II SA/Po 523/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Bela po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 02 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] Nr [...], II. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego kwotę 500,- zł (pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ E Podrazik /-/ J. Szaniecka /-/ B. Drzazga Pismem z dnia 22 grudnia 2006 r. V.N., właścicielka nieruchomości sąsiadującej z nieruchomością rodziny M. zwróciła się do organu nadzoru budowlanego z prośbą o sprawdzenie legalności budowy prowadzonej na sąsiedniej działce o numerze 94/5 wskazując, że nigdy nie wyrażała zgody na jakąkolwiek jej zabudowę. W dniu 26 stycznia 2007 r. organ nadzoru budowlanego I instancji przeprowadził oględziny nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], podczas których ustalił, że na działce M. M. - współwłaściciela nieruchomości, znajduje się szkielet wiaty o wymiarach 5 m x 5 n, usytuowany w odległości 1 metra od granicy z działką V. N. Następnie 29 stycznia 2007 r. M. M. dokonał w Starostwie Powiatowym zgłoszenia zamiaru budowy zadaszonej wiaty o wymiarach 5 m x 5 m, usytuowanej w odległości 1,50 m od granicy z działką V. N. podając, że do budowy zamierza przystąpić 2 marca 2007 r. Decyzją z dnia [...] Starosta zgłosił sprzeciw wobec zgłoszonego zamierzenia budowlanego podnosząc, że proponowana lokalizacja narusza warunki techniczne przewidziane w § 12 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Równocześnie w decyzji tej nałożono na inwestora obowiązek uzyskania pozwolenia na budowę. W wyniku złożonego przez M. M. od powołanej wyżej decyzji odwołania, Wojewoda decyzją z dnia [...] uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie organu I instancji. W motywach tego rozstrzygnięcia Wojewoda stwierdził, że budowa altany ogrodowej tj. obiektu małej architektury ogrodowej spełnia wymogi art. 3 ust. 4b Prawa budowlanego, co oznacza, że jej wzniesienie, zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 22 oraz art. 30 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa budowlanego nie wymagało dokonania zgłoszenia (akta administracyjne AB.V.7352-18-14/07 i WI.IV-2.71110-54/07). Postanowieniem z dnia [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego, na podstawie art. 49b ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2006 r. Nr 156 poz. 1118 ze zm.) nakazał właścicielom nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...] (działka nr 94/5) wstrzymanie budowy wiaty i zobowiązał do przedłożenia w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia 1. zaświadczenia Wójta Gminy o zgodności budowy z planem miejscowym albo ostatecznej w dniu wszczęcia postępowania decyzji o warunkach zabudowy, 2. oświadczenia o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, 3. szkicu wiaty wraz z opisem, 4. projektu zagospodarowania działki. Wobec niewywiązania się przez inwestora z obowiązków nałożonych powołanym wyżej postanowieniem Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...], na podstawie art. 49b ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. Nr 156 z 2006 r. poz. 1118 ze zm.) nakazał współwłaścicielom nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...] tj. M. i M. małż. M. oraz P. M. i T. M. rozbiórkę wiaty o wymiarach 5 m x 5 m. W motywach powyższej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że w wyniku oględzin przeprowadzonych w dniu 26 stycznia 2007 r. ustalono, że na działce inwestorów wzniesiono w grudniu 2006 r. szkielet wiaty o pow. zabudowy 25 m2 (5 m x 5 m). Budowa takiego obiektu - zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 30 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego wymagała dokonania zgłoszenia przed terminem zamierzonego rozpoczęcia robót budowlanych. Dlatego wstrzymano dalszą budowę i nałożono na inwestorów obowiązki przewidziane w art. 49b ust. 2 Prawa budowlanego. Ponieważ inwestorzy nie zrealizowali tych obowiązków zaistniały podstawy do nakazania rozbiórki przedmiotowej wiaty. W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. wyjaśnił, że budowę wiaty rozpoczął w styczniu 2007 r. nie wiedząc o konieczności dokonania stosownego zgłoszenia. W wyniku silnych wiatrów, pod koniec stycznia 2007 r. niedokończona wiata została uszkodzona. Zbiegło się to z wizją lokalną przeprowadzoną przez pracowników organu nadzoru budowlanego, co potwierdza dokumentacja zdjęciowa dołączona do protokołu kontroli. Dalej M. M. wyjaśnił, że po tym zdarzeniu wiatę rozebrał, a następnie w Starostwie Powiatowym złożył dokumenty dotyczące zamiaru budowy wiaty. Ponadto wskazał na treść decyzji Starosty z dnia [..] i decyzję Wojewody z dnia [...] i wyjaśnił, że po otrzymaniu ostatnio wymienionej decyzji złożył rozebraną wcześniej konstrukcję wiaty. