008 r. w zakresie korzystania z energii elektrycznej, gazu, wody lub innych mediów. W wykonaniu tego wezwania, skarżący w dniu [..] przekazali zaświadczenie o wysokości przychodu J. S. za okres od 1.02.2008 r. do 30.04.2008 r. w wysokości [..] zł brutto ([..] zł netto), zaświadczenie o pozostawaniu bez pracy A. S. i rozpoczęciu odbywania przez nią stażu od 15.04.2008 r.; zaświadczenie o posiadanym gospodarstwie rolnym przez skarżącego J. S. o powierzchni [..] ha przeliczeniowego oraz zaświadczenie o wynagrodzeniu miesięcznym S. S. wynoszącym w marcu 2008 r. - [..] zł brutto. Ponadto Sąd wziął pod uwagę, że skarżący do sprawy o sygn. akt II SA/Kr 76/08 dołączyli dokumenty, z których wynika, że A. S. w okresie od 15.04.2008 r. do 31.05.2005 r. otrzymała dochód w wysokości [..] zł. Ustalono również, że wydatki z tytułu korzystania z telefonu za okres kwiecień-maj 2008 r. wynosiły [..] zł; za gaz za okres od 12 marca 2008 r. do 15 maja 2008 r. wyniosły [..] zł; miesięczna wysokość wydatków z tytułu zakupu energii elektrycznej wyniesie na dzień 14 lipca 2008 r. kwotę ok. [..] zł, ponadto w dniu 18 czerwca 2008 r skarżący zakupili węgiel na kwotę [..] zł. Skarżący oświadczyli, że nie korzystają z pomocy społecznej oraz nie mają innego źródła dochodu. Jak zauważył Sąd I instancji, w istocie wniosek skarżących o przyznanie im prawa pomocy dotyczył ustanowienia im adwokata z urzędu. Tak wyraźnie bowiem skarżący wskazali w swoim sprzeciwie i już dnia 17 marca 2008 r., a więc na dzień przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy (18 marca 2008 r.) złożyli dyspozycję do banku co do przelania kwoty 200 zł na rachunek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie tytułem uiszczenia wpisu sądowego w tej sprawie. Potwierdzenie transakcji miało miejsce 19 marca 2008 r. Jak podał Sąd Wojewódzki skarżący, pomimo stosownego wezwania, nie podali wysokości dochodu uzyskiwanego z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, ani nie wskazali na żadne wydatki, jakie ewentualnie ponoszą w związku z koniecznością utrzymywania siebie i swojej rodziny, wobec czego Sąd uznał, że skarżący nie przedłożyli żadnych dowodów stwierdzających nowe okoliczności. Wszystkie te oświadczenia, które dołączyli skarżący po wezwaniu Sądu z dnia 23 kwietnia 2008 r., już wcześniej znajdowały się w aktach sprawy, jedyną zaś zmianą było to, że w wyniku wykonania wezwania Sądu wysokość wynagrodzenia skarżących podano za okres luty-kwiecień 2008 r., podczas gdy w poprzednio złożonych oświadczeniach kwota ta była podawana za okres czerwiec-sierpień 2007r., aczkolwiek kwoty te są w zbliżonej wysokości. Jak podał Sąd I instancji, skarżący nie przedstawili kopii rocznych zeznań podatkowych za 2007 r., ani nie poinformowali o wysokości dopłat do rolnictwa z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nie przedstawili również zaświadczenia o wysokości dochodu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wskazali za to, że nie uzyskują innych dochodów. To oświadczenie skarżących wzbudziło wątpliwości Sądu, ponieważ posiadają oni gospodarstwo rolne, które nie tylko powinno przynosić określony dochód w ciągu roku związany z jego prawidłowym prowadzeniem (skarżący podali, że mają ciągnik rolniczy, co znacznie ułatwia prowadzenie gospodarstwa rolnego), ale również dochód wynikający z uzyskiwania dopłat z funduszy pomocowych Unii Europejskiej kierowanych dla rolników. Sąd I instancji uznał więc, że niewskazanie posiadania innych źródeł dochodu (z gospodarstwa rolnego) stanowi jedną z przesłanek oddalenia wniosku skarżących o przyznanie im prawa pomocy, świadczy bowiem o zaniżaniu wysokości uzyskiwanych rzeczywistych dochodów. Sąd I instancji przyjął, że z przedstawionych do innej sprawy rachunków obrazujących ponoszone przez skarżących wydatki wynika, że w zakresie korzystania z tzw. mediów, wynoszą one przeciętnie ok. [..] zł miesięcznie ([..] zł - telefon, [..] zł - gaz, [..] zł - energia elektryczna). Dodatkowo w miesiącu czerwcu 2008 r skarżący zakupili węgiel na kwotę [..] zł, co odpowiada miesięcznemu wydatkowi na ten cel w wysokości ok. [..] zł. Można więc przyjąć – zdaniem Sądu - że miesięczne wydatki skarżących wynoszą ok. [..] 0 zł. Dochód rodziny skarżących za okres kwietnia 2008 r., wyniósł zaś kwotę ok. [..] zł brutto, zaś w maju 2008 r. dochód ten był jeszcze większy i wynosił ok. [..] zł. Po odliczeniu więc wydatków wynoszących ok. [..] zł, na jedną osobę w 4-osobowej rodzinie skarżących przypada ponad [..] zł miesięcznie brutto. Przy czym, jak zastrzegł Sąd I instancji, kwota ta nie uwzględnia dochodu osiąganego z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Niemniej jednak sama kwota [..] zł miesięcznie przypadająca na jedną osobę w 4-osobowym gospodarstwie domowym – w ocenie Sądu - jest kwotą, która pozwala, przy oszczędnym gospodarowaniu na pokrycie wydatków związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Uzasadniając oddalenie wniosku skarżących o zwolnienie ich od kosztów sądowych Sąd I instancji stwierdził, iż w tym zakresie wniosek ten stał się nieuzasadniony. Skarżący bowiem dobrowolnie w dniu 17 marca 2008 r. (na dzień przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy) złożyli dyspozycję do banku co do przelania kwoty 200 zł tytułem wpisu w tej sprawie i potwierdzenie dokonania tej transakcji nastąpiło 19 marca 2008 r., czyli jeszcze przed dniem wydania postanowienia przez referendarza sądowego. Tym samym w związku z uiszczeniem wpisu sądowego, Sąd pierwszej instancji uznał, że przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest zasadne, bowiem skarżący nie czekając na wydanie postanowienia przez referendarza sądowego sami dobrowolnie wpis ten uiścili. Jak wyjaśnił Sąd, wpis sądowy stanowi element opłat sądowych, a same opłaty wraz ze zwrotem wydatków stanowią koszty sądowe. