II SA/Kr 386/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Wiesław Kisiel (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Kremer WSA Dorota Dąbek Protokolant Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata – M. T. Kancelaria Adwokacka K., ul. [...] koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 240,- zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych), podwyższone o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach, obowiązujących w dniu orzekania o tych opłatach, a nadto kwotę 34,- (słownie: trzydzieści cztery) złotych z tytułu pozostałych wydatków. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn.akt III SA/ Kr 386/ 07 1. Ostateczną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Prezydent Miasta [...] przyznał A. L. zasiłek celowy, przeznaczony na zakup żywności w kwocie [...] zł. Ten sam organ I instancji przyznał tejże stronie jeszcze dwa inne świadczenia z pomocy społecznej, tj. zasiłek okresowy (decyzją z dnia [...] 2006 r., nr [...] w sprawie przyznania A. L. zasiłku okresowego w wysokości [...] zł na okres od [...] 2007 r.) oraz zasiłek stały (decyzją z dnia [...] 2006 r., nr [...] w sprawie przyznania A. L. zasiłku stałego na okres od dnia [...] r. do [...] 2011 r. w kwocie 316 zł miesięcznie). 2. Decyzja z dnia [...] 2006 r., nr [...] przyznająca zasiłek celowy została w całości uchylona przez ten sam organ (Prezydenta Miasta [...]) decyzją z dnia [...] 2007 r., nr [...]. Ten sposób załatwienia sprawy A. L. uzasadniono przebiegiem wizyty strony (i jego konkubiny M. J.) w Filii nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w dniu [...] 2006 r. Strona przybyła do Ośrodka, aby odebrać zasiłki z depozytu. W uzasadnieniu decyzji napisano dalej, że zarówno A. L., jak i jego konkubina M. J. znajdowali się pod wpływem alkoholu. Strona wszczęła awanturę, groziła i obrażała pracowników socjalnych oraz kierownika Ośrodka, używając słów powszechnie uznawanych za wulgarne. Skłoniło to pracowników Ośrodka do wezwania na pomoc funkcjonariuszy Policji, którzy zabrali A. L. z Ośrodka. Opisane zachowanie A. L. została zakwalifikowane przez organ wydający decyzję w I instancji jako brak współdziałania strony z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji, uzasadniające uchylenie bądź zawieszenie świadczeń z zakresu pomocy społecznej. (art.11 ust.2 ustawy o pomocy społecznej). Zachowanie A. L. w obecności i w stosunku do pracowników socjalnych było niestosowne i obraźliwe. Pracownikowi socjalnemu przysługuje ochrona prawna przewidziana dla funkcjonariuszy publicznych (art.121 ust.2 ustawy o pomocy społecznej w związku z art.226 § 1 Kodeksu karnego). 3. W swym odwołaniu A. L. zakwestionował ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji i uzasadniające decyzję z dnia [...] 2007 r. Gdyby w dniu [...] 2006 r. strona rzeczywiście była pijana i groziła pracownikom MOPS, to funkcjonariusze Policji z całą pewności zabraliby A. L. do izby wytrzeźwień i skierowali sprawę do sądu. Tymczasem funkcjonariusze Policji poprzestali jedynie na wylegitymowaniu go i puścili go do domu. Równocześnie A. L. akcentował dolegliwość pozbawienia go zasiłku. Strona jest w bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej, gdyż stan zdrowia uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej. Wiedząc o tych problemach i uzależnieniu od pomocy publicznej pracownicy MOPS nadużyli swej pozycji i doprowadzili do wydania decyzji z dnia [...] 2007 r. 4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] 2007 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Strona marnotrawi pomoc społeczną otrzymywaną z MOPSu, przeznaczając ją na zakup alkoholu. Pogłębia w ten sposób swoją trudną sytuację życiową. W przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego (art.11 ust.1 i 2 ustawy). Strona korzystająca z pomocy publicznej jest zobowiązana do współdziałania z Ośrodkiem, co obejmuje w szczególności — należyte i godne zachowanie się Strony wobec pracowników Ośrodka. 