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że budowa wiaty wymagała dokonania zgłoszenia i to przed rozpoczęciem zamierzonej inwestycji. Organ odwoławczy wskazał przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 października 2004 r. IV SA 1517/03, w którym stwierdzono, że: "W świetle art. 29 ust. 1 pkt 4 i 5 Prawa budowlanego z 1994 r. wiata o wymiarach 5,00 x 3,55 m nie może być uznana za obiekt małej architektury". W dalszej kolejności organ podkreślił, że wizja lokalna z 26 stycznia 2007 r. wykazała, że inwestor zrealizował budowę bez wymaganego prawem zgłoszenia. Dokonane bowiem w dniu 29 stycznia 2007 r. zgłoszenie nastąpiło po rozpoczęciu robót budowlanych. Organ odwoławczy podkreślił, że z zaświadczenia Urzędu Gminy z 2 sierpnia 2007 r. wynika, że przedmiotowa działka nie jest objęta obowiązującym planem miejscowym, a opracowane dla tego terenu studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego nie może być podstawą rozstrzygnięcia. W tej sytuacji nie ma możliwości zalegalizowania samowoli budowlanej. Ponadto inwestor nie wykonał również innych obowiązków nałożonych na niego postanowieniem z dnia [...]. W konsekwencji zaistniały wskazane w art. 49b ust. 1 podstawy do nakazania rozbiórki wiaty. M. M. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagając się jej uchylenia. W motywach skargi uzupełnionych pismem procesowym z dnia 31 października 2007 r. skarżący podniósł, że po oględzinach nieruchomości przeprowadzonych 26 stycznia 2007 r. rozebrał pozostałości zniszczonej przez wiatr konstrukcji wiaty, a w dniu 29 stycznia 2007 r. dokonał zgłoszenia zamiaru budowy wiaty, co potwierdzają oświadczenia pisemne sąsiadów dołączone do skargi. W tej sytuacji skarżący zaniechał realizacji obowiązków nałożonych postanowieniem z dnia [...], gdyż dotyczyły one obiektu już wcześniej rozebranego. Skarżący podkreślił, że przedmiotowy obiekt stanowi obiekt małej architektury ogrodowej, który nie wymagał zgłoszenia. Potwierdza to decyzja Wojewody z dnia [...]. Jednak nawet zakładając, że obiekt ten jest wiatą, to zdaniem skarżącego postępowanie administracyjne było bezprzedmiotowe bowiem zaskarżona decyzja dotyczy obiektu rozebranego. Skarżący wzniósł bowiem z zachowanych elementów, nową altanę ogrodową o wymiarach 5 m x 5 m, w innym niż poprzednio miejscu. Potwierdzają to oświadczenia sąsiadów, a nadto rozbieżność między obecnym stanem faktycznym, a stanem zastanym przez inspektorów dokonujących w dniu 26 stycznia 2007 r. oględzin. Obecna altana usytuowana jest w odległości 1,5 m od działki oznaczonej geod. 94/4 (zgodnie ze zgłoszeniem), a nie jak pierwotna, w odległości 1 metra od tej granicy. Nowa zaś altana wzniesiona została zgodnie z prawem. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w zaskarżonej decyzji. Również o oddalenie skargi wniosła uczestniczka postępowania V. N. podnosząc, że przedmiotowy obiekt jest dla niej uciążliwy. Wykorzystywany jest bowiem przez właściciela jako garaż dla dwóch samochodów, a ponadto z uwagi na jego wysokość i lokalizację zacienia jej ogród. V. N. przyznała, że pierwotna wiata została uszkodzona przez wiatr i następnie rozebrana, jednak po kilku dniach inwestor ponownie wzniósł ten obiekt. Ponadto uczestniczka postępowania powołała się na argumenty zawarte w przedłożonej przez nią decyzji. Wojewody z dnia [...]. Powołaną decyzją, wydaną w trybie wznowienia postępowania Wojewoda uchylił decyzję własną z [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] i umorzył postępowanie w obu instancjach. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Wojewoda podał, że w toku postępowania wznowieniowego ujawniono, że w sprawie wcześniej zaangażowany był organ nadzoru budowlanego, który ustalił, że budowa wiaty była samowolą budowlaną zrealizowaną przed złożeniem przez inwestora zgłoszenia. W tej sytuacji całość postępowania, zgodnie z art. 83 i 48 Prawa budowlanego przyjął i prowadził wskazany wyżej organ. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że organy nadzoru budowlanego obu instancji prawidłowo, w oparciu o wyniki oględzin z dnia 26 stycznia 2007 r., w tym dokumentację fotograficzną sporządzoną podczas tych czynności zakwalifikowały wzniesiony przez skarżącego w grudniu 2006 r. obiekt jako wiatę, wymagającą, stosownie do art. 29 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2006 r. Nr 156 poz. 1118 ze zm.) dokonania zgłoszenia zamiaru jej realizacji, Świadczą o tym przede wszystkim rozmiary owego wolnostojącego obiektu tj. jego wysokość - około 3 metry w najwyższym punkcie dachu oraz powierzchnia zabudowy - 25 m2 (5 m x 5 m). Wbrew zatem przekonaniu skarżącego obiekt o takich gabarytach nie mógł być uznany za obiekt małej architektury, przewidziany w art. 3 pkt 4 