II FZ 325/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Edyta Anyżewska po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Po 1765/07 w zakresie odmowy sporządzenia i doręczenia odpisu uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 2 kwietnia 2008 r. w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 2 listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1765/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 2 listopada 2007 r. w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W sprawie skarżąca reprezentowana była dotychczas przez radcę prawnego A. P. W dniu 7 kwietnia 2008 r. strona – za pośrednictwem kolejnego pełnomocnika, radcy prawnego B. F. – złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie odpisu w/w wyroku wraz z uzasadnieniem. Do powyższego wniosku dołączono pełnomocnictwo strony dla radcy prawnego B. F. (z dnia 25 lutego 2008 r.) oraz pismo z dnia 28 marca 2007 r., w którym skarżąca odwołała pełnomocnictwo radcy prawnemu A. P. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2008 r. Sąd wojewódzki – na podstawie art. 141 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a. – odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku. W motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji wywiódł, że pełnomocnictwo ogólne dla radcy prawnego A. P. zostało udzielone z dniem 19 listopada 2007 r. Z pisma dołączonego do wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem wynika natomiast, że umocowanie dla tego pełnomocnika strona odwołała z dniem 28 marca 2007 r. Oznacza to, że odwołanie pełnomocnictwa dla tego radcy prawnego, wynikające ze wskazanego pisma, dotyczyło innej sprawy, ponieważ umocowanie znajdujące się w aktach przedmiotowej sprawy zostało udzielone A. P. już po w/w dacie odwołania pełnomocnictwa. Z powyższego należy zdaniem Sądu wojewódzkiego wywieść wniosek, że A. P. w dalszym ciągu reprezentuje w niniejszej sprawie skarżącą. Tym samym wniosek o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem – złożony przez radcę prawnego B. F. – nie może wywołać pożądanego przez stronę skutku. Pełnomocnik ten nie działał bowiem (uprzednio) w sprawie w imieniu skarżącej, a ponadto powołał się na nieskuteczne w tej sprawie (bo jej nie dotyczące) odwołanie pełnomocnictwa. Stosowny wniosek powinien był zostać złożony przez radcę prawnego A. P. (co nie miało miejsca), skoro to ona reprezentowała stronę, a udzielone jej pełnomocnictwo nie zostało wypowiedziane. Stosownie bowiem do art. 39 pkt 1 P.p.s.a., udzielone przez stronę pełnomocnictwo (ogólne) obejmuje z mocy prawa umocowanie pełnomocnika (a więc radcy prawnego A. P.) do wszystkich łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu, a zatem także do decydowania o niewniesieniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W zażaleniu na wyżej omówione postanowienie strona – reprezentowana przez radcę prawnego B. F. – zarzuciła naruszenie art. 107 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.), dalej K.c., w zw. z art. 39 i art. 141 § 2 P.p.s.a., wnosząc o uchylenie tego postanowienia, sporządzenie odpisu wyroku i doręczenie go temu pełnomocnikowi wraz z uzasadnieniem oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. W motywach zażalenia strona podkreśliła na wstępie, że pełnomocnictwo dla radcy prawnego A. P. zostało odwołane przez skarżącą z dniem 28 marca 2008 r. Natomiast tylko w wyniku błędu pisarskiego na stosownym dokumencie widnieje data 28 marca 2007 r. Nawet jednak przy przyjęciu założenia Sądu, iż w/w umocowanie nie zostało odwołane, niezasadne jest jego stanowisko, iż tylko radcy prawnemu A. P. (poza skarżącą) przysługiwało prawo do złożenia właściwego wniosku. W ustawie procesowej brak jest zastrzeżenia, że strona może ustanowić wyłącznie jednego pełnomocnika, należy więc przyjąć, że może ich mieć więcej. Stosunek pełnomocnictwa ma charakter cywilnoprawny, wobec tego dla określenia jego zakresu należy odwoływać się do przepisów prawa cywilnego. Z art. 107 K.c., do którego odsyła zresztą art. 40 P.p.s.a., wynika, że jeśli strona ustanowiła więcej niż jednego pełnomocnika, każdy z nich może działać samodzielnie o ile coś przeciwnego nie wynika z treści pełnomocnictwa. W przedmiotowej sprawie umocowanie udzielone radcy prawnemu B. F. takich ograniczeń nie zawierało, wobec czego mógł on działać samodzielnie i niezależnie od radcy prawnego A. P., w tym również uprawniony był do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Zaznaczono przy tym, że Sąd wojewódzki nie negował ważności pełnomocnictwa udzielonego radcy prawnemu B. F. