V SA/Wa 3010/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi T.P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję. Wnioskiem z dnia 27 kwietnia 2007 r. T.P. zwróciła się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z wnioskiem o umorzenie należności wraz z odsetkami od nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wyjaśniła, iż nie posiada środków na uregulowanie ww. należności ponieważ oszczędności musiała przeznaczyć na ratowanie zdrowia. W wyniku rozpatrzenia wniosku, decyzją z [...] lipca 2007 r., ww. organ umorzył 50% należnych odsetek, tj. kwotę [...] zł. W uzasadnieniu wskazano, iż co prawda problemy z płatnością składek, spowodowane są w znacznej mierze trudną sytuacją materialną oraz zdrowotną skarżącej jednakże, wydając decyzję, organ musiał wziąć również pod uwagę "stan finansów funduszów, z których wypłacane są świadczenia dla wszystkich ubezpieczonych". We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T.P. zwróciła się o "umorzenie w całości odsetek i kosztów upomnień oraz przynajmniej połowę należności głównej". Wniosek uzasadniła problemami finansowymi i zdrowotnymi. Wyjaśniła, iż pozostała część należności głównej uiści "po przejęciu w posiadanie i użytkowanie swojego gospodarstwa rolnego od dzierżawcy". Następnie Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, decyzją z dnia [...] października 2007 r., wydaną w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącej, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. i odmówił umorzenia pozostałej zaległości z tytułu składek. W uzasadnieniu wskazał, iż wszystkie zaistniałe w sprawie okoliczności zostały wzięte pod uwagę przy podejmowaniu rozstrzygnięcia z [...] lipca 2007 r. o częściowym umorzeniu odsetek, natomiast skarżąca nie przedstawiła żadnych nowych dowodów, które nie byłyby wcześniej znane i dałyby podstawę do podjęcia innej niż dotychczas decyzji w przedmiocie umorzenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie, T.P. wskazała, że zły stan zdrowia oraz konieczność przeznaczenia posiadanych środków na leczenie, uniemożliwiły jej opłacenie składek. W związku z powyższym za zasadne uważa umorzenie w całości odsetek powstałych od niezapłaconych w terminie składek. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W tym kontekście, zgodnie z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd ma obowiązek zastosować wszelkie przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosując powyższe zasady aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 p.p.s.a.). Rozpatrując niniejszą sprawę, Sąd doszedł do przekonania, iż wniesiona skarga - aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej podniesione - zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja z dnia [...] października 2007 r. wydana została z naruszeniem prawa. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącej, decyzją z [...] lipca 2007 r. Prezes KRUS umorzył 50% należnych odsetek w kwocie [...]zł. Natomiast w wyniku rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] października 2007 r. organ utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z [...] lipca 2007 r., a ponadto odmówił umorzenia pozostałej zaległości z tytułu składek. Wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 36 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., nr 7, poz. 25 ze zm.) Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.u.s.r.) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i art. 55 tej ustawy. W myśl art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 6 pkt 13b u.u.s.r. przez "należności z tytułu składek" rozumie się składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia. Z kolei według art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071) kodeks ten normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Organami administracji publicznej, jak stanowi art. 5 § 2 k.p.a., są między innymi centralne organy administracji rządowej, czyli także Prezes Kasy. W rezultacie stwierdzić należy, że do decyzji Prezesa Kasy w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozumianych jak wyżej, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się zatem odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. W rozpatrywanej sprawie skarżąca w ustawowym terminie - w dniu 9 sierpnia 2007 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa KRUS z [...] lipca 2007 r., którą umorzono 50 % odsetek w kwocie [...] zł, wydaną na podstawie art. 41 a ust. 1 pkt. 1 u.u.s.r. Zatem na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wydając decyzję organ winien uczynić to zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 138 § 1 k.p.a. w związku z treścią art. 127 § 2 i 3 k.p.a. Wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes KRUS obowiązany był ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę, która już raz została rozstrzygnięta, przy zastosowaniu tylko i wyłącznie takich rozstrzygnięć, które zostały przewidziane w art. 138 § 1 k.p.a. Wskazany przepis zawiera wyczerpujące wyliczenie rozstrzygnięć, jakie mogą być wydane przez organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Według dyspozycji art. 138 § 1 k.p.a. w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (§ 1 pkt 1) - gdy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy uznaje w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (§ 1 pkt 2 ab initio) - gdy widzi potrzebę skorygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji, wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, tudzież w toku postępowania nastąpiła zmiana tych okoliczności, mająca wpływa na rozstrzygnięcie istoty sprawy. Organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) w ramach art. 138 § 1 k.p.a. może także uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (§ 1 pkt 2 in fine) albo umorzyć postępowanie odwoławcze (§ 1 pkt 3). Każde inne rozstrzygnięcie, zapadłe w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy, jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest niedopuszczalne. Wskazany art. 138 § 1 k.p.a. jest jasny w swej treści co do sposobów zakończenia odwoławczego postępowania administracyjnego i w tym zakresie nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie podjęte przez organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) nieprzewidziane w katalogu ujętym w art. 138 k.p.a. narusza przepisy postępowania. Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt rozpoznawanej sprawy należy podkreślić, iż zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2007 r. stanowi oczywiste i wyraźne zaprzeczenie niebudzących wątpliwości interpretacyjnych w zakresie mającym w sprawie zastosowanie (z uwagi na brzmienie art. 127 § 3 zdanie drugie k.p.a.) przepisów art. 138 § 1 k.p.a. Jak bowiem wynika z akt przedmiotowej sprawy w decyzji z [...] lipca 2007 r. Prezes KRUS umorzył co prawda 50% odsetek, nie orzekł jednakże co do pozostałej części żądania skarżącej, tj. umorzenia należności główniej. Natomiast Prezes KRUS decyzją z dnia [...] października 2007 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2007 r. i jednocześnie odmówił umorzenia pozostałej zaległości z tytułu składek. W takim stanie rzeczy charakter zaskarżonej decyzji, jako wydanej z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc w warunkach odwoławczych, nie może budzić wątpliwości. Jednakże treść sentencji ww. decyzji prowadzi do wniosku, że jest to rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu zamieszczonym w art. 138 § 1 k.p.a. Bowiem organ odwoławczy w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji powołał art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., jednakże wbrew jego dyspozycji - utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2007 r. - i orzekł co do istoty sprawy. Takiego rozstrzygnięcia nie mógł wydać bez uchylenia decyzji z [...] lipca 2007 r. Podkreślić należy, że w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jedynie uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości lub w części daje możliwość orzekania merytorycznego w uchylonym zakresie. Bez takiego uchylenia organ odwoławczy nie może orzekać bezpośrednio co do istoty sprawy, tak jak czyni to organ pierwszej instancji. Omawiany przepis nie przewiduje bowiem takiej możliwości (por. teza pierwsza wyroku NSA OZ we Wrocławiu z 31 października 1995 r., sygn. akt SA/Wr 586/95, Lex nr 27031). Wykazana wada zaskarżonej decyzji sprawia, że przedwczesnym byłoby rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze. Uchylenie zaskarżonej decyzji nie oznacza przy tym, że wniosek skarżącej o umorzenie powyższych należności uznano za zasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa KRUS z pełnym poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego, przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu społecznego oraz słusznego interesu Strony. Uwzględniwszy powyższe, rozpatrując sprawę ponownie organ odwoławczy - w pierwszej kolejności powinien jednoznacznie określić przedmiot postępowania, a następnie wydać decyzję zawierającą tylko i wyłącznie takie rozstrzygnięcie, które zostało przewidziane w art. 138 § 1 k.p.a W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.