I SA/Gd 26/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Asesor WSA Bogusław Woźniak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Marzena Cybulska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi B. R. -T. i A. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę. Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego (będący jednocześnie wierzycielem) wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanych - B.R.T. oraz A.T. Przedmiotowe postępowanie było prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] obejmującego zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. Podstawę prawną dochodzonej należności stanowiła decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia [...] W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności, którym był "A" S.A. w G. Powyższe zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 7 sierpnia 2007 r. Natomiast odpis zawiadomienia doręczono zobowiązanym w dniu 9 sierpnia 2007 r. wraz z odpisem wyżej wymienionego tytułu wykonawczego - stosownie do treści art. 80 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednocześnie zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę A.T. u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą - "B" Sp. z o.o. z siedzibą w G. Przedmiotowe zawiadomienie doręczono pracodawcy w dniu 7 sierpnia 2007 r., natomiast jego odpis zobowiązanym w dniu 9 sierpnia 2007 r. W dniu 4 września 2007 r., na skutek przekazania kwoty [...]- zł przez bank oraz wpłaty kwoty [...]- zł przez zobowiązanych bezpośrednio na rachunek wierzyciela, zakończono przedmiotowe postępowanie egzekucyjne. Pismem z dnia 9 sierpnia 2007 r., uzupełnionym pismem z dniu 4 września 2007 r. o pełnomocnictwo, zobowiązani reprezentowani przez pełnomocnika zgłosili, na podstawie art. 33 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zarzut w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, podnosząc zastosowanie zbyt uciążliwych środków egzekucyjnych oraz wnosząc o natychmiastowe wstrzymanie prowadzenia egzekucji do dnia 28 sierpnia 2007 r. i nie obciążanie zobowiązanych kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]- zł. Uzasadniając wniesiony zarzut wskazano, iż organ egzekucyjny dokonując wymienionych czynności egzekucyjnych zignorował starania podatników o możliwie jak najszybsze zabezpieczenie lub uregulowanie zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami, wymierzył bardzo wysokie koszty egzekucyjne oraz celowo pogorszył sytuację podatników jako kredytobiorców, podczas gdy właśnie środki pochodzące z kredytu miały posłużyć podatnikom do uregulowania zobowiązania podatkowego. Dodatkowo zobowiązani podnieśli, iż szkodliwe było zajęcie wynagrodzenia A.T., bowiem działania organu podatkowego spowodowały, iż jego wizerunek znacząco ucierpiał, gdyż był zmuszony omawiać kwestie związane z otrzymanym zawiadomieniem ze swoimi podwładnymi. Końcowe wskazano, iż w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny powinien doręczyć upomnienie przed wszczęciem czynności egzekucyjnych. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego oddalił zarzut zastosowania zbyt uciążliwych środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...]. Odnosząc się do podniesionego zarzutu organ egzekucyjny wskazał, iż nie może on zasługiwać na uwzględnienie, bowiem B.R.T. oraz A.T. nie wskazali żadnego innego środka egzekucyjnego, który mógłby bezpośrednio prowadzić do wykonania obowiązku, a jednocześnie byłby mniej uciążliwy dla zobowiązanych. Następnie przytoczono treść art. 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z którego jednoznacznie wynika konieczność stosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku. Natomiast zastosowanie mniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. Dodatkowo w wyżej wymienionym postanowieniu organ egzekucyjny zauważył, iż wierzyciel w tytule wykonawczym wskazał, że upomnienia nie doręczono wobec braku obowiązku jego doręczenia - stosownie do § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541; z późn. zm.). Pismem z dnia 4 października 2007 r. zobowiązani, reprezentowani przez pełnomocnika złożyli do Dyrektora tut. Izby Skarbowej zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego, wnosząc o jego uchylenie. Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie: art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.) oraz art. 34 § 4 i § 5 w trybie art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954; z późn. zm.) - po rozpatrzeniu sprawy w postępowaniu zażaleniowym postanowieniem nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...], którym oddalono zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej do majątku B.R.T. i A.T. