II FZ 343/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. sp. z o.o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 czerwca 2008 r. sygn. akt I SA/Gl 1014/07 w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 28 września 2007 r. nr (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2002 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 czerwca 2008 r., sygn. akt: I SA/GI 1014/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił P. sp. z o.o. z siedzibą w Z. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 28 września 2007 r., nr (...), w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca Spółka pomimo wezwania nie przedstawiła dokumentów, które potwierdziłyby, że jej sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Ponadto wskazał, że w licznych sprawach po oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wpłacała ona należne opłaty. W zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2008 r. P. sp. z o.o. wniosła o jego uchylenie i zwolnienie jej od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podniosła, że nie posiada środków finansowych na wpłatę wymaganego wpisu sądowego oraz że wbrew twierdzeniu Sądu pierwszej instancji okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy zostały udokumentowane "najbardziej wiarygodnym" dokumentem w postaci postanowienia Komornika Sądowego z dnia 8 grudnia 2006 r. o umorzeniu, jako bezskutecznej prowadzonej przeciwko Spółce egzekucji. Ponadto wskazała, że Sąd pierwszej instancji nie zwolnił jej od kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie, pomimo, że w tym samym stanie faktycznym w innych sprawach prawo pomocy zostało jej przyznane, na potwierdzenie czego załączono fotokopię postanowienia Sądu z dnia 3 września 2007 r., sygn. akt: III SA/GI 586/07. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić jednak należy, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. Ponadto należy wskazać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przy tym ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy leży na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z możliwości tej skorzystał Sąd pierwszej instancji wzywając skarżącą Spółkę o nadesłanie: raportu kasowego za styczeń 2008 r., deklaracji na podatek od towarów i usług za styczeń 2008 r., wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych zwłaszcza w Banku Śląskim i w Banku Milenium obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont ( w przypadku gdyby rachunki te zostały zajęte - aktualnego zaświadczenia informującego o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji - zaświadczenia lub kserokopii umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), ostatniej ewidencji środków trwałych oraz aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości przez nią posiadanych, a zwłaszcza tych na których posadowione są stacje paliw i kompleks biurowo-hotelowy oraz dokumentów wskazujących na obecny stan prowadzonej w stosunku do niej licytacji. Z materiału dowodowego wynika, że skarżąca Spółka nie zastosowała się do zaleceń tego wezwania. Dokumenty w nim określone nie zostały złożone również na etapie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez Referendarza sądowego. Wskazać należy, że strona, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego mając na uwadze, że w sprawach, w których został oddalony wniosek o przyznanie prawa pomocy Spółka uiszczała należne opłaty, niezbędne było przedstawienie dokumentów potwierdzających oraz uzupełniających złożone we wniosku oświadczenia. Wobec nie zastosowania się przez skarżącą Spółkę do wezwania o ich przedłożenie, jak słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, niemożliwe było dokonanie oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, a tym samym uwzględnienie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy również zauważyć, iż okoliczność przyznania Spółce prawa pomocy przez Sąd pierwszej instancji w innych sprawach nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Należy mieć bowiem na uwadze, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpatruje sprawę pod kątem zarzutów zażalenia w oparciu o akta jednej konkretnej sprawy i ocenia pod względem zgodności z prawem jedynie zaskarżone postanowienie. Mając na uwadze, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.