5. Powyższa decyzja organu odwoławczego została zaskarżona przez A. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zakwestionowano zarzut marnotrawienia środków publicznych wypłacanych przez MOPS. Pracownik socjalny regularnie przychodzi do mieszkania strony i nigdy nie stwierdził, aby skarżący i jego konkubina byli pod wpływem alkoholu. Pomoc finansowa została przez stronę wykorzystana na spłatę zadłużenia z tytułu zużycia gazu i prądu oraz regulowanie bieżących płatności. Zarzut działania pod wpływem alkoholu w dniu [...] 2006 r. nie został poparty żadnymi dowodami i nikt w tej sprawie ze stroną nie rozmawiał, ani w inny sposób nie sprawdził rzeczywistego przebiegu wizyty strony w Ośrodku w tamtym dniu. Skarżący podkreślił, że jest osobą bezrobotną, schorowaną, z orzeczonym inwalidztwem. Od kilku lat skarżący niedomaga ze zdrowiem i nie może podjąć pracy, dlatego korzysta z pomocy MOPS. 6. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i ponowił swą argumentację zamieszczoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Ocena zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji musi się koncentrować się na faktach z okresu czterech dni dzielących dzień [...] 2006 r. (gdy Prezydent Miasta [...] decyzją nr [...], przyznał A. L. zasiłek celowy, przeznaczony na zakup żywności w kwocie 140 zł) – z jednej strony, a dniem [...] 2006 r. (datą wizyty strony w MOPS, której przebieg spowodował uchylenie decyzji z dnia [...] 2006 r.) — z drugiej strony. Organy administracyjne, w decyzjach kontrolowanych w niniejszym postępowaniu sądowym, nie stwierdzają bowiem, aby przyznając w dniu [...] 2006 r. zasiłek celowy pominięto istotne dowody i fakty, bądź – dokonano w dniu [...] 2006 r. nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, albo nieprawidłowej wykładni prawa przedmiotowego, czy też — aby dokonano nieprawidłowej subsumcji stanu faktycznego do hipotezy normy prawnej. Wydając nową decyzję w dniu [...] 2007 r. organ administracyjny I instancji nie odwołuje się do nieznanych mu wcześniej faktów sprzed [...] 2006 r., nie stwierdza też, aby ocena faktów i rozstrzygnięcie w dniu [...] 2006 r. było z jakiegokolwiek punktu widzenia wadliwe, nietrafne czy choćby tylko niesłuszne. Skoro więc w dniu [...]2007 r. organ I instancji nadal był przekonany o absolutnej prawidłowości swej decyzji z dnia [...]2006 r., to należy przyjąć, że również w dniu [...] 2007 r. organ I instancji oceniał, że [...] 2006 r. A. L. w całej pełni, bez żadnych zastrzeżeń, spełniał wymogi uzasadniające przyznanie zasiłku celowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję z dnia [...] 2007 r. czyli również oderwało cofnięcie zasiłku celowego od faktów sprzed [...] 2006 r. B. Decyzje I i II instancji, objęte niniejszą kontrolą sądową nie odwołują się do żadnych faktów, które miałyby miejsce w okresie miedzy [...] 2006 r., bądź – po dniu [...] 2006 r. Jedynie przebieg wizyty strony w MOPS w dniu [...] 2006 r. został uznany przez organy administracyjne za miarodajny i wystarczający dla cofnięcia zasiłku celowego. Już takie zawężenie pola widzenia organów administracyjnych musi budzić zastrzeżenia. Przedmiotem kontroli sądu są bowiem decyzje adresowane do osoby od lat korzystającej z finansowej pomocy publicznej i w decyzjach tych akcentuje się konieczność ciągłości w polityce organów pomocy społecznej. Brak oceny zdarzenia z [...] 2006 r. przez pryzmat wcześniejszych kontaktów organu ze stroną świadczy bowiem o nieprawidłowym wykorzystaniu uznania administracyjnego, niezbędnego do wydania decyzji kontrolowanych w niniejszym postępowaniu sądowym. Skoro cofnięty w dniu [...] 2007 r. zasiłek celowy jest kolejnym świadczeniem i zasadne jest przypuszczenie, że strona będzie zmuszona do dalszego ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej, więc uzasadnienie cofnięcia zasiłku celowego zdarzeniem z jednego tylko dnia nie może być uznane za spełnienie wymogów z art.107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego związku z art.3 ustawy o pomocy społecznej. C. Uznanie przez organy administracyjne zdarzenia z dnia [...] 