I OZ 439/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janina Antosiewicz po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2008 r. sygnatura akt I SA/Wa 294/08 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie potwierdzenia uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 294/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił E. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, iż z wniosku skarżącej wynika, że jest ona siostrą zakonną i na mocy ślubów ubóstwa nie posiada majątku i nie ma prawa dysponowania jakimikolwiek środkami materialnymi, m.in. pieniędzmi. Strona stwierdziła również, iż nie ma możliwości odkładania oszczędności na pokrycie kosztów procesowych, a zgromadzenie w którym przebywa prowadzi jedynie działalność wychowawczo - nauczającą i utrzymuje się z pensji i rent poszczególnych członkiń. Z tych środków Wspólnota pokrywa koszty utrzymania i zaspokaja potrzeby wszystkich sióstr, także tych, które nie są w stanie wnieść jakichkolwiek dochodów. Skarżąca wskazała również, iż uzyskuje świadczenia rentowe na łączną kwotę 5820, 58 zł miesięcznie, a z powodu ciężkich urazów powypadkowych zmuszona jest do stałego leczenia, którego koszty są bardzo wysokie. Sąd, pismem z dnia 6 marca 2008 r., wezwał stronę do przedłożenia statutu Wspólnoty zakonnej oraz do przedstawienia dokumentów wskazujących i potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych w związku z leczeniem. W odpowiedzi na to pismo skarżąca podniosła, iż nie jest w stanie przedłożyć żądanych dokumentów, bowiem leki kupowane są na ogólny rachunek wystawiany na klasztor, a ponadto jej starania o ekwiwalent za mienie zabużańskie dotyczą bezpośrednio jej osoby a nie zgromadzenia. Skarżąca, w sprzeciwie od postanowienia referendarza odmawiającego jej przyznania prawa pomocy, stwierdziła także, iż nieprawdą jest jakoby w związku ze złożeniem ślubu ubóstwa w razie pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy nastąpi przysporzenie majątkowe na rzecz Wspólnoty zakonnej. Stwierdziła ona, iż Zakon nie jest tym zupełnie zainteresowany, a ponadto żyją jeszcze inni spadkobiercy zmarłego właściciela nieruchomości, którzy mogą po nim dziedziczyć. Sąd, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, uznał, iż skarżąca nie wykazała należycie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślono, że w prawdzie skarżąca jest siostrą zakonną, a złożone przez nią śluby uniemożliwiają jej dysponowanie jakimkolwiek majątkiem, jednakże pobiera ona świadczenie rentowe w znacznej wysokości, które przekazuje na rzecz Wspólnoty zakonnej. W ocenie Sądu strona ma możliwość wygospodarowania z otrzymywanego świadczenia środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania sądowego, tym bardziej, że była ona w stanie ponieść koszty w postępowaniu administracyjnym, między innymi koszt zatrudnienia rzeczoznawcy majątkowego. Ponadto Sąd podkreślił, iż skarżąca, pomimo wezwania, nie wykazała wysokości ponoszonych przez nią wydatków na leczenie pourazowe, co uniemożliwia stwierdzenie jak wysoka część jej dochodu przekazywanego na rzecz Zgromadzenia jest przeznaczona na leczenie i utrzymanie skarżącej. Zażalenie na to postanowienie wniosła E. P., wnosząc o jego zmianę i przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż Sąd błędnie ustalił, że jest ona w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Podkreśliła ponownie, iż nie dysponuje żadnym majątkiem, a wszystkie osiągane przez nią dochody wpływają do wspólnej kasy Zgromadzenia, z której to kasy pokrywane są wszystkie koszty związane z utrzymaniem Wspólnoty. Środki te nie są przeznaczane na prywatne wydatki poszczególnych członkiń zakonu, a żądanie przedstawienia dokumentów świadczących o wysokości wydatków związanych z