V SA/Wa 25/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska-Jóźków, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z dnia 19 marca 2007 r. S. K. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległości wobec ZUS za lata 1996 - 1998. Uzasadniając wniosek wskazała, że od długiego czasu jest bezrobotna, nie posiada żadnego majątku, wychowuje dziecko w wieku 11 lat i korzysta z pomocy rodziny, nie ma więc możliwości uregulowania zaległości. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od września 1996 r. do stycznia 1998 r. w łącznej kwocie [...] zł. Uzasadniając decyzję organ orzekający stwierdził, że wobec skarżącej nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, ponieważ toczy się przeciwko niej postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Zobowiązana nie wykazała również żadnych dowodów na zaistnienie nadzwyczajnej sytuacji, która mogłaby stanowić podstawę do umorzenia zadłużenia pomimo braku jego całkowitej nieściągalności, poza zaświadczeniem z urzędu pracy nie przedstawiła żadnych dokumentów, które obrazowałyby jej aktualną sytuację materialną i rodzinną. W związku z powyższym ZUS odmówił umorzenia zaległości zobowiązanej. Rozpoznając sprawę ponownie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając w imieniu ZUS, decyzją z dnia [...] października 2007 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający po przytoczeniu treści przepisów art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, że w przypadku zobowiązanej nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności pomimo, że było w stosunku do niej prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zostało umorzone ze względu na brak składników majątkowych podlegających zajęciu. Powołując się na uznaniowość decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek ZUS i wskazując na brak obowiązku umorzenia w przypadku ich całkowitej nieściągalności odmówił umorzenia należności. Organ orzekający stwierdził, że nie znalazł również przesłanek przemawiających za umorzenie zadłużenia w świetle przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365). W skardze z dnia 29 listopada 2007. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. K. zaskarżyła decyzję z dnia [...] października 2007 r. i wniosła o jej uchylenie oraz nakazanie [...] Oddziałowi ZUS w P. umorzenia jej zadłużenia za okres od 09.1996 r do 01.1998 r. W skardze poniosła, że spełnia warunki do umorzenia jej zadłużenia, na co - jak twierdzi - przedstawiła odpowiednie zaświadczenia oraz złożyła wyjaśnienia. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wyjaśnić również należy, że zgodnie z art. 145 §1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję, może decyzję w całości lub części uchylić, stwierdzić jej nieważność w całości lub części lub stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa. Sąd nie ma natomiast możliwości umorzenia zadłużenia, ponieważ uprawnienie to jest zastrzeżone do kompetencji ZUS. Wobec treści przepisu art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887), zwanej dalej ustawą ,Sąd nie ma również możliwości nakazania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych umorzenia zadłużenia, ponieważ decyzja o umorzeniu jest decyzją uznaniową i ostateczne podjęcie decyzji o tym czy umorzyć zadłużenie należy do ZUS. Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że winna ona zostać uchylona. Jak wynika z akt sprawy zadłużenie skarżącej dotyczy okresu od września 1996 r. do stycznia 1998 r. A zatem zaległości powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz.137 ze zm.). Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887),zwaną dalej "ustawą", która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. W art. 109 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przyjął, że składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do 31 grudnia 1998r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Z tak sformułowanego przepisu nie da się - w ocenie Sądu - wyprowadzić wniosku o stosowaniu do składek należnych przed dniem 1 stycznia 1999r. innych terminów przedawnienia zobowiązań aniżeli określone w ustawie z 1986 r., ponieważ jeżeli rozliczanie i opłacanie należności za okres do 31 grudnia 1998r. następuje na podstawie przepisów dotychczasowych, to również według uregulowań dotychczasowych należy oceniać ich wymagalność i przedawnienie. Zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Ustawodawca przewidział sytuacje, w których dochodzi do przerwania biegu przedawnienia i postanowił, że wskutek przerwania biegu przedawnienia termin zaczyna biec na nowo, wydłuża się więc okres, w którym możliwa jest egzekucja zaległości składkowych. W związku z tym, że przerywanie biegu przedawnienia zobowiązań mogłoby doprowadzić niejako do wyeliminowania funkcjonowania instytucji przedawnienia, ustawa określiła maksymalny okres przedawnienia. Zgodnie z art. 35 ust. 4 zd. 2, ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych składek nie można dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne, przedawnia się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne. Przesłankę przedawnienia organ obowiązany jest uwzględniać z urzędu, ponieważ nie można dochodzić przedawnionych należności. W niniejszej sprawie zarówno w dacie wydawania decyzji w pierwszej instancji jak również decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, część zobowiązań skarżącej uległa już przedawnieniu na skutek upływu 10 lat od daty ich wymagalności. Przedawnieniu uległy składki za 1996 r. oraz - na datę wydania II decyzji - za okres od stycznia do września 1997 r. Ustalenie wysokości zadłużenia, co do którego rozpoznawany jest wniosek o umorzenie jest istotnym elementem stanu faktycznego i jego nieprawidłowe ustalenie stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Równocześnie należy wskazać, że przedawnienie należności nie jest podstawą do ich umorzenia, ponieważ umorzyć można tylko te należności, które istnieją. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności, które uległy przedawnieniu winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Niezależnie od wyżej wskazanych powodów uchylenia zaskarżonej decyzji Sąd wskazuje na inne popełnione w postępowaniu błędy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na wstępie prowadzonego postępowania winien był wyjaśnić jakie nazwisko nosi zobowiązana. Wniosek o umorzenie zadłużenia zobowiązana złożyła jako S. K., jednak w dokumentach zgromadzonych w sprawie figuruje ona jako S. K. lub S. R.. Np. na nazwisko R. wystawione zostało zaświadczenie Urzędu Pracy z [...].04.2007 r. oraz zaświadczenie Urzędu Miasta R. z [...].04.2007 r. o tym, że zobowiązana nie jest podatnikiem podatku rolnego ani podatku od nieruchomości i nie figuruje w ewidencji działalności gospodarczej. Do skargi załączona została kopia decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] czerwca 2003 r. o zmianie nazwiska S. [...] K. na R.. Brak jest informacji czy decyzja ta nie została uchylona lub zmieniona. Orzekając w sprawie ponownie Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustali jakie jest zgodnie z dokumentami nazwisko zobowiązanej. Na koniec należy wskazać, że zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że wobec zobowiązanej nie zachodzą przesłanki umorzenia należności z art. 28 ust. 3 ustawy w sytuacji umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na brak składników majątkowych podlegających zajęciu stanowi naruszenie przepisu art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy. Mając powyższe okoliczności na uwadze i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.