VI SA/Wa 140/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak Protokolant Monika Staniszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego oddala skargę Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w zw. z § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego pana K. K. złożonego dnia [...] września 2007 r. od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w [...] dnia [...] września 2007r. nr [...] w przedmiocie skreślenia odwołującego z listy biegłych sądowych z zakresu ortopedii i chirurgii urazowej - uchylił zaskarżoną decyzję w całości oraz zwolnił skarżącego z funkcji biegłego sądowego z zakresu ortopedii i chirurgii urazowej. Ustalono, że decyzją Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] grudnia 1998 r., skarżący został ustanowiony biegłym sądowym z zakresu ortopedii i chirurgii urazowej na okres do dnia 31 grudnia 2003 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. skarżący został ponownie ustanowiony biegłym sądowym na okres do dnia 31 grudnia 2008 r. W czasie tej kadencji, Prezes Sądu Okręgowego w [...] decyzją z dnia [...] września 2007r., skreślił skarżącego z listy biegłych sądowych w wymienionym powyżej zakresie, podając jako podstawę prawną § 8 ust. 2 pkt 1 w związku z § 6 ust. 1 pkt 2 i w zw. z § 12 ust. 1 pkt 4 cytowanego rozporządzenia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, iż Prokuratura Apelacyjna we [...] pismem z dnia [...] maja 2006 r. poinformowała Prezesa Sądu Okręgowego w [...], iż w toku nadzorowanego przez Prokuraturę Apelacyjną we [...] śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w [...], sygn. akt [...], zostały przedstawione zarzuty lekarzom pełniącym funkcję biegłych sądowych w Sądzie Okręgowym w [...], w tym 4 zarzuty skarżącemu o przestępstwa określone w art. 228 § 3 k.k. i art. 271 § 1 i 3 k.k. i art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 §1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Zdaniem organu wymienione okoliczności sprawiły, iż skarżący utracił rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego sądowego, będącą warunkiem niezbędnym do pełnienia tej funkcji. W odwołaniu do Ministra Sprawiedliwości, skarżący zarzucił naruszenie przepisów § 6 ust. 1 pkt 2 oraz § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia. Podniósł, iż jest niewinny popełnienia zarzucanych mu czynów. Powołując się na zasadę domniemania niewinności zarzucił, iż na obecnym etapie postępowania karnego Prezes - skreślając go z pełnionej funkcji - bezpodstawnie przesądził o jego winie i utracie rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego sądowego. Poza tym Prezes przedwcześnie skreślił wymienionego z funkcji biegłego sądowego, wskazując jako podstawę prawną § 8 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, zamiast najpierw zwolnić go z pełnionej funkcji, zgodnie z § 6 ust. 1 pkt. 2 cytowanego rozporządzenia. Rozpoznając odwołanie Minister Sprawiedliwości stwierdził, że zasługuje ono na uwzględnienie jedynie w części, która w warstwie zasadniczego nurtu skarżonego rozstrzygnięcia nie ma wpływu na jego prawidłowość merytoryczną, a dotyczy zagadnień formalnych , obligujących organ odwoławczy do wydania orzeczenia reformacyjnego. Wskazał, że decyzja organu I instancji o skreśleniu pana K. K. z listy biegłych sądowych została wydana na podstawie § 8 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 6 ust. 1 pkt. 2 i § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych, a powinna być wydana na podstawie § 6 ust. 1 pkt. 2 i § 12 ust 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133). Zatem została wydana z naruszeniem prawa materialnego. Nie można bowiem skreślić biegłego z listy, w myśl § 8 ust. 2 pkt 1, przed zwolnieniem go z tej funkcji. W niniejszej sprawie doszło do opisanej sytuacji, co słusznie zauważył odwołujący. Jednakże zdaniem Ministra Sprawiedliwości uchybienie to nie ma wpływu na ocenę zasadności stanowiska Prezesa Sądu Okręgowego. Organ wskazał, że biegły sądowy jest organem pomocniczym sądu w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych, a sporządzona przez niego opinia stanowi dowód w postępowaniu przed sądami oraz organami prowadzącymi postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych. Z tych względów - zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 1999 r., sygn. akt II S.A. 806/99 - od biegłego sądowego wymagane jest posiadanie nie tylko niekwestionowanej wiedzy i najwyższych kwalifikacji zawodowych, ale także zaufania publicznego, sumienności i bezstronności (art. 196 § 3 i art. 197 § 1 Kodeksu postępowania karnego oraz art. 282 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego), a ponadto zaufania sądu do osoby biegłego (art. 198 § 1 Kodeksu postępowania karnego i art. 284 Kodeksu postępowania cywilnego). Pojęcie rękojmi należy łączyć z całością cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących biegłego sądowego, składających się na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego. Wizerunek ten potwierdza swoim autorytetem prezes sądu okręgowego, przy którym biegły jest ustanowiony. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 kwietnia 2000 r., sygn. akt. II S.A. 115/00 "osoba biegłego nie może być dotknięta żadną skazą, która podważałaby zaufanie do niej". Podniesiono, że bezspornym jest, iż w toku prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w [...] śledztwa, sygn. akt [...], zostały przedstawione panu K. K. zarzuty związane z wykonywaniem przez niego zawodu lekarza, a więc wpływające na ocenę jego jako biegłego sądowego. Podkreślono, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2000 r., sygn. II S.A. 115/00 - dla decyzji dotyczącej zwolnienia biegłego sądowego z pełnionej funkcji, nie ma znaczenia zasada domniemania niewinności. Zasada ta odnosi się do postępowania karnego, a nie administracyjnego, w trybie którego rozpatrywana jest sprawa o zwolnienie odwołującego z funkcji biegłego sądowego. Zgodnie z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia, przymiot posiadania rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego jest jednym z warunków formalnych, które musi spełniać biegły sądowy. Wskazano, że Naczelny Sąd Administracyjny w wymienionym wyroku orzekł, iż "uwikłanie się w sprawę karną o przestępstwa świadczące o braku rzetelności, uczciwości i sumienności nie mogło być obojętne dla oceny przesłanek z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia". Uznano, że skarżący, jako podejrzany o dokonanie zarzucanych mu przestępstw, nie może pełnić funkcji biegłego, co przemawia za jego zwolnieniem, zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia. Uwzględniając powyższe okoliczności Minister Sprawiedliwości uchylił zaskarżoną decyzję z uwagi na formalną wadliwość rozstrzygnięcia i w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. orzekł co do istoty sprawy wskazując, że takie rozstrzygnięcie nie narusza dyspozycji art. 139 k.p.a. Wyrażony w tym przepisie zakaz reformationis in peius oznacza niedopuszczalność orzekania przez organ odwoławczy "na niekorzyść strony odwołującej się". Organ odwoławczy nie może więc pogarszać, określonej decyzją organu pierwszej instancji, sytuacji prawnej strony odwołującej się. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, zamysłem Prezesa Sądu Okręgowego w [...] było jak najszybsze pozbawienie skarżącego funkcji biegłego. W praktyce następuje to nie z chwilą wydania decyzji o zwolnieniu z funkcji, ale z momentem skreślenia z listy. Z kolei skreślenie z listy może nastąpić dopiero po uprzednim wydaniu decyzji o zwolnieniu funkcji i stwierdzeniu, że stała się ona ostateczna. Wobec tego, Prezes orzekając o skreśleniu biegłego z listy, rozstrzygał także o jego zwolnieniu z funkcji, co potwierdził powołując jako podstawę skreślenia § 8 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. W związku z powyższym organ orzekł jak w sentencji. Na decyzję Ministra Sprawiedliwości skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Odniósł, iż w wyniku wydanej decyzji doszło do rażącego naruszenia prawa materialnego przez błędną jego interpretację i niewłaściwe zastosowanie oraz rażące naruszenie prawa procesowego, w szczególności popełniono błędy w postępowaniu dowodowym oraz naruszono szereg zasad postępowania administracyjnego z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3, w tym zasadę reformationis in peius wynikającą z art. 139 k.p.a. Odwołujący zaprzeczył ustaleniom organu II instancji jakoby Prokuratura Okręgowa w [...] prowadziła przeciwko niemu postępowanie karne o sygn. akt [...]. Postępowanie o takiej sygnaturze nie jest mu bowiem znane. Zakwestionował także trafność powołania się przez organ odwoławczy na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2000.r., przy dokonywaniu ustalenia, iż utracił on rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego sądowego. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło jedynie informacji, iż Prokuratura Okręgowa w [...], prowadzi p-ko skarżącemu tą samą sprawą , którą wcześniej Prokuratura Apelacyjna we [...] prowadziła pod sygn. akt [...] (pismo Prokuratora Okręgowego Prokuratury Okręgowej w [...] z dnia [...] stycznia 2008 r., sygn. akt [...]). Zatem nie jest to nowe postępowanie karne, a jedynie dotychczasowe, z tym że z przyczyn organizacyjnych przejęte do prowadzenia przez inną jednostkę prokuratury. Wskazał, że fakt prowadzenia przeciwko skarżącemu postępowania karnego jest bezsporny, przyznany przez niego samego. W podpisanym protokole wysłuchania biegłego w dniu [...] sierpnia 2007 r. przez Wiceprezesa Sądu Okręgowego w [...] - skarżący przyznał, iż w dniu [...] maja 2006 r. został zatrzymany przez prokuraturę, która postawiła mu cztery zarzuty odnośnie podejrzenia popełnienia przestępstw. Podniósł także, że ponownie przesłuchiwany był w grudniu 2006 r. w zakresie tych samych co poprzednio zarzutów. Zauważono, iż w późniejszym czasie skarżący nie zaprzeczył temu - zarówno w odwołaniu od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w [...], jak i w skardze na decyzję Ministra Sprawiedliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także: p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną kwestionowanych decyzji stanowiły przepisy w niej wskazane: § 6 ust. 1 pkt 2 w związku z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1987 r. w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych (Dz. U. Nr 18, poz. 112). W świetle § 6 ust. 1 pkt 2 Prezes zwalnia z funkcji biegłego, jeżeli utracił on warunki do pełnienia tej funkcji, albo gdy zostanie stwierdzone, że w chwili ustanowienia warunkom tym nie odpowiadał i nadal im nie odpowiada. Jednym z zasadniczych warunków, których spełnienie jest wymagane do ustanowienia biegłym, jest w myśl § 12 ust. 1 pkt 4 cyt. wyżej rozporządzenia przymiot rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Pojęcie "rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego" było wielokrotnie definiowane i określane w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jako całość cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących osoby biegłego sądowego, składających się na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego. Na wizerunek osoby zaufania publicznego składają się takie cechy charakteru jak: szlachetność, prawość, sumienność i bezstronność łącznie (por. wyrok NSA z dnia 11. 01.1993 r. sygn. akt II SA 390/92). Osoba biegłego sądowego nie może więc nasuwać jakichkolwiek podejrzeń, co do stronniczości, nierzetelności czy braku obiektywizmu. Skarżący nie przedstawił przede wszystkim konkretnych zarzutów naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego przez te organy, a tylko w przypadku stwierdzenia takich naruszeń, które miałyby wpływ na rozstrzygnięcie byłaby możliwość uchylenia zaskarżonej decyzji. Ubocznie należy zauważyć, iż instytucja "rękojmi" jako warunku do wykonywania określonych zawodów i funkcji wydaje się skarżącemu nie do końca zrozumiała, skoro bagatelizuje ciężar gatunkowy podejrzeń. W jego bowiem ocenie, nie dyskredytują go jako osoby zaufania publicznego. Sąd nie podzielił tego rodzaju argumentacji, zawartej w odwołaniu i rozumowania, które mogłoby wskazywać - wbrew jednoznacznej kwalifikacji kodeksu karnego - na istnienie pewnego przyzwolenia społecznego na popełnianie przestępstw. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego art.138 k.p.a. należy zauważyć, że przepis ten zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego. Oznacza to, że organ odwoławczy nie jest uprawniony do wydania decyzji o sentencji innej niż wymienione w komentowanym przepisie. W świetle przepisu art. 138 nie jest dopuszczalne wydanie przez organ odwoławczy decyzji o sentencji, w której jedynie "oddala" lub "uwzględnia" odwołanie albo wręcz "udzielenie odpowiedzi na odwołanie" w innej formie. Decyzja organu odwoławczego może dotyczyć wyłącznie decyzji organu pierwszej instancji, która została zaskarżona w drodze odwołania Podkreślić należy, iż istota postępowania prowadzonego w trybie art. 138 k.p.a. polega na ponownym, merytorycznym rozpoznaniu sprawy. Za niedopuszczalne należy uznać przy tym, uzależnienie rozstrzygnięcia wydanego po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od tego, czy zobowiązany przedstawił nowe okoliczności w sprawie, czy też ich nie przedstawił. Rozpoznając sprawę w trybie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpatrzyć ją w całości i dokonać oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, po ponownym zapoznaniu się ze stanem faktycznym sprawy i dokonaniu jego oceny. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy na tle określonego stanu faktycznego organ pierwszej instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Obowiązany jest nadto odnieść się szczegółowo do argumentacji skarżącego podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy co też zostało uczynione. Zgodnie z treścią art. 136 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić tylko uzupełniające postępowanie dowodowe. Decyzja kasacyjna powodująca przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji nie może być podjęta w sytuacjach innych niż te, które zostały określone w art. 138 § 2 k.p.a. Żadne inne wady postępowania ani wady decyzji podjętej w I instancji nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej tego typu. Ten rodzaj decyzji organu odwoławczego jest dopuszczony wyjątkowo, stanowiąc wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy, nie jest zatem dopuszczalna wykładnia rozszerzająca. Z powołanych wyżej powodów nie można wskazać, iż organ naruszył wskazany w tym przepisie zakaz reformationis in peius, który oznacza niedopuszczalność orzekania przez organ odwoławczy "na niekorzyść strony odwołującej się Wszystkie przytoczone okoliczności świadczą o tym, że organ wyjaśnił sprawę w sposób wymagany przez art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) orzekł jak w sentencji.