leczeniem skarżącej i dochodzenie w jakiej części pokrywane są one z dochodów strony, jest - w jej ocenie - bezprzedmiotowe. Skarżąca podniosła, iż z uwagi na złożone śluby ubóstwa nie jest w stanie odkładać jakichkolwiek oszczędności, nawet na pokrycie kosztów sądowych, a wydatki jakie ponosiła w postępowaniu administracyjnym pokrywał jej brat, zmarły w dniu [...] kwietnia 2006 r. Ponadto E. P. podkreśliła, iż ze wspólnej kasy Zgromadzenia nie są i nie mogą być pokrywane wydatki związane z załatwianiem spraw majątkowych rodziny siostry zakonnej. Skarżąca stwierdziła też, iż nie działa w interesie Zgromadzenia, bowiem żyją jeszcze inni spadkobiercy właściciela nieruchomości, uprawnieni do dziedziczenia. Stąd niezasadnym jest żądanie aby to Zgromadzenie pokrywało koszty postępowania sądowego. Skarżąca podkreśliła również, że we wcześniejszym postępowaniu, toczącym się przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 890/06 przyznano jej prawo pomocy w zakresie całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Podkreślenia wymaga, iż instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w skrajnie trudnej sytuacji materialnej. Wprawdzie E. P., będąca siostrą zakonną, w myśl złożonych przez nią ślubów ubóstwa nie posiada własnego majątku ani środków materialnych, jednakże zauważyć trzeba, iż uzyskuje ona dochód z tytułu świadczeń rentowych, w kwocie przekraczającej 5800 zł miesięcznie. Co prawda środki te w całości przekazywane są przez stronę do kasy Zgromadzenia zakonnego, jednakże skarżąca nie wykazała w żaden sposób, iż nie istnieje możliwość wygospodarowania z tej kwoty środków niezbędnych do pokrycia kosztów niniejszego postępowania. Ponadto zasadnie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, iż strona nie wykazała także tego, jaka część z jej dochodów przeznaczona jest na koszty leczenia pourazowego. Nieusprawiedliwionym wydaje się być twierdzenie skarżącej o niemożności uzyskania takiej informacji, szczególnie wobec faktu, iż podlega ona specjalistycznemu leczeniu, którego koszty wykazać można by nawet w przypadku zakupu leków na wspólny rachunek Klasztoru. Podkreślenia wymaga również fakt, iż dla oceny wniosku skarżącej nie mają wpływu wcześniejsze orzeczenia wydane w postępowaniach toczących się przed innymi sądami administracyjnymi. Sądy nie są bowiem w żaden sposób związane takimi orzeczeniami, a ocena przesłanek dla przyznania prawa pomocy podlega każdorazowo odrębnej ocenie. Również za nieuzasadnione uznać trzeba stanowisko strony, iż Sąd winien zwolnić ją od wszystkich kosztów postępowania z uwagi na fakt, iż żyją jeszcze inni spadkobiercy właściciela nieruchomości, uprawnieni do dziedziczenia po niej, co wskazuje - w ocenie skarżącej - na fakt, że w razie pozytywnego rozstrzygnięcia nie nastąpi w żadnym wypadku przysporzenie na rzecz Zgromadzenia. Teza ta nie znajduje uzasadnienia wobec faktu, iż osoby te nie uczestniczą w niniejszym postępowaniu, a wniosek odnosi się tylko do przyznania prawa pomocy skarżącej. Dobrowolne przekazywanie świadczeń rentowych na rzecz Zgromadzenia nie wpływa na możliwość dysponowania przez stronę częścią środków pieniężnych, co uzależnione jest od porozumienia zainteresowanych stron, tj. skarżącej i przełożonych Zgromadzenia. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie, uznał, iż zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarżąca nie wykazała aby nie była w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest przesłanką niezbędną dla przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym w myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Mając na uwadze powyższe i uznając zaskarżone postanowienie za wydane zgodnie z prawem Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 powołanej ustawy.