IV SA/Wa 284/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) stycznia 2008 r. nr (...) w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji administracyjnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia (...) listopada 2007 r.; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego L. S. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2008r., znak [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2007 r., znak [...], o odmowie uchylenia decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września 1999r., znak rn. [...] utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] maja 1999 r., nr [...]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił następujący stan faktyczny sprawy. Decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wydział Rolnictwa i Leśnictwa w G. z dnia [...] stycznia 1965r. znak [...] przejęto na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania, jako opuszczone gospodarstwo rolne położone we wsi K., stanowiące własność M. K., o łącznym obszarze 35,58 ha. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia wystąpił L. S. - spadkobierca M. K. Decyzją z dnia [...] maja 1999 r. Wojewoda Podlaski odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia, na podstawie którego przejęto przedmiotowa nieruchomość. Następnie Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia [...] września 1999r. utrzymał tę decyzję w mocy. W dniu 4 lipca 2000r. Skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września 1999r. Jako podstawę wznowienia wskazał art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Po rozpatrzeniu wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2003r. znak: [...], umorzył postępowanie, a następnie, rozpatrując sprawę ponownie, decyzją z dnia [...] października 2003r. znak: [...] utrzymał tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpatrzeniu skargi złożonej na ww. decyzję z dnia [...] października 2003r., wyrokiem z dnia 15 września 2004r., sygn. akt IV S.A. 4678/03, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2003r. W uzasadnieniu wskazał, iż umorzenie postępowania wznowieniowego z przyczyn wskazanych przez Ministra było wadliwe, a utrzymanie tego rozstrzygnięcia w mocy naruszało prawo. sygn. akt IV SA/Wa 284/08 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2006r., znak: [...], odmówił wznowienia postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżący nie zachował terminu wymaganego do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdził, że przywołani przez niego świadkowie W. P. i J. Z., rolnicy zamieszkali we wsi K., popełnili w swoich oświadczeniach z dnia 31 maja 2006r. omyłkę, podając jako datę rozmowy, w wyniku której Skarżący dowiedział się o faktach stanowiących podstawą wznowienia postępowania miesiąc maj 2000r., zamiast miesiąc czerwiec 2000r. Do wniosku dołączył stosowne oświadczenie podpisane przez W. P. i J. Z. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] marca 2007r., znak: [...], uchylił zaskarżoną decyzję, a następnie postanowieniem z dnia [...] marca 2007r., znak: [...], wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września 1999r. W uzasadnieniu wskazał, iż termin przewidziany do złożenia wniosku o wznowienie postępowania został zachowany. Ponadto uznał, że oświadczenia złożone przez J. Z., W. P. oraz H. K. stanowią nowy dowód w sprawie, który istniał w dniu wydania decyzji, a nie był znany organowi. Następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2007r. znak: [...] odmówił uchylenia wydanych w niniejszej sprawie decyzji z 1999 roku. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując w uzasadnieniu, iż nastąpił błąd co do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego gospodarstwa należącego do M. K. W ocenie Skarżącego organ dokonał błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności oświadczeń złożonych przez rolników ze wsi K. Rozpatrując sprawę ponownie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że przejęcie przedmiotowego gospodarstwa rolnego nastąpiło na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 32, poz. 161) oraz § 1 i 2 rozporządzenia Rady sygn. akt IV SA/Wa 284/08 Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). W myśl tych przepisów gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń. Zgodnie z § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia, za gospodarstwo rolne opuszczone uważało się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, bądź użytkownika lub dzierżawcę. W decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowego gospodarstwa wskazano, że jego właścicielka opuściła je po zakończeniu działań wojennych, natomiast grunty były w znikomej części użytkowane przez miejscowych rolników, reszta zaś leżała odłogiem. Ustalenia te oparto na przeprowadzonej wcześniej lustracji gospodarstwa. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że nie ma podstaw do uchylenia wydanej w tej sprawie decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września 1999r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody Podlaskiego z dnia [...] maja 1999r. Po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, iż oświadczenia złożone w niniejszej sprawie przez rolników ze wsi K. nie były wprawdzie znane organom wydającym decyzje w niniejszej sprawie, jednak oświadczenia te nie mogą stanowić podstawy do zmiany wydanych rozstrzygnięć. Według wspomnianych oświadczeń rodzice świadków użytkowali należące do M. K. grunty rolne i łąki o powierzchni około 25 ha. Zgodnie z wypisem z rejestru gruntów sporządzonym według stanu z 1964r., grunty M. K. stanowiły: grunty orne (6,74 ha), łąki, (13,91 ha), grunty przeznaczone do zalesienia (4.77 ha), lasy (10,16 ha). Oznacza to, iż wszystkie grunty orne, łąki oraz grunty przeznaczone do zalesienia były zdaniem świadków użytkowane przez dzierżawców, co jest sprzeczne z treścią dokumentów dotyczących przejęcia gospodarstwa. Ponadto organ wskazał, że oświadczenia świadków są w swym brzmieniu niemal identyczne. Zaznaczył także, że H. K., urodzony w 1941 r. podał, iż ,,(...) wiem o tym, że w czasie działań wojennych zabudowania mieszkalno-gospodarcze M. K. uległy całkowitemu zniszczeniu sygn. akt IV SA/Wa 284/08 i w związku z tym przeniosła się ona pod koniec wojny do G., opowiadali mi o tym moi rodzice, a także trochę pamiętam o tym fakcie