2006 r. za uzasadniające wydanie z urzędu decyzji niekorzystnej dla strony implikowało obowiązek organów administracyjnych należytego ustalenia przebiegu tego zdarzenia, stosownie do wymogów zasady prawdy materialnej (art.7 i art.77 K.p.a. w związku z art.11 ustawy o pomocy społecznej). Tymczasem ustalenia poczynione przez organy administracyjne w tym zakresie Sąd ocenia jako dalece niewystarczające i niewiarygodne. Dwa pisma (z dnia [...] 2008 r. oraz [...] 2008 r., czyli w rok po zdarzeniu) sporządzone przez podinspektora H. S., Naczelnika Sekcji Prewencji Komisariatu Policji [...] w [...] odmiennie relacjonują interwencję funkcjonariuszy Policji w MOPS w dniu [...] 2006 r. Na tej podstawie nie da się nawet wiarygodnie ustalić, czy A. L. był pod wpływem alkoholu, a przeczy temu zarówno A. L., jak i M. J., która dodaje, że A. L. zażywa silne leki psychotropowe. Uzasadnienie faktyczne decyzji wydanej w I instancji przez A. C., działającą z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], opiera się notatce służbowej sporządzonej przez tę samą osobę, tj. A. C. Równocześnie "zgłaszająca pani A. C. pouczona, nic nie będzie zgłaszać" – jak zapisano w piśmie Naczelnika Sekcji Prewencji Komisariatu Policji [...] w [...] z dnia [...] 2008 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] 2007 r. jest mowa o tym, że "Policja zabrała A. L. z Ośrodka", czemu przeczy strona i czego nie potwierdził Naczelnik Sekcji Prewencji Komisariatu Policji [...] w [...] w żadnym z dwóch wyżej powołanych pism. W aktach sprawy nie ma dowodu na przeprowadzenie choćby najbardziej elementarnego postępowania wyjaśniającego, wysłuchania strony, poinformowania strony o prawie do zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji (art.81 K.p.a.). W konsekwencji twierdzenie organów administracyjnych o marnotrawieniu przez stronę przyznanej pomocy społecznej poprzez zakup alkoholu nie ma wyraźnego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Tym bardziej nie można uznać za należycie udowodniony zarzut braku współpracy strony z pracownikami socjalnymi. Sąd nie wypowiada się na temat zgodności twierdzeń zawartych w decyzjach z faktami, lecz podkreśla, że tych twierdzeń organów administracyjnych nie da się zweryfikować materiałem dowodowym przedstawionym Sądowi do kontroli. D. Organy administracyjne nie wykazały ponadto, że przestrzegają zasady adekwatności w korzystaniu ze swych władczych kompetencji, a zasadę tę uznać należy za jedną z podstawowych dyrektyw postępowania organów publicznych w demokratycznym państwie prawnym (art.2 Konstytucji RP). Pozbawienie strony zasiłku w kilka tygodni po jego przyznaniu wyłącznie z powodu jednorazowego zdarzenia wymaga przekonującego materiału dowodowego oraz uzasadnienia decyzji. Natomiast wykorzystanie kompetencji z art.11 ustawy o pomocy społecznej do ochrony dóbr osobistych pracowników MOPS nie można uznać za dopuszczalne w świetle tego i pozostałych przepisów ustawy. Ochronie tej służą zupełnie inne instrumenty prawne z zakresu prawa cywilnego, prawa wykroczeń, a w skrajnych przypadkach – prawa karnego, ale nie — uznaniowe przyznawanie i cofanie świadczeń socjalnych. E. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c w związku z art.134 § 1 i art.152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz.1270, zm. Dz.U. 2004, nr 162, poz.1692 oraz 2005, nr 94, poz.788 i nr 169, poz.1417 i nr 250, poz.2118 oraz 2006, nr 38, poz.268 i nr 208, poz.1536 i nr 217, poz.1590 oraz 2007, nr 120, poz.818 oraz 2007, nr 121, poz.831, nr 221, poz.1650). O zwrocie kosztów zastępstwa adwokackiego orzeczono na podstawie art.200 w związku z art.250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 18 ust.1 pkt 1 lit.c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz.1348 ze zm.).