II FZ 540/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Sędzia WSA : Krystyna Czajecka-Szpringer Po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. U. sp. z o.o. w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 904/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. U. sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 stycznia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2001 r. postanawia oddalić zażalenie. U Z A S A D N I E N I A Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2007 r. w sprawie sygn. akt I SA/Wa 904/07 Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 stycznia 2007 r., Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2001. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, iż spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Prośbę swą uzasadniła tym, że w chwili obecnej nie prowadzi żadnej działalności, a kilka toczących się równolegle postępowań administracyjnych spowodowało utratę płynności finansowej. Spółka nie dysponuje nadwyżkami pieniężnymi. Referendarz sądowy zwrócił się o nadesłanie dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodu spółki. W odpowiedzi spółka nadesłała ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, nadesłała dwa zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego w postaci rachunku bankowego, jednak nie dołączyła informacji dotyczących stanu majątkowego. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów uiszczenia wpisu sądowego. Od postanowienia referendarza sądowego spółka złożyła sprzeciw, w którym wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od poniesienia kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu zauważyła, iż nie dostarczenie żądanych dokumentów było spowodowane obiektywnymi okolicznościami, jakimi są brak środków na ich uzyskanie. W ocenie skarżącej dokumentację mógł zgromadzić Sąd zwracając się do organów lub w inny sposób. Po przeanalizowaniu wniosku spółki oraz złożonej przez nią informacji dotyczącej sytuacji finansowej Sąd stwierdził, że aby móc prawidłowo rozpoznać wniosek musi zapoznać się z dokumentami świadczącymi o jej kondycji finansowej. Przy czym podkreślił, że w ustawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wskazano, iż wnioskodawca ma obowiązek wykazać fakty, na których opiera swój wniosek. Nie można przerzucić tego obowiązku na Sąd ani na organy podatkowe, albowiem tylko skarżący ma interes prawny aby na podstawie dostarczonych dokumentów uzyskać prawo pomocy. Zwrócił uwagę, iż nie cała dokumentacja, o którą zwracano się do strony wymaga środków pieniężnych do jej uzyskania, mimo to strona tych dokumentów nie dostarczyła. W sprawie podjęto działania zmierzające do uzyskania pełnego obrazu możliwości płatniczych spółki, wzywając ją do uzupełnienia wniosku o stosowne informacje, w tym o zeznania podatkowe, deklaracje CIT-2, bilanse i rachunki zysków i strat. Z obowiązku przesłania tych dokumentów spółka nie wywiązała się stwierdzając, że nie ma ona wystarczających środków finansowych na pokrycie kosztów ich sporządzenia. W związku z tym Sąd uznał, że skutki tego zaniechania obciążają Skarżącą. Prowadzenie rzetelnej dokumentacji finansowej jest bowiem obowiązkiem występującego w obrocie gospodarczym profesjonalisty, a takim bez wątpienia jest skarżąca. Obowiązek ten spoczywa na niej niezależnie od sytuacji majątkowej i finansowej, w której się znajduje, niezależnie od tego, czy osiągnęła w danym okresie sprawozdawczym czy roku podatkowym jakiekolwiek dochody. Nie prowadzenie stosownej dokumentacji uniemożliwia weryfikację złożonych przez skarżącą oświadczeń, i stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). Rozstrzygając w przedmiocie prawa pomocy nie można bowiem opierać się na domniemaniach. Ponadto, w ocenie Sądu, skarżąca w nieprzekonywujący sposób tłumaczy nienadesłanie wyciągów z rachunków bankowych. Jej wyjaśnienia, że wyciągów tych nie otrzymuje, gdyż rachunki zostały zamknięte stoją w sprzeczności z treścią formularza PPPr gdzie wskazała, że nie posiada środków na rachunkach bankowych oraz że rachunki te zajął organ egzekucyjny. Okoliczność tę potwierdzają także przedłożone przez skarżącą zawiadomienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Sąd stwierdził, że skarżąca nie uprawdopodobniła również okoliczności braku wypłat wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika. Złożone w tym kresie oświadczenie, zgodnie z którym wypłata ta nastąpić ma po pozytywnym zakończeniu sprawy (success fee) brzmi tym bardziej nieprzekonywująco, że z jednej strony ustanowiony w sprawie pełnomocnik nie pobiera wynagrodzenia, z drugiej zaś kredytuje wpis w kwocie 2.000 zł należny w sprawie III SA/Wa 955/06. W zażaleniu z dnia 29 sierpnia 2007 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nie przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych pomimo, iż nie dysponuje ona środkami na ich opłatę. W uzasadnieniu wskazał, iż to, że spółka nie posiada środków na uiszczenie wpisu jest okolicznością obiektywną, stwierdzoną przez Sąd w postanowieniu 3 października 2006 r. a fakt nie przedłożenia Sądowi dokumentacji bankowej pozostaje bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej spółki. Spółka dowiodła, iż nie jest w stanie ponosić nawet kosztów zmian w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a skoro nie ma możliwości finansowych, by uiścić 650 zł tytułem opłaty za zmianę w Rejestrze, to tym bardziej nie jest w stanie ponieść kosztu wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Dokumentacja wskazująca na brak środków nie mogła zostać Sądowi przedstawiona z powodu