Prawa budowlanego. Powołany przepis, definiuje obiekty małej architektury jako niewielkie obiekty, wśród których przykładowo wymienia: a/ kapliczki, krzyże przydrożne, figury (obiekty kultu religijnego), b/ posągi, wodotryski i inne obiekty architektury ogrodowej, c/ obiekty użytkowe służące rekreacji codziennej i utrzymaniu porządku jak piaskownice, huśtawki, drabinki, śmietniki. Niezależnie zatem od funkcji jaką miała pełnić przedmiotowa wiata, jej rozmiary wyłączały możliwość zaliczenia jej do kategorii "niewielkich" obiektów, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie. Wobec powyższego, w rozpoznawanej sprawie uprawnione było podjęcie przez organy nadzoru budowlanego działań zmierzających do likwidacji skutków samowoli budowlanej inwestora. Jednak przeprowadzone w sprawie postępowanie okazało się wadliwe. W szczególności naruszone zostały przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 kpa w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W postępowaniu pierwszoinstancyjnym organ dysponował decyzją ostateczną Wojewody z [...], z której wynikało, że skarżący dokonał w dniu 29 stycznia 2007 r. zgłoszenia zamiaru budowy wiaty. Organ I instancji nie wyjaśnił jednak, czy wspomniane wyżej zgłoszenie dotyczyło wzniesionej już wcześniej wiaty, czy też innego obiektu, poprzestając na słusznym skądinąd stwierdzeniu, że skuteczne zgłoszenie zamiaru budowy musi poprzedzać jej realizację. Z kolei organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów skarżącego zawartych w odwołaniu, w których wyraźnie podniesiono, że wiata, która była przedmiotem oględzin została rozebrana. Organ odwoławczy, mimo ustawowego obowiązku ponownego rozpoznania sprawy, z uwzględnieniem jej stanu faktycznego i prawnego z daty orzekania, nie zweryfikował twierdzeń inwestora i w żaden sposób się do nich nie ustosunkował. W szczególności organ ten zaniechał przeprowadzenia dowodu z akt sprawy prowadzonej przez organy architektoniczno-budowlane w przedmiocie dokonanego przez skarżącego w dniu 29 stycznia 2007 r. zgłoszenia zamiaru budowy wiaty. Tymczasem z akt tych (nadesłanych na żądanie Sądu) wynika, że zgłoszenie skarżącego dotyczyło budowy wiaty zlokalizowanej w odległości 1,5 m od granicy z działką V. N., a zatem w innym miejscu od miejsca jej pierwotnego wzniesienia. Podkreślić przy tym należy, że fakt rozebrania wiaty, która wcześniej była przedmiotem oględzin przeprowadzonych 26 stycznia 2007 r. potwierdziła w postępowaniu sądowym również V. N. (pismo uczestniczki postępowania z dnia 25 marca 2008 r. i jej wyjaśnienia złożone na rozprawie sądowej). W tej sytuacji nie można wykluczyć, że istotnie - jak twierdzi skarżący - decyzja orzekająca rozbiórkę dotyczyła obiektu już nieistniejącego (rozebranego). Jakkolwiek skarżący przyznał, że wzniósł wiatę o tych samych rozmiarach oraz z wykorzystaniem tych samych materiałów to jednak orzeczonego w sprawie nakazu rozbiórki nie można odnosić do tej kolejnej inwestycji. Podstawą rozstrzygania w niniejszej sprawie były okoliczności faktyczne ustalone podczas oględzin nieruchomości z dnia 26 stycznia 2007 r. Tymczasem, wg twierdzeń skarżącego wzniósł on kolejną wiatę (po rozebraniu poprzedniej) w innym miejscu, po zgłoszeniu zamiaru jej budowy. To nowe w istocie zamierzenie może być przedmiotem odrębnego postępowania, w którym ocenie podlegać będzie między innymi legalność jego realizacji. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały w warunkach przewidzianych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), co czyni koniecznym uchylenie obu decyzji. Dlatego na podstawie powołanego wyżej przepisu, a także art. 135, 152 i 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę organ nadzoru budowlanego uwzględni powyższe uwagi. Jeżeli w sprawie okaże się, że obiekt, który był przedmiotem ustaleń i oceny organu w niniejszej sprawie, wzniesiony w warunkach samowoli w okresie poprzedzającym oględziny z 26 stycznia 2007 r., został istotnie rozebrany, to postępowanie w tej sprawie, jako bezprzedmiotowe winno ulec umorzeniu. Wzniesienie zaś przez skarżącego kolejnej wiaty może oznaczać potrzebę wszczęcia postępowania w nowej sprawie. Nawiązując do argumentów zawartych w zaskarżonej decyzji dodać tylko trzeba, że na terenie, na którym nie ma obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, uzyskanie przez inwestora decyzji o warunkach zabudowy jest możliwe także w toku postępowania rozbiórkowego. Taką interpretację art. 49b ust. 2 pkt 3 Prawa budowlanego uzasadnia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2007 r. sygn. akt P.37/06 orzekający o niekonstytucyjności analogicznego do wyżej powołanego art. 48 ust. 2 pkt 1 lit. b i art. 48 ust. 3 pkt 1 Prawa budowlanego. /-/ E.Podrazik /-/ J.Szaniecka /-/ B.Drzazga MK