sam". Organ zauważył, że, iż H. K., urodzony w 1941 r. nie mógł wiedzieć o tym, iż M. K. pod koniec wojny przeprowadziła się do G., gdyż miał wówczas 4 lata. Mając powyższe na uwadze Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, iż ustaleń, dokonanych przy przejęciu na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowego gospodarstwa, nie mogą skutecznie podważyć oświadczenia świadków złożone ponad 35 lat po tym przejęciu, skoro oświadczenia są sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżący zarzucił organowi niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego oraz wadliwą interpretacją przedstawionych przez niego dowodów poprzez przyjęcie, że oświadczenia rolników, będących w sprawie świadkami, nie mogą stanowić materiału dowodowego ze względu na ich sprzeczność z treścią dokumentów dotyczących przejęcia gospodarstwa na Skarb Państwa. Podniósł także, że organ nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności towarzyszących przejęciu gospodarstwa takich jak ówczesna sytuacja polityczna w kraju, kiedy to, jak stwierdził Skarżący, przejmowano na Skarb Państwa grunty bez dokładanego zbadania sprawy. Jego zdaniem, organ powinien był wziąć pod uwagę strukturę gospodarstwa, w skład którego wchodziły w dużej mierze lasy i łąki do wypasania bydła oraz fakt, iż w miesiącu grudniu, w którym sporządzano protokół stanowiący podstawę przejęcia, w sposób oczywisty nie były one użytkowane, ze względu na porę roku. Skarżący podniósł także, że w tym czasie 6,74 ha gruntów ornych było obsianych oziminą, co świadczy o tym, że grunt był użytkowany. Fakt ten znalazł wyraz w protokole lustracyjnym. Skarżący uznał także za niesłuszne negowanie przez organ faktu, że świadkowie w sprawie, mogli w ogóle posiadać wiedzę dotycząca okoliczności przejęcia gospodarstwa, ze względu na to, że pod koniec wojny byli jeszcze dziećmi. Świadek H. K., w momencie przejmowania gospodarstwa miał już 24 lata. Skarżący podniósł również, zarówno w skardze, jak i na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że wielokrotnie, lecz bezskutecznie, wnosił o wyznaczenie terminu rozprawy administracyjnej celem wyjaśnienia istoty sprawy oraz o przesłuchanie świadków w trybie administracyjnym. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powtórzył argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. sygn. akt IV SA/Wa 284/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na podstawie art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 z późn. zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych sprowadza się do badania, czy organy administracji publicznej w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy, Sąd doszedł do przekonania, że skarga złożona w rozpatrywanej sprawie jest zasadna. Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została bowiem wydana z naruszeniem prawa. Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, jest wyrażona w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst. jedn. - Dz. U. 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) zasada prawdy obiektywnej, która obliguje organy prowadzące sprawę do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizację tej zasady zapewniają gwarancje zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe. Zgodnie z art. 77 K.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Spoczywa na nim obowiązek dokonania czynności dowodowych w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością. Obejmuje to także przeprowadzenie dowodów wskazanych przez stronę. Organ powinien dokonać oceny konkretnego przypadku w sposób wszechstronny, na podstawie analizy całości zgromadzonego materiału dowodowego, a swoje stanowisko uzasadnić w sposób wymagany przepisami K.p.a. Z obowiązkiem rozpatrzenia całości materiału dowodowego związana jest zasada swobodnej oceny dowodów, która nie oznacza jednak dowolności w ich ocenie. Organ musi bowiem opierać się na całokształcie zebranego materiału dowodowego i wszechstronnej jego ocenie. Powinien dokonać oceny znaczenia i wartości konkretnych dowodów dla toczącej się sprawy. Może również odmówić określonym sygn. akt IV SA/Wa 284/08 dowodom wiarygodności lecz wówczas ma obowiązek uzasadnić jaka jest tego przyczyna. Rozpatrując niniejszą sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie dokonał wszechstronnej oceny przedstawianych przez Skarżącego dowodów. Znajdujące się w aktach sprawy, a mogące świadczyć na korzyść strony, oświadczenia trzech świadków - rolników będących mieszkańcami wsi K., nie zostały przez organ przeanalizowane z dochowaniem należytej staranności. Organ ograniczył się do konstatacji, iż oświadczenia te, złożone ponad 35 lat po przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa, nie mogą skutecznie podważyć ustaleń dokonanych w czasie przejęcia, skoro są sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym. Stwierdzenie to nie zostało poparte żadnymi argumentami, nie wskazano z jakim materiałem dowodowym oświadczenia świadków są sprzeczne. Organ nie przeanalizował także treści protokołu stanowiącego podstawę przejęcia gospodarstwa w kontekście jego struktury (grunty orne - 6,74 ha, łąki - 13,91 ha, lasy 10,16 ha oraz grunty przeznaczone do zalesienia 4,77 ha), wspomnianych oświadczeń, a także mając na uwadze porę roku panującą w momencie sporządzania protokołu. Nie mógł zatem dokonać prawidłowej oceny czy gospodarstwo w momencie jego przejęcia na własność Skarbu Państwa było faktycznie opuszczone, czy też nie. Ponadto należy wskazać, że w toku postępowania Skarżący złożył wniosek o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej w celu przesłuchania świadków. Jak stanowi art. 89 § 2 K.p.a. organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne do wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków, biegłych albo w drodze oględzin. Z przepisu tego nie wynika wprawdzie bezwzględny obowiązek przeprowadzenia przez organ rozprawy gdy dla wyjaśnienia sprawy konieczne jest przesłuchanie świadków. Jednak organ powinien był odnieść się do wniosku Skarżącego i ocenić czy rozprawa była potrzebne dla rozpoznania sprawy czy też nie. W niniejszej sprawie jednak organ w żaden sposób nie ustosunkował się to tego wniosku. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i w związku z tym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 cyt. ustawy.