I FZ 358/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia PHU L. sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 406/08, w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi PHU L. sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 14 grudnia 2007 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Skarżąca wnosząc o przyznanie prawa pomocy wskazała, że zakończyła działalność gospodarczą w 2005 r., konto bankowe zostało zajęte przez organy podatkowe i brak na nim jakichkolwiek środków finansowych. Podkreśliła, iż o niewypłacalności spółki świadczy fakt przeniesienia odpowiedzialności za jej zobowiązania na członków zarządu. Zaległości podatkowe skarżącej wynoszą około 30 mln złotych. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca wskazała kapitał zakładowy w wysokości 1.000.000,00 zł. Oświadczyła również, że nie posiada żadnych środków trwałych i środków na rachunku bankowym. W wyniku wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez m.in. przedstawienie dodatkowych informacji dotyczącej sytuacji spółki, czyli nadesłania dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów, Skarżąca wskazała, iż nie jest w stanie wykonać wezwania w zakresie przedstawienia stanu finansowego. Powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazała, iż działalność gospodarcza spółki ustała ze względu na brak środków finansowych. W związku z tym nie składa deklaracji, nie prowadzi księgowości i nie posiada żadnej dokumentacji podatkowej i rachunkowej. Nie posiada majątku w postaci nieruchomości, ruchomości, akcji, obligacji. Skarżąca oświadczyła również, że wszelkie środki wpływające na konto bankowe zajmuje urząd skarbowy, a bank przesyła do spółki informacje o zajęciu. Skarżąca posiada jedynie zobowiązania wobec Skarbu Państwa, ale wszystkie rozstrzygnięcia organów podatkowych zostały przez nią zaskarżone. Oświadczyła, że wyciągi z rachunków bankowych przedstawi w terminie czternastu dni, ponieważ z powodu połączenia dwóch banków, jej rachunki "zaginęły" w systemie bankowym. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2008 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uznając, iż nie wykazała ona braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca nie przedstawiła bowiem, żadnych dokumentów źródłowych ani informacji potwierdzających jej trudną sytuację materialną. W dniu 21 kwietnia 2008 r. do Sądu wpłynęło pismo skarżącej wraz z załącznikami stanowiącymi wyciągi z rachunku bankowego spółki za okres od stycznia do marca 2008 r., z których wynikało, iż saldo końcowe na wskazanym koncie, na dzień 31 marca 2008 r. wynosi - 6.322,48 zł, a kwota środków zablokowanych w momencie generowania wyciągu wynosi 39.232.481,10 zł. W dniu 29 kwietnia 2008 r. skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy doszedł do przekonania, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do jego pozytywnego rozstrzygnięcia. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącej w zestawieniu z wysokością kosztów sądowych, wezwano spółkę do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji finansowej. W odpowiedzi skarżąca wyjaśniła jedynie, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy są nadal aktualne. Skarżąca nie nadesłała bilansu, rachunku zysków i strat, zeznań podatkowych. Wskazała jedynie, iż nie jest w posiadaniu tych dokumentów, z uwagi na fakt, iż nie prowadzi już działalności gospodarczej. Nie przedstawiła także zestawienia należności i zobowiązań, w tym informacji o ich spłatach. Nie wskazała również źródeł utrzymania członków zarządu. Sąd wskazał, że nieprzedstawienie przez spółkę bilansu i rachunku zysku i strat, uniemożliwiło pełną ocenę sytuacji finansowej strony. Jednocześnie sąd stwierdził, że na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2002 r., Nr 76, poz. 694 ze zm.) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest obowiązana do sporządzania sprawozdania finansowego za okresy obrachunkowe. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie bez pomocy państwa sfinansować swojego udziału w niniejszym postępowaniu i w związku z tym odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie WSA w Warszawie Strona zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej – P.p.s.a.), poprzez przekroczenie granicy swobodnego uznania, gdyż ocena informacji zawartych we wniosku o prawo pomocy, jak również piśmie z dnia 17 kwietnia 2008 r., nie była zgodna z wymaganiami wiedzy, doświadczenia życiowego i logiki. W związku z tym Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. W przypadku osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - w sytuacji, gdy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zaś od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Przyjmuje się, że gdy fakty, które strona podała we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z innymi informacjami o sytuacji majątkowej strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. W tym stanie stwierdzić należy, że argumentacja zażalenia nie podważa skutecznie oceny dokonanej w rozstrzygnięciu Sądu I instancji. Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że pomimo wezwania z dnia 19 marca 2008 r., Spółka nie przedstawiła we wskazanym terminie żadnego z wymienionych w wezwaniu dokumentów. Wprawdzie nadesłała w późniejszym terminie wyciągi z rachunków bankowych, jednak poza tymi ostatnimi, nie przedstawiła sądowi innych dokumentów. Należy jednocześnie mieć na uwadze, że wśród dokumentów, do przedłożenia których została wezwana Strona, były również takie, których przygotowanie nie powinno nastręczać większych trudności (np. szczegółowej informacji dotyczącej wierzytelności i zobowiązań Spółki). Pomimo tego, Strona tych dokumentów również nie nadesłała. W tym miejscu należy przypomnieć, że użycie w przytoczonym wyżej przepisie, tj. art. 246 § 2 określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku więc gdy zachodzą poważne wątpliwości co do pełnej oceny stanu majątkowego, należy uznać, że sąd nie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 u.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.