II FSK 1723/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Grzegorz Borkowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia del. WSA Jadwiga Danuta Mróz, Protokolant Dorota Żmijewska, po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2007 r. sygn. akt I SA/Gl 286/07 w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 6 marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych oddala skargę kasacyjną. I. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: 1. Prezydent Miasta C. decyzją z dnia 20 października 2006 r. umorzył T.K. 50 % odsetek za zwłokę z tytułu podatku od nieruchomości za lata 1997 – 2005 i odmówił umorzenia pozostałej ich części oraz samego podatku za wymienione lata. 2. W odwołaniu od tej decyzji podatnik podniósł, że obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej z uwagi na to, iż nie przynosiła ona dochodu, jest zarejestrowany w Powiatowym Biurze Pracy i pobiera zasiłek, zamieszkuje wraz z córką w budynku gospodarczym położonym na nieruchomości należącej do jego brata. Zarzucił organowi pierwszej instancji, iż nie wezwał do złożenia wyjaśnień córki, która przez okres 3 miesięcy prowadziła działalność gospodarczą na nieruchomości będącej jego współwłasnością. Brak powiadomienia o zaprzestaniu tej działalności miał znaczący wpływ na wysokość podatku od nieruchomości. Podkreślił, że organ podatkowy nie zauważa, iż współwłaścicielem nieruchomości jest również inna osoba, która też powinna być zobowiązana do zapłaty zaległego podatku wraz z odsetkami. 3. Organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że decyzje w zakresie udzielenia ulg w zapłacie podatku oparte są na uznaniu administracyjnym i mają charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest płacenie podatków w terminie przewidzianym prawem. Zdaniem organu odwoławczego przy rozpoznaniu wniosku o udzielenie ulgi podatkowej istotne są tylko te okoliczności, które wiążą się z wnioskodawcą oraz osobami pozostającymi z nim w gospodarstwie domowym. Dlatego nieuzasadnione byłoby wzywanie drugiej córki podatnika, nie prowadzącej z nim wspólnego gospodarstwa domowego, do złożenia wyjaśnień na okoliczność prowadzonej działalności gospodarczej. Organ wyjaśnił, że stroną niniejszego postępowania była również współwłaścicielka nieruchomości, na której także ciążył obowiązek podatkowy dotyczący przedmiotowego podatku. Podkreślił, że tylko właściciele umocowani są do powiadomienia organu podatkowego o sposobie wykorzystania nieruchomości. Tym samym w interesie podatników leży poinformowanie właściwego organu o zmianach dotyczących nieruchomości, w tym przypadku o zaprzestaniu wykorzystywania pomieszczeń do celów związanych z działalnością gospodarczą. Organ drugiej instancji podniósł, że decyzja o umorzeniu zaległego podatku mająca charakter uznaniowy musi uwzględniać również interes publiczny, a zatem interes związany ze ściąganiem należności podatkowych przez gminę, która poprzez swoje działania zaspokaja potrzeby społeczności lokalnej. 3. W skardze na powyższą decyzję T.K. wniósł o stwierdzenie jej nieważności jako niezgodnej z prawem na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zarzucając, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa albowiem naliczony podatek od nieruchomości był naliczony niesłusznie i zawyżony, gdyż podatnik wyrejestrował działalność w roku 1995, a od roku 1996 jego wspólność ustawowa wygasła z powodu rozwodu i nie mogła być traktowana jako współwłasność łączna. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za niezasadną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa) oddalił ją. W uzasadnieniu wyroku podkreślił, że jak wynika z akt sprawy organy podatkowe wszechstronnie zbadały sytuację majątkową i rodzinną podatnika. Organ pierwszej instancji stwierdził, że sytuacja materialna i majątkowa rodziny podatnika nie odbiega w sposób istotny od sytuacji innych osób zobowiązanych do uiszczenia podatków. Wskazał, że podatek od nieruchomości ma charakter majątkowy i zauważył, że zaległość z tytułu podatku od przedmiotowej nieruchomości istnieje od 1997 r., natomiast zobowiązany jest osobą bezrobotną od lipca 2006 r. co oznacza, że podatnicy tego podatku nie uiszczali go również w okresie, gdy podatnik uzyskiwał dochody. Uwzględniając wniosek podatnika w części stanowiącego 50 % naliczonych odsetek za zwłokę w przedmiotowym podatku organ uznał, że zaistniała przesłanka ważnego interesu podatnika polegająca na nienajlepszej kondycji finansowej, spowodowanej zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskaniem statusu bezrobotnego oraz aktualnym stanem faktycznym i prawnym przedmiotu opodatkowania, znajdującego się w posiadaniu innej niż podatnik osoby. Uznał jednak, że okoliczności te mają charakter przejściowy, a interes publiczny przemawia za tym by nie pozbawiać społeczności lokalnej należnych dochodów, niezbędnych dla zaspokajania jej potrzeb, a jednocześnie by nie doprowadzić do uprzywilejowania podatnika w stosunku do innych osób, podatników znajdujących się w podobnej sytuacji. Sąd stwierdził, że ustalenie i oceny dokonane przez organy podatkowe znajdują uzasadnienie w zebranych dowodach. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku poprzedzała dokładna analiza sytuacji finansowej, bytowej i rodzinnej strony, prowadząca do wykazania istnienia przesłanki ważnego interesu podatnika, umożliwiającej zastosowanie dobrodziejstwa przepisu art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Podnoszone przez skarżącego zdarzenia, w tym fakt nie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej na przedmiotowej nieruchomości, rozwód z żoną, współwłaścicielką nieruchomości i obowiązek płacenia przez nią połowy podatku oraz pominięcie tej okoliczności w naliczaniu podatku i odsetek zwłoki tylko w stosunku do podatnika z pominięciem drugiego podmiotu, czy też nieistnienia podstaw do wymierzenia podatku przy zastosowaniu stawki podwyższonej, związanej z działalnością gospodarczą w tej nieruchomości córki zobowiązanych pomimo jej wyrejestrowania, nie stanowią o istnieniu przesłanek opisanych w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Natomiast niemożność korzystania z przedmiotowej nieruchomości i stosunki rodzinne podatnika w tym naganne postępowanie osób mu najbliższych oraz powody zaprzestania prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i jej wyrejestrowania były przedmiotem badania i oceny organów podatkowych stanowiąc elementy konstrukcji służącej do ustalenia istnienia ważnego interesu podatnika w rozumieniu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. 5. T.K. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i zastosowanie art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, polegające na uznaniu, w ramach uznania administracyjnego, iż nie spełnione rozstały przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniosku skarżącego o umorzenie zaległości publicznoprawnych, pod czas gdy aktualna sytuacja materialna i osobista skarżącego uzasadniała uwzględnienie jego wniosku i uzasadniała przyjęcie, że zachodzi ważny interes skarżącego. Wskazując na powyższą podstawę wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu podkreślono, że w ocenie skarżącego zostały spełnione wszystkie przesłanki uzasadniające uwzględnienie jego wniosku. Organy i Sąd dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji materialnej i osobistej, co jednak nie doprowadziło do zastosowania w sposób prawidłowy art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. II. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. 1. Przede wszystkim należy zauważyć, że istotą postępowania w zakresie ulg jest możliwość swobodnego wyboru przez organ podatkowy rozstrzygnięcia (w granicach tak zwanego uznania administracyjnego), po uprzednim wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy w kontekście zaistnienia przesłanek umożliwiających ich zastosowanie. Skutkiem czego dokonywana przez Sąd kontrola pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego ogranicza się do zbadania czy organ podatkowy przeprowadził postępowanie wyjaśniające zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie regułami. Zatem w sytuacji, gdy organ podatkowy przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sposób prawidłowy Sąd nie może uchylić podjętego przez ten organ rozstrzygnięcia nawet wówczas, gdy stwierdzi istnienie przesłanek umorzeniowych, o jakich mowa w art. 67 O.p. Innymi słowy zarzut kwestionujący trafność rozstrzygnięcia jedynie z tej przyczyny, nie może odnieść zamierzonego skutku, zwłaszcza w sytuacji braku zakwestionowania ustalonego przez organy podatkowe stanu faktycznego sprawy. 2. Przyjęcie, w myśl którego ustalenie istnienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 67 Ordynacji podatkowej (ważnego interesu podatnika lub interesu społecznego) powinno zobowiązywać organ do zastosowania ulgi, prowadziłoby do zmiany charakteru decyzji; byłaby to tak zwana decyzja związana, a nie uznaniowa. Uznaniowość decyzji wyraża się sposobie załatwienia sprawy (wyboru jednego z możliwych rozstrzygnięć), a nie dotyczy ustalenia okoliczności faktycznych i oceny materiału dowodowego. Zakres kontroli decyzji podjętej w granicach uznania administracyjnego został wyjaśniony już na początku funkcjonowania sądowej kontroli decyzji administracyjnych – jeszcze pod rządami art. 196 kpa (por. wyrok NSA z 11.06.1981 r., SA 820/81, ONSA 1981 nr 1, poz. 57 i inne). Ponieważ uznanie dotyczy z reguły jedynie materialno prawnej sfery działania organu administracyjnego sąd może kontrolować zgodność decyzji z przepisami kompetencyjnymi i proceduralnymi. Kontrola naruszenia prawa materialnego (a taki charakter miał art. 67 Ordynacji podatkowej) jest natomiast ograniczona do tego, czy decyzja mieści się w wyznaczonych przez prawo granicach uznania (czy istnieje stosowny przepis oraz czy nie przekroczono wyznaczonego nim zakresu uznania). Sąd nie dokonuje natomiast oceny celowości decyzji, gdyż stanowiłoby to niedopuszczalną ingerencję w sferę administrowania zastrzeżoną do wyłącznej kompetencji organów administracji publicznej. Brak "ważnego interesu", o którym była mowa w art. 67 Ordynacji podatkowej powoduje, że przepis ten nie może stanowić podstawy do udzielenia ulgi. Dopiero stwierdzenie, że interes taki występuje, otwiera organowi podatkowemu możliwość wyboru sposobu rozstrzygnięcia (zastosowania ulgi w całości lub w części, odmowa jej przyznania) w granicach uznania administracyjnego. Sam wybór sposobu rozstrzygnięcia, jak to prawidłowo wyjaśnił sąd I instancji, uchyla się spod kontroli sądowej. 3. Mając powyższe na uwadze należało, stosownie do art. 184 ppsa, orzec jak w sentencji.