II FZ 236/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA del.: Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 292/08 odmawiające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 15 listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej w podatku on nieruchomości za 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił skarżącej D. A. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z której w roku 2007 osiągnęła przychód w wysokości 21.565,49 zł, a w ciągu dziewięciu miesięcy roku 2008 – w wysokości 12.145, 57 zł. Obciążające ją aktualnie koszty sądowe w sprawie sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 500 zł, toteż poniesienie kosztów w tej wysokości nie spowoduje uszczerbku jej koniecznego utrzymania. Wskazał także, że skarżąca preferencyjnie traktuje spłatę zaciągniętych wcześniej zobowiązań kredytowych i że w licznych postępowaniach sądowoadministracyjnych, zainicjowanych przez skarżącą, zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, jak i Naczelny Sąd Administracyjny, odmówiły przyznania jej prawa pomocy, uznając, iż nie spełnia ona ustawowych przesłanek przyznania tej pomocy. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd wskazał art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [P.p.s.a.]. W zażaleniu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, bądź o zmianę orzeczenia i przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Jednocześnie wniosła o stwierdzenie nieważności postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. w związku ze zbyt późnym rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez co pozbawiona została możliwości obrony jej praw przed sądem oraz o stwierdzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny, że przy rozpoznaniu jej wniosku o przyznanie prawa pomocy miała miejsce rażąca przewlekłość postępowania. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że jej sytuacja majątkowa pozwala na pokrycie kosztów sądowych w kwocie 500 zł oraz niewłaściwe zastosowanie art. 246 § 2 P.p.s.a. przez rozpoznanie wniosku według kryteriów właściwych dla osób prawnych, a nie osób fizycznych. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 245 § 3 P.p.s.a. i art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 2, art. 32 i art. 45 Konstytucji RP wskutek uniemożliwienia jej realizacji prawa do sądu, dyskryminującego traktowania w stosunku do stron innych postępowań sądowoadministracyjnych oraz naruszenia zasady rozpoznania wniosku bez zbędnej zwłoki, wnikliwie i dokładnie. W uzasadnieniu dodatkowo podniosła, że w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, ponieważ po wniesieniu przez nią sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd upłynęło 10 miesięcy, co - jej zdaniem – doprowadziło do nieważności postępowania z powodu pozbawienia jej możliwości obrony praw przed sądem. Podniosła także, że jej dochód brutto za 2007 r. wyniósł tylko 17.175 zł, a nie 21.565 zł, jak przyjął Sąd, który nie uwzględnił faktu poniesienia przez nią wydatków z tytułu inwestycji w kwocie 5.856 zł, z tytułu nie zapłaconego podatku od nieruchomości oraz z tytułu zakupu programu "LEX", umożliwiającego jej obronę przed sadami i wadliwymi rozstrzygnięciami organów podatkowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Odnosząc się do najdalej idącego zarzutu, a mianowicie zarzutu nieważności postępowania, należy stwierdzić, że pozbawienie strony możności obrony swych praw, o jakim mowa w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., zachodzi wtedy, gdy wskutek uchybień procesowych strona nie mogła brać udziału w istotnej części postępowania i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień, przy czym pozbawienie możności obrony praw musi mieć charakter realny, a nie hipotetyczny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r., III CKN 416/98 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2006 r., II OSK 437/05 - za J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis 2008, teza 23 do art. 183, s. 470-471). Skarżąca nie wykazała, by wskutek długiego oczekiwania na rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy doznała jakiegokolwiek uszczerbku w obronie swych praw, a w szczególności, by właśnie wskutek długotrwałości postępowania została pozbawiona prawa do sądu. Sama skarżąca wywodzi w zażaleniu, że pozbawienie jej tego prawa jest następstwem nieuwzględnienia jej wniosku, a nie czasokresu jego rozpoznawania. Zarzut nieważności postępowania jest zatem chybiony. Dodać należy, że chociaż postulowana jest większa sprawność postępowania, niż ta, która zaistniała w rozpoznawanej sprawie, niemniej – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – przewlekłość nie miała jednak charakteru rażącego. Przechodząc do meritum sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że istota argumentacji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sprowadza się do tezy, że skarżąca obiektywnie dysponowała środkami finansowymi, które umożliwiały jej uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego kosztów sądowych, ale środkami tymi zadysponowała w sposób wskazujący na preferowanie zaspokajania innych zobowiązań. Skarżąca tezie tej w istocie nie przeczy, przyznając, że wydatkowała relatywnie wysokie sumy na "inwestycje", zaległe zobowiązania podatkowe względnie spłatę zakupionego programu "LEX". Nawet, gdyby zgodnie z twierdzeniami zawartymi w zażaleniu przyjąć, że w roku 2007 uzyskała dochód brutto w wysokości 17.175 zł przy przychodzie w wysokości 21.565 zł, oznacza to, że przeciętnie miesięcznie uzyskiwała dochód brutto w wysokości 1.431 zł (przy przeciętnym przychodzie 1.797 zł); podobnie w roku 2008 dysponowała miesięcznie przeciętnie kwotą 1.349 zł (12.145 zł za dziewięć miesięcy). Kwoty te kilkakrotnie przewyższają kwotę wymaganego wpisu od skargi (500 zł). Ponieważ przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a.), jest niemożność ich poniesienia bez uszczerbku koniecznego utrzymania, w sytuacji, gdy dla pokrycia kosztów sądowych strona musi przeznaczyć tylko część (około jedne trzeciej) miesięcznego dochodu, nie sposób uznać, by spełniona była wskazana przesłanka przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego należy uznać za trafne i nie naruszające powołanych przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zarzut, że w sprawie zastosowano kryteria przyznania prawa pomocy odnoszące się do osób prawnych, a nie osób fizycznych, jest oczywiście chybiony wobec wyraźnego wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. – a więc przepis określający przesłanki przyznania prawa pomocy osobom fizycznym, a nie prawnym; wypada dodać, że cały wywód zawarty w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia odnosi się właśnie do przesłanek przyznania prawa pomocy osobom fizycznym, a nie prawnym. Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, jak również naruszenia art. 2, art. 32 i art. 45 Konstytucji RP. Powoływanie argumentu o pozbawieniu prawa do sądu tylko wskutek tego, że sądy rozpoznające wniosek skarżącej inaczej oceniły jej sytuację finansową, niż czyni to ona sama, nie może być skuteczne. Droga do rozstrzygnięcia sprawy skarżącej przez sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji) jest otwarta, a konieczność poniesienia w związku z tym pewnych kosztów wynika z treści prawa ustanowionego we właściwym trybie i jest realizacją zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) oraz zasady równego traktowania obywateli przez władze publiczne (art. 32 Konstytucji), a nie odstępstwem od tych zasad. Powoływanie się przy tym przez skarżącą na to, że inni podatnicy, znajdujący się w podobnej sytuacji, jak skarżąca, uzyskali prawo pomocy, nie może być skuteczne, bowiem każda sprawa, a już szczególnie sprawa dotycząca przyznania prawa pomocy, ma cechy szczególne, rozpoznawana jest w odniesieniu do jednostkowych, wyjątkowych okoliczności określających sytuację osobistą i majątkową konkretnego wnioskodawcy, toteż czynienie na tej podstawie jakichkolwiek uogólnień nie jest uprawnione. Wobec uznania, że zażalenie skarżącej nie ma usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie to oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.