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym przeważająca część kosztów sądowych obejmuje właśnie wpis sądowy, co wskazuje, ze są oni w stanie zgromadzić środki pozwalające im na uiszczenie ewentualnie pozostałych kosztów sądowych. W zażaleniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 czerwca 2008 r. S/ i J. S., ponowili argumenty podnoszone we wniosku o przyznanie im prawa pomocy. Dodatkowo w zażaleniu wskazano, że wskutek błędnie wydanych decyzji administracyjnych skarżący wnieśli obecnie ponad 11 skarg do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący podnieśli również, że złożony przez nich wniosek o przyznanie prawa pomocy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 2149/07 został rozpatrzony pozytywnie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej "P.p.s.a") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Powyższy przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Należy zauważyć, że przepis art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie J. i S. S. nie zastosowali się do wezwania Sądu I instancji i nie przedstawili kopii rocznych zeznań podatkowych za 2007 r., nie poinformowali o wysokości dopłat do rolnictwa z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie przedstawili również zaświadczenia o wysokości dochodu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, które posiadają. Niemniej biorąc pod uwagę sytuację finansową skarżących wynikającą z przedstawionych dokumentów i oświadczeń należy stwierdzić, że nie znajdują się oni w sytuacji materialnej kwalifikującej ich do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżących nie można bowiem uznać za osoby, które rzeczywiście znalazły się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej pokrycie we własnym zakresie kosztów postępowania oraz kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. W niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę sytuację finansową S. i J. S. wynikającą z przedstawionych dokumentów i oświadczeń, należy stwierdzić, że nie znajdują się oni w sytuacji materialnej kwalifikującej ich do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący, przy łącznych dochodach rodziny w kwocie [..] zł brutto miesięcznie (czy nawet [..] zł) przy miesięcznych obciążeniach w wysokości [..] zł, nie mogą zostać uznani za osoby, które rzeczywiście znalazły się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej pokrycie we własnym zakresie kosztów sądowych i zastępstwa procesowego. Uwzględnić bowiem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla podmiotów, które z uwagi na trudną sytuację materialną, w jakiej się – w sposób od siebie niezależny – znalazły, nie mogą ponieść kosztów postępowania sądowego. W ocenie Naczelnego Sąd Administracyjnego, ustalenia Sądu I instancji dotyczące sytuacji dochodowej skarżących pozwalają na stwierdzenie, że skarżących stać na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podnoszona natomiast w zażaleniu okoliczność przyznania skarżącym prawa pomocy przez sąd wojewódzki w innych sprawach, nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający. Należy bowiem mieć na uwadze, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpatruje sprawę pod kątem zarzutów zażalenia w oparciu o akta jednej konkretnej sprawy i ocenia pod względem zgodności z prawem jedynie zaskarżone postanowienie. Na marginesie należy jednak wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w części uzasadnienia dotyczącej wnioskowanego zwolnienia od kosztów sądowych, błędnie wskazał, że za oddaleniem wniosku w tej części przemawia fakt, iż skarżący dobrowolnie uiścili wpis sądowy od skargi, który w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji stanowi zasadniczą część kosztów sądowych. Stosownie bowiem do art. 211 P.p.s.a. koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 P.p.s.a.), zaś do wydatków zalicza się w szczególności należności tłumaczy i kuratorów ustanowionych w danej sprawie, koszty ogłoszeń oraz diety i koszty podróży należne sędziom i pracownikom sądowym z powodu wykonania czynności sądowych poza budynkiem sądowym (art. 213 P.p.s.a.). Sąd pierwszej instancji, nie zważając na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, winien był więc przeanalizować dokumenty zgromadzone w sprawie pod kątem złożonego przez skarżących wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym strona w polu 4. formularza PPF zaznacza, że ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Powyższe jednak nie przesądza o wadliwości zaskarżonego rozstrzygnięcia Sądu I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie prawidłowo bowiem zbadał sytuację majątkową skarżących i zasadnie doszedł do przekonania, że poniesienie przez nich kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego w niniejszej sprawie nie przekracza ich możliwości finansowych. W związku z powyższym zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a zażalenie podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.