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Trafnie wywodzi strona, iż wynikająca z zaskarżonego postanowienia teza – że tylko radca prawny A. P. była umocowana do złożenia w imieniu skarżącej wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem – jest nieprawidłowa i to niezależnie od kwestii skuteczności odwołania na gruncie niniejszej sprawy udzielonego jej pełnomocnictwa. Po pierwsze, zasadnie wskazuje strona na treść art. 40 P.p.s.a. w zw. z art. 107 (zdanie pierwsze) K.c., której Sąd wojewódzki nie uwzględnił. Stosownie do tego pierwszego przepisu zakres, czas trwania i skutki umocowania szerszego niż pełnomocnictwo, o którym mowa w art. 36, ocenia się według treści pełnomocnictwa oraz przepisów prawa cywilnego. Nie budzi wątpliwości, że umocowanie udzielone radcy prawnemu B. F. jest szersze aniżeli pełnomocnictwo ogólne, o którym mowa w art. 36 pkt 1 P.p.s.a. (do prowadzenia spraw przed sądami administracyjnymi), ponieważ obejmuje również upoważnienie do reprezentowania skarżącej "przed wszystkimi organami administracji publicznej, sądami powszechnymi (...) Sądem Najwyższym we wszystkich sprawach" z jej udziałem (por. karta nr 41 akt sądowych). Pełnomocnictwo to należy zatem (z uwagi na wyżej wymieniony przepis) oceniać wedle unormowań Kodeksu cywilnego, w szczególności zaś jego art. 107, zgodnie z którym, jeżeli mocodawca ustanowił kilku pełnomocników z takim samym zakresem umocowania, każdy z nich może działać samodzielnie, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa. Zakres umocowania B. F. jest niewątpliwie szerszy, aniżeli zakres pełnomocnictwa dla A. P. ("do występowania /.../ przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu w sprawie skargi na postanowienie /.../" – karta nr 20 akt sądowych). Pełnomocnik ten został upoważniony m.in. do występowania w imieniu skarżącej w niniejszej sprawie w tym samym zakresie co radca prawny A. P. Radca prawny B. F. może zatem w tej sprawie działać samodzielnie (z mocy art. 107 K.c.), z pełnomocnictwa udzielonego temu profesjonaliście nie wynikają bowiem ograniczenia w zakresie niezależności (samodzielności) jego działania. Po wtóre, trafnie też wywodzi strona, że z przepisów ustawy procesowej nie wynika zakaz ustanawiania na jej rzecz więcej niż jednego pełnomocnika, należy zatem przyjąć dopuszczalność takiego działania, zgodnie z zasadą quae non sunt prohibita, permissa intelleguntur. Co więcej, za dopuszczalnością ustanowienia więcej niż jednego pełnomocnika w procesie przez stronę przemawia wykładnia systemowa ustawy procesowej. Należy bowiem pamiętać o treści art. 76 § 3 P.p.s.a., w myśl którego, jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich. Ponadto zgodnie z art. 205 § 2 P.p.s.a., do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (a więc bez względu na liczbę profesjonalnych pełnomocników występujących w imieniu strony ma ona prawo jedynie do zwrotu wydatków jednego pełnomocnika). Po trzecie, zasadne jest twierdzenie strony, iż Sąd wojewódzki nie zakwestionował ważności pełnomocnictwa udzielonego radcy prawnemu B. F., do czego zresztą nie miał podstaw. Umocowanie to zostało złożone do akt sprawy wraz z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem oraz zgłoszeniem przez tego pełnomocnika udziału w postępowaniu, a więc przy pierwszej czynności procesowej wskazanego radcy prawnego, zgodnie z art. 37 § 1 w zw. z art. 46 § 3 P.p.s.a. Od tego momentu Sąd wojewódzki powinien był zatem uznawać skuteczność czynności procesowych wspomnianego pełnomocnika (na co wskazuje wykładnia systemowa ustawy procesowej – por. jej art. 42 § 1), pamiętając o samodzielności działań tego radcy prawnego. Prowadzi to do przyjęcia tezy, że wniosek, o którym mowa w art. 141 § 2 P.p.s.a., mógł zostać złożony w przedmiotowej sprawie przez reprezentującego stronę radcę prawnego B. F. i powinien wywołać skutek, o którym mowa w zdaniu drugim ostatnio wymienionego przepisu ("uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie czternastu dni od dnia zgłoszenia wniosku"). W tym stanie rzeczy zbędne jest rozważanie w niniejszym postępowaniu wpadkowym kwestii skuteczności odwołania (pismem złożonym do Sądu wojewódzkiego w dniu 7 kwietnia 2008 r.) w przedmiotowej sprawie pełnomocnictwa udzielonego radcy prawnemu A. P. Należy jednak zwrócić w tym miejscu uwagę na to, że w przyszłości Sąd wojewódzki – doręczając pisma w przedmiotowym postępowaniu – powinien uwzględnić wyjaśnienia dotyczące odwołania pełnomocnictwa dla radcy prawnego A. P., zawarte w niniejszym zażaleniu, iż rzeczywista data odwołania tego umocowania to dzień 28 marca 2008 r. (zaś data 28 marca 2007 r. jest efektem omyłki pisarskiej). Z tych względów Sąd kasacyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Wnioski zawarte w pkt 2 i 3 petitum zażalenia nie mogły zostać uwzględnione. Po pierwsze Sąd odwoławczy nie może wyręczać Sądu wojewódzkiego w jego ustawowych obowiązkach, wynikających z art. 141 § 2 zdanie drugie P.p.s.a. Po drugie zaś nie ma w ustawie procesowej przepisu, który pozwalałby na zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego w ramach tego postępowania. Zauważyć jednak należy, że koszty te – w przypadku postępowania wpadkowego takiego jak niniejsze – powinny zostać uwzględnione w ewentualnym korzystnym dla strony wyroku kasacyjnym, stosownie do art. 209 w zw. z art. 203 pkt 1 P.p.s.a.