jej fizycznego nieistnienia. Z kolei przyczyną tego, że dokumentacja ta nie istnieje jest fakt, iż spółka nie posiada środków niezbędnych do jej przygotowania - co samo w sobie jest podstawą do przyznania prawa pomocy. Spółka nie godzi się również ze stwierdzeniem, iż posiada rachunki bankowe, dowodem czego są zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność i rachunku bankowego. W ocenie Spółki chybiony jest również argument, iż korzysta w toku postępowania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Jak zostało wskazane, ewentualne wynagrodzenia pełnomocnika uiszczone będzie po zakończeniu toczących się wobec D. U. postępowań egzekucyjnych. Ponadto brak w zaskarżonym postanowieniu pouczenia o możliwości zaskarżenia rozstrzygnięcia w trybie art. 260 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi istotny brak zaskarżonego rozstrzygnięcia, który z kolei dyskwalifikuje je z obrotu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył i orzekł, co następuje: Zażalenie, jako pozbawione uzasadnionych podstaw, podlega oddaleniu. Na wstępie wskazać należy, iż w sprawie rozpatrywanej zastosowanie znajduje przepis art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej "u.p.p.s.a", a nie wskazany w zażaleniu art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy. Artykuł 246 § 2 pkt 2 ustawy przewiduje, iż przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie zaś z utrwalonym poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (post. NSA z dnia 6.10.2004 r. GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Stosownie do art. 255 u.p.p.s.a, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa wart. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego . Przepis art. 255 u.p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. O ile zatem nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Ciężar dowodu w zakresie ustalenia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywał na Spółce. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". To wnioskodawca ma obowiązek wykazać fakty, na których opiera swój wniosek. Nie można przerzucić tego obowiązku na Sąd ani na inne organy, albowiem tylko wnioskodawca ma interes prawny aby na podstawie dostarczonych dokumentów uzyskać prawo pomocy. Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą w tej konkretnej sprawie. Nie ma znaczenia bowiem fakt, iż Sąd I instancji nie wziął pod uwagę rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia prawa pomocy w innej sprawie. Z uwagi na brak wystarczających danych w złożonym wniosku, skarżąca została wezwana do przesłania dokumentów i podania informacji, które obrazowałyby jej sytuację materialną, w tym do uzupełnienia wniosku o stosowne informacje, oraz do złożenia zeznania podatkowego, deklaracji CIT-2, bilansów i rachunków zysków i strat. Z obowiązku przesłania tych dokumentów spółka nie wywiązała się stwierdzając, że nie ma wystarczających środków finansowych na pokrycie kosztów ich sporządzenia. Nadesłała ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy i dwa zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego w postaci rachunku bankowego, jednak nie dołączyła informacji dotyczących stanu majątkowego. Ma rację Sąd I instancji, iż prowadzenie rzetelnej dokumentacji finansowej jest obowiązkiem występującego w obrocie gospodarczym profesjonalisty, a takim bez wątpienia jest skarżąca. Obowiązek ten spoczywa na niej niezależnie od sytuacji majątkowej i finansowej, w której się znajduje. W związku z tym uznać należy, że skutki tego zaniechania obciążają spółkę. Z uwagi na fakt nie przedstawienia żądanych dokumentów brak było uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, iż sytuacja skarżącej wypełnia przesłanki określone art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. Skarżąca nie wykazała także w sposób przekonywujący powodów, dla których nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych. Na podstawie sprzecznych informacji przedstawianych przez spółkę nie można jednoznacznie stwierdzić, czy posiada rachunki bankowe, a jeżeli tak, to z jakim stanem konta. Skarżąca nie uprawdopodobniła również - mimo że została do tego zobowiązana - okoliczności braku wypłat wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika. Oświadczenie, zgodnie z którym wypłata ta nastąpić ma po pozytywnym zakończeniu sprawy brzmi tym bardziej nieprzekonywująco, że z jednej strony ustanowiony w sprawie pełnomocnik nie pobiera wynagrodzenia, z drugiej zaś kredytuje wpis w kwocie 2.000 zł należny w sprawie III SA/Wa 955/06. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu, że Skarżący sam nie wykazał dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a następnie nie przedstawił informacji i dokumentów, o które - co należy zdecydowanie podkreślić - miał prawo zwrócić się Sąd pierwszej instancji. Chybiony jest także zarzut, iż postanowienie nie zawierające pouczenia o możliwości jego zaskarżenia w trybie art. 260 u.p.p.s.a dyskwalifikuje je z obrotu prawnego, bowiem żaden przepis u.p.p.s.a. nie przewiduje zamieszczania w treści postanowienia pouczenia o przysługujących stronie środkach zaskarżenia. Stosownie do art. 163 § 2 u.p.p.s.a. pouczenie o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia winno nastąpić wraz z doręczeniem postanowienia. Brak stosownego pouczenia przy doręczaniu skarżonego postanowienia mogłoby co najwyżej stanowić przesłankę do przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. W świetle powyższych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 u.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.