I FZ 70/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Maria Dożynkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. Sp. jawna w likwidacji w O., M. G., R. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Kr 203/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. Sp. jawna w likwidacji w O., M. G., R. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 26 listopada 2007 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2002 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 24 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 203/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił "M." Spółka jawna w likwidacji w O., M. G., R. H. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 26 listopada 2007 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2002 r. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych, podając, że obecnie nie prowadzi działalności, nie posiada majątku, środków trwałych, nie ma rachunku bankowego. Wspólnicy z własnych dochodów spłacają zaległe zobowiązania wobec ZUS i wierzycieli. Rok 2007 spółka zamknęła stratą w wysokości ok. 18000 zł. Miesięcznie wspólnicy spółki osiągają dochody w wysokości 845,17 zł (M. G.) i 2134,72 zł (R. H.). Nie posiadają oszczędności ani przedmiotów o wyższej wartości. W 2007 r. M. G. osiągnęła dochód w wysokości 15177,28 zł, natomiast R. H. w wysokości 12699,66 zł. Miesięczne wydatki wspólników kształtują się na poziomie około 3700 zł miesięcznie. Do wniosku załączone zostały także wyciągi z rachunków bankowych obejmujące operacje za ostatnie trzy miesiące oraz wykaz nieruchomości posiadanych przez wspólników. Ponadto powołano się na fakt, że 1 czerwca 2008 r. wspólniczka straciła pracę. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że nie został spełniony warunek uzasadniający częściowe zwolnienie spółki od kosztów sądowych. Sąd ten wskazał, że rozpoznanie wniesionej przez stronę skargi zależy od uiszczenia wpisu w kwocie 372 zł. Zdaniem WSA spółka jest w stanie uiścić tę kwotę w świetle przedstawionych okoliczności, bowiem - jak wynika z powołanych przez Sąd art. 22 § 2 i art. 31 ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.; dalej K.s.h.) - każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką w sposób subsydiarny, a zatem brak majątku i środków finansowych spółki nie ma znaczenia dla kwestii możliwości uiszczenia kosztów sądowych, skoro sytuacja majątkowa wspólników na to pozwala. Świadczy o tym fakt, że wspólnicy regulują na bieżąco zaległości spółki. Ponadto wspólnicy mogli zdaniem WSA poczynić oszczędności celem uiszczenia należnych kosztów sądowych. Wspólnicy uzyskują stałe dochody z tytułu zatrudnienia w firmie "G.", a ponadto do końca maja 2008 r. wspólniczka uzyskiwała dochody z zatrudnienia w firmie "E." w wysokości 3150 zł brutto, co umożliwiało na dzień złożenia skargi uiszczenie wpisu. Spółka zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji i w zażaleniu wniosła o jego zmianę i zwolnienie jej z kosztów postępowania. Strona podniosła, że ustalenia WSA są niezgodne z zebranym w sprawie materiałem, bowiem Sąd ten niezasadnie przyjął, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w sytuacji, gdy z przedstawionych przez spółkę dokumentów w sposób oczywisty wynika, iż nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka ponownie powołała się na stratę, jaką osiągnęła w 2007 r. oraz na swój status - w likwidacji, który jest przyczyną braku oszczędności. Strona nie zgadza się z poglądem, jakoby miała w planach swoich wydatków uwzględniać koszty sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Sąd ma dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Spółka jawna jest spółką osobową, co wynika z art. 4 pkt 1 i art. 22 § 1 K.s.h., która z chwilą wpisu do rejestru staje się podmiotem prawa, ale nie uzyskuje osobowości prawnej, ze względu jednak na treść art. 25 § 3 p.p.s.a. ma zdolność sądową. Zgodnie bowiem z tym przepisem zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień. Do spółek jawnych, jako jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, w przypadku przyznania prawa pomocy zastosowanie ma przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. Ze względu na treść pkt 2 tego przepisu, warunkiem przyznania spółce jawnej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce jawnej istotne jest także, że każdy wspólnik spółki jawnej w myśl art. 22 § 2 K.s.h. odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami. W sytuacji zatem, gdy spółka jawna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki określoną w powołanym wyżej przepisie, należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji, wziąć również pod uwagę sytuację majątkową samych wspólników. Nieuzasadnione byłoby przyjęcie, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. Stawiałoby to wspólników spółki jawnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postępowaniach. Należy zatem przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że powoływany w niniejszej sprawie brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych przez spółkę nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania jej prawa pomocy, konieczne jest bowiem uprzednie zbadanie, czy stan finansowy i majątkowy wspólników tej spółki pozwala na uiszczenie wymaganych kosztów sądowych. Skoro zaś miesięczne dochody wspólników wielokrotnie przewyższają wartość kosztów, które na tym etapie są wymagane, to słusznie uznał Sąd pierwszej instancji, że nie został spełniony warunek uzasadniający częściowe zwolnienie spółki od kosztów sądowych. Również na etapie zażalenia strona nie wskazała na żadne okoliczności lub dokumenty, które uzasadniałyby pozytywne dla strony rozpoznanie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Powoływanie się na wykazaną w działalności gospodarczej stratę w 2007 r. należy uznać za nieistotne w niniejszej sprawie, bowiem bilans taki tworzony jest na potrzeby rozliczeń podatkowych, na podstawie których trudno oceniać realne korzyści spółki z prowadzenia działalności gospodarczej w sensie ekonomicznym. Ponadto, jak już wyżej wskazano, dopiero brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych przez wspólników spółki uzasadniałby przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy przy tym wskazać, że instytucja prawa pomocy przeznaczona jest dla osób ubogich w celu umożliwienia im dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. Chodzi zatem o pomoc dla osób znajdujących się w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej, np. bezrobotnych bez prawa do zasiłku. Trudno do takich osób zaliczyć wspólników skarżącej spółki. Nie jest także zasadny argument spółki, iż nie musiała w planach swoich wydatków uwzględniać kosztów sądowych. W orzecznictwie NSA - postanowienia z 6 października 2004 r., GZ 61/04, GZ 64/04 (niepubl.) - przyjmuje się bowiem, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma zatem znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki jawnej na dzień wniesienia skargi do Sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie oraz sytuacja jej wspólników. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.