V SA/Wa 280/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek ( spr. ), Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Sędzia NSA - Mirosława Pindelska, Protokolant - Barbara Zielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Uchyla zaskarżona decyzję i poprzedzającą ja decyzję Organu I instancji. Decyzją z dnia [...] września 2007r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – stosownie do treści art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) – "poinformował", że brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres I kwartał 2005r. do II kwartał 2007r. Decyzję skierowano do P. Z. – jako strony. W motywach wskazano, że zaległości wynikają z objęcia A. Z. ubezpieczeniem społecznym rolników za okres wsteczny (po upływie pobierania renty) powstały na skutek zaniedbania, polegającego na zgłoszeniu się do ubezpieczenia po terminie wyznaczonym przez art. 37 ust.1 w/w. ustawy: "rolnik jest zobowiązany nie czekając na wezwanie, w ciągu 14 dni, zgłosić Kasie osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie oraz poinformować Kasę o okolicznościach i o zmianach tych okoliczności." Wskazano także, że podnoszone przez A. Z. okoliczności (w zakresie stanu zdrowia) nie znalazły pokrycia w posiadanych przez Kasę dokumentach. W sprawie nie wystąpiły też żadne udokumentowane zdarzenia losowe, które miałyby wpływ na sytuację finansową rolnika. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła A. Z. Rozpatrując wniesiony środek zaskarżenia Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzję z dnia [...] grudnia 2007r. postanowił "odmówić umorzenia należności za okres I kwartał 2005r.-II kwartał 2007r. w kwocie [...] zł." Za stronę uznano P. Z. Uzasadnienie – co do treści – pokrywa się z motywami Organu I instancji. W skardze A. Z. – podnosząc kwestie związane z aktualnym stanem zdrowia – zażądała "wskazania szpitala onkologicznego celem wykonania badania narządu rodnego, jak również jamy brzusznej." Skargę tę następnie podpisał P. Z. (karta 11 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami w/w. aktów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy - zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych organów administracji rządowej. Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy. II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a, lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a, lub w innych ustawach. Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy. IV. Oceniając - w powyższym kontekście - treść skargi wskazać trzeba, że zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem istotnym naruszeniem procedury administracyjnej dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego było zaniechanie powiadomienia strony skarżącej, stosownie do treści art. 10 § 1 k.p.a., o możliwości, przed wydaniem decyzji, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowaną wadą procesową, która stanowi podstawę do sformułowania żądania wszczęcia postępowania w sprawie jego wznowienia na wniosek strony (art. 147 k.p.a.) – vide B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, s.85, teza 5. Niezależnie od argumentacji skargi podnieść trzeba, iż art. 10 k.p.a. wprowadza zasadę oznaczającą z jednej strony obowiązek zapewnienia stronie przez Organ czynnego udziału w każdym postępowaniu, z drugiej stwarza warunki w celu umożliwienia stronie wypowiedzenia się stronie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłaszanych żądań. Strona nie jest zobowiązana do czynnego udziału w postępowaniu, stanowi to jej uprawnienie, jednakże organ administracji ma obowiązek umożliwienia stronie skorzystania z tego uprawnienia. Zgodnie zaś z art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzanych dowodów. W sprzeczności z ta zasadą będzie sytuacja, kiedy nie dostrzegając treści art. 10 k.p.a. Organ nie dał możliwości wyjaśnienia okoliczności faktycznych, które stanowiły następnie podstawę do wydania negatywnej decyzji. Naruszenie obowiązku stworzenia stronie możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które w istotny sposób może wpływać na wynik sprawy i ustalenia faktyczne Organu. V. Wskazać też trzeba, że decyzja Organu II instancji jest o tyle nieprawidłowa, iż nie uwzględnia w swojej formie nakazu wynikającego z brzmienia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Jej treścią winno być stwierdzenie, iż Organ ten "utrzymuje zakarżoną decyzję w mocy". Wadliwość decyzji Organu II instancji polega na tym, iż w rozstrzygnięciu powtarza się treść decyzji z dnia [...] września 2007r. VI. w sprawie – co trzeba podkreślić – nie dokonano jakichkolwiek ustaleń faktycznych w zakresie "możliwości płatniczych wnioskodawcy". Te zaś mogą ocenione przez pryzmat ustaleń poczynionych w "protokole z przeprowadzonej wizytacji w gospodarstwie płatnika" – k. 128; nie są pozbawione znaczenia także informacje zawarte we "wnioskach o umorzenie należności" – k. 131, 140. Ocena tych dokumentów winna znaleźć należyte odzwierciedlenia w motywach decyzji Organów obu instancji. VII. Stwierdzić także należy, iż Organ II instancji przeoczył fakt, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła żona P. Z., która działała bez upoważnienia. W związku z tym należy wskazać, że o ile Organ traktuj A. Z. jako stronę, to i do tej osoby winna zostać skierowana decyzja, zaś o ile traktuje ją inaczej – należało domagać się złożenia pełnomocnictwa. VIII. Stronie skarżącej (państwu Z.) wskazać trzeba, iż winni wykazać trudną sytuację materialną uniemożliwiającą uiszczenie dochodzących od nich należności. To samo spostrzeżenie należy odnieść do sytuacji zdrowotnej (np. w zakresie posiadanych chorób, wydatków na leki itp.) IX. Uznając, że ocena pozostałych argumentów podniesionych w skardze jest przedwczesna należało stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1b i c p.p.s.a. orzec jak w sentencji.