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...]. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż organ egzekucyjny zaskarżonym postanowieniem trafnie rozstrzygnął w kwestii zgłoszonego zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (opartego na art. 33 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), bowiem nie znajduje on oparcia w świetle zebranego materiału dowodowego. Zgodnie z art. 7 § 2 powołanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przywołany przepis statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Należy mieć przy tym na uwadze, że celem każdego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego zgodnie z obowiązującymi przepisami, jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela. W tym kontekście z treści art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 9 lutego 2000 r.; sygn. akt I SA/Gd 213/98, LEX nr 40392). W sytuacji zaś, gdy cel egzekucji tego wymaga, organ egzekucyjny może stosować nawet wszystkie dostępne środki egzekucyjne jednocześnie. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego, wobec braku uprzedniego spełnienia obowiązku ciążącego na zobowiązanych, zastosował środki egzekucyjne przewidziane w art. 1a pkt 12 lit.a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w postaci egzekucji z rachunku bankowego oraz wynagrodzenia za pracę. Organ odwoławczy zauważył również, iż wbrew twierdzeniu zobowiązanych, obowiązujące przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują, aby organ egzekucyjny upoważniony był do korzystania z dostępnych instrumentów prawnych, których zastosowanie doprowadziłoby do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Natomiast z art. 7 § 1 przywołanej ustawy wynika jednoznacznie, iż organ egzekucyjny stosuje wyłącznie środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. W tym miejscu wskazano, iż wniosek podatników z dnia 3 sierpnia 2007 r. w sprawie wstrzymania wykonania decyzji z dnia [...] i przyjęcie zabezpieczenia poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej podlegał rozpatrzeniu przez organ podatkowy w odrębnym trybie i pozostał bez wpływu na prawidłowość toczącego się postępowania egzekucyjnego i zasadność zastosowania wyżej wymienionych środków egzekucyjnych. Nawiązując do pozostałej argumentacji zażalenia nie związanej bezpośrednio z podniesionym zarzutem zastosowania zbyt uciążliwych środków egzekucyjnych organ odwoławczy wskazał, iż w przedmiotowej sprawie dochodzony obowiązek pieniężny określony został decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia [...] Wydany z upoważnienia ustawowego zawartego w art. 15 § 5 ustawy egzekucyjnej, przepis § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz.1541; z póź. zm.) dopuszcza wszczęcie postępowania egzekucyjnego bez uprzedniego doręczenia upomnienia w wypadku, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. Jednocześnie w tytule wykonawczym (w tym w doręczonym zobowiązanym odpisie) wierzyciel podał podstawę prawną braku obowiązku doręczenia upomnienia). Na powyższe wskazał organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu z dnia [...]. Dodatkowo organ zauważył, iż w postępowaniu dotyczącym zgłoszonych zarzutów nie może być badana prawidłowość naliczenia kosztów egzekucyjnych - okoliczności te winny zostać wyjaśnione przez organ egzekucyjny w odrębnym trybie. Nawiązując do zarzuconego wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem przepisu art. 12 § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego organ odwoławczy zauważył, iż niezałatwienie sprawy w terminie wynikającym z art. 35 § 3 przywołanej ustawy wynikało z konieczności wezwania A.P. do przedłożenia pełnomocnictwa udzielonego przez zobowiązanych do działania w ich imieniu w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym. O niedotrzymaniu terminu załatwienia sprawy zawiadomiono, w myśl art. 36 tejże ustawy, strony podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Końcowo organ odwoławczy wskazał, iż w związku z zażaleniem z dnia 2 października 2007 r. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia [...], którym umorzono jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wstrzymania, od dnia 28 sierpnia 2007 r., postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] organ wydał odrębne postanowienie nr [...] z dnia [...] utrzymujące ww. postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w mocy. Państwo B.R.T. oraz A.T. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na wyżej wymienione postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej nr [...] z dnia [...], wnosząc o jego uchylenie, a także utrzymane w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia [...]. Strona skarżąca zarzuciła, iż powołane postanowienie organu oraz organu egzekucyjnego wydane zostały z naruszeniem przepisów ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w szczególności: art. 15 w związku z art. 6 (poprzez brak zbadania istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności związanych z uchylaniem się podatników od wykonania obowiązku), art. 8 oraz art. 9 (poprzez zignorowanie słusznych działań podejmowanych przez podatników w celu uregulowania zobowiązań i skierowanie postępowania na grunt ustawy egzekucyjnej) oraz art. 11 (odstąpienie organu pierwszej instancji od skierowania do podatników upomnienia do zapłaty zobowiązania). Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Oceniając zaskarżone postanowienie organu odwoławczego z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że zostało ono wydane bez naruszenia prawa. Stosownie do art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W świetle przytoczonego przepisu, w ocenie Sądu, organ odwoławczy słusznie wywiódł, że przepis ten statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Wskazać należy, iż celem każdego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego zgodnie z obowiązującymi przepisami, jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela. W tym kontekście z treści ww. przepisu jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 9 lutego 2000 roku; sygn. akt l SA/Gd 213/98, LEX nr 40392). W sytuacji zaś, gdy cel egzekucji tego wymaga, organ egzekucyjny może stosować nawet wszystkie dostępne środki egzekucyjne jednocześnie. Katalog środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych został określony w art. 1a pkt 12 a u.p.e.a. (skonkretyzowany w dziale II ustawy) i obejmuje egzekucję z pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych, innych wierzytelności i praw majątkowych, z ruchomości, nieruchomości, z ułamkowej części nieruchomości oraz użytkowania wieczystego. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny, wobec braku uprzedniego spełnienia obowiązku ciążącego na zobowiązanych zastosował środek egzekucyjny w postaci egzekucji z rachunku bankowego oraz zajęcia wynagrodzenia za pracę skarżącego. Uwzględniając okoliczności niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, nie można było uznać, że zastosowano zbyt dolegliwy środek egzekucyjny. "Uciążliwość" w świetle art. 33 ustawy to dokuczliwość zastosowanego środka dla codziennego życia czy prowadzonej działalności powodująca niemożność czy utrudnienia codziennym funkcjonowaniu dłużnika. W ocenie Sądu skarżący takich przesłanek nie wykazali bowiem za takowe nie można uznać twierdzeń potencjalnej możliwości utraty autorytetu i dobrego imienia przez skarżącego. Na marginesie należy zauważyć, że tak w postępowaniu odwoławczym, jak i w skardze do Sądu, skarżący zmierzali przede wszystkim do wykazania bezprzedmiotowości wszczęcia egzekucji, albowiem - jak twierdzili - między nimi a organem toczyły się negocjacje a z ich strony padła oferta zabezpieczenia w formie hipoteki. Odnosząc się do tego Sąd wskazał, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec dłużników Skarbu Państwa jest ustawowym obowiązkiem urzędu skarbowego, a zatem wierzyciel nie może kierować się własnym uznaniem czy wszcząć egzekucję. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie warunkuje podjęcia czynności egzekucyjnych od zgody zobowiązanego ani nie wymaga uzgodnienia z nim wyboru środka egzekucyjnego. Egzekucję bowiem wszczyna organ egzekucyjny na wniosek wierzyciela i nie jest potrzebna zgoda dłużnika (art. 26 § 1 ustawy). Stosownie zaś do treści art. 28 powyższej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to wierzyciel może wskazać środek egzekucyjny, a nie zobowiązany. Badając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego legalności Sąd nie podzielił także poglądu skarżących, iż niedoręczenie upomnienia skarżącym stanowiło naruszenie prawa. Z powyższym nie można się zgodzić, bowiem przepis cytowany w zaskarżonym akcie wskazuje, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. W niniejszej sprawie dotyczącej określenia zobowiązania w podatku dochodowym skarżących za 2001 r. taka właśnie sytuacja zaistniała. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zeznania skargi są niezasadne i wobec tego orzekł o oddaleniu (art. 151 ustawy p.p.s.a.).