II FZ 225/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Rz 105/08 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 23 listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania podatkowego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Rz 105/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił skarżącemu J. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że skarżący we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata oświadczył, iż pobiera rentę w wysokości 648 zł, z której po dokonaniu potrąceń alimentacyjnych pozostaje kwota ok. 260 zł netto miesięcznie. Na majątek strony, który jest przedmiotem postępowania w sprawie podziału między byłymi małżonkami składają się: niewykończony dom o powierzchni 220 m-, mieszkanie spółdzielcze 49 m-, działka 5a oraz samochód Opel Agila. W zeznaniu w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. skarżący zadeklarował dochód w wysokości 12.562,88 zł, a za 2006 r. 16.248,17 zł. Według załączników PIT/O w obu okresach rozliczeniowych J. M. korzystał z ulgi za wyszkolenie uczniów lub z tytułu zatrudnienia pracowników w celu przygotowania zawodowego (za 2005 r. - 7.745,50 zł do odliczenia od podatku, a za 2006 r. - 7.466,84 zł). W odpowiedzi na wezwanie Sądu do wskazania źródeł, z jakich pochodzą środki na codzienne utrzymanie (poza kwotą 260 zł) oraz wyjaśnienia kwestii podziału majątku dorobkowego byłych małżonków, skarżący oświadczył, że pozostaje na utrzymaniu konkubiny, nie ponosi opłat za mieszkanie, śpi u matki, konkubiny bądź w jednym z pomieszczeń niewykończonego domu. Ponadto nie czyni nakładów na posiadany majątek i nie jest obciążony obowiązkiem spłaty kredytów. Skarżący wskazał jednocześnie, że sprawa podziału majątku małżonków nie jest jeszcze rozstrzygnięta. W toku postępowania J. M. przedstawił ponadto kserokopie rachunków za energię elektryczną dostarczaną do obiektów położonych przy ul. H. w M. oraz kserokopie faktur wystawianych przez M. P. - P. S.A. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący nie wykazał, że jest osobą na tyle ubogą, iż jego rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają mu wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Zdaniem Sądu, pełna analiza sytuacji finansowej strony nie była możliwa. Skarżący uchylał się bowiem od wyraźnego określenia wielkości otrzymywanej od innych podmiotów pomocy, która musiała przybierać również formę pieniężną, z uwagi na konieczność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd zwrócił uwagę, że rachunki za energię elektryczną opiewające na kwoty ok. 300 - 350 zł oraz faktury za multimedia wykazujące kwoty do zapłaty w wysokości ok. 100 zł równoważą, a nawet przekraczają zadeklarowane dochody. W motywach rozstrzygnięcia podano również, że w aktach sprawy o sygn. I SA/Rz 921/07 znajduje się pismo z dnia 3 lipca 2007 r., z którego wynika, że sprawa o podział majątku między byłymi małżonkami zakończyła się wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2007 r. (cyt.: "nie jest jeszcze prawomocny") przyznającym J. M. nieruchomość przy ulicy U. w M. Ponadto zaakcentowano, że obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego ma służyć rozwadze przy podejmowaniu decyzji o skorzystaniu z możliwości wniesienia skargi do sądu. W niniejszej sprawie strona zaskarżyła postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. w przedmiocie zawieszenia postępowania podatkowego dotyczącego odmowy wznowienia postępowania w sprawie podatku od nieruchomości za 2006 r., która nie zakończyła się jeszcze przed sądem administracyjnym (strona wniosła wcześniej skargę na decyzję ustalającą podatek od nieruchomości za 2006 r.). W zażaleniu J. M. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w całości. Skarżący, załączając do zażalenia opinię sądowo - lekarską z dnia 29 czerwca 2004 r. oraz kopię sprzeciwu od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Rz 921/07, wskazywał na swoją trudną sytuację materialną oraz zły stan zdrowia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika obciąża stronę, która powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności stanowiące podstawę żądania. Obowiązkiem Sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej i swobodnej lecz nie dowolnej analizy oświadczeń, informacji oraz dokumentów przedłożonych przez osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioski dotyczące całokształtu sytuacji majątkowej J. M. przedstawione przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu odpowiadają zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Na gruncie niniejszej sprawy uzasadnione wątpliwości budzą źródła utrzymania skarżącego, który uzyskując deklarowany dochód w kwocie nie wystarczającej na zapewnienie minimum egzystencji, jednocześnie opłaca rachunki przewyższające wysokość pozostawionej do jego dyspozycji renty. Skarżący unika przy tym - jak trafnie podniósł wojewódzki sąd administracyjny - precyzyjnego określenia wysokości wsparcia finansowego uzyskiwanego od innych podmiotów, ograniczając się zasadniczo do ogólnego wyjaśnienia, że otrzymuje pomoc faktyczną od konkubiny i matki. Zauważyć jednocześnie należy, że niejasności wynikają także z twierdzeń skarżącego dotyczących samochodu. Z jednej bowiem strony J. M. oświadcza, że samochód jest mu niezbędny ze względu na jego niepełnosprawność oraz wiek matki (81 lat), która ze swej emerytury pokrywa koszty eksploatacji auta, z drugiej zaś strony skarżący wskazuje, że głównym użytkownikiem Opla Agili jest konkubina. Wątpliwości dotyczą również kwestii podziału majątku wspólnego byłych małżonków M. Mając na uwadze powyższe okoliczności, jak również fakt, że koszty postępowania na obecnym etapie sprawy wynoszą 100 zł (wpis od skargi), Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ocenę sytuacji majątkowej strony prezentowaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie. Abstrahując od charakteru toczącej się sprawy (skarga na postanowienie o zawieszeniu postępowania odwoławczego toczącego się w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania podatkowego w sprawie niezakończonej prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego), który w świetle przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie stanowi przesłanki decydującej o zasadności przyznania prawa pomocy, Sąd drugiej instancji uznał, że żądanie skarżącego nie może być uwzględnione, gdyż nie wykazał on w sposób wiarygodny, iż jego faktyczne zasoby finansowe nie pozwalają na uiszczenie opłaty sądowej we wskazanej wyżej wysokości. W odniesieniu do opinii sądowo - lekarskiej przedłożonej wraz z rozpoznawanym zażaleniem stwierdzić należy, że dokument ten nie podważa trafności kontrolowanego rozstrzygnięcia, a tym samym pozostaje bez wpływu na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podkreślenia wymaga, że nadesłana opinia dotyczy stanu zdrowia skarżącego sprzed czterech lat (niezdolności do pracy w okresie od dnia 13 lutego 2004 r. do dnia 11 marca 2004 r.). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.