I OSK 765/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska (spr.) Sędziowie NSA Janina Antosiewicz Jerzy Krupiński Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1568/06 w sprawie ze skargi S. R. na rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji w R. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby w Policji oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1568/06, oddalił skargę S. R. na rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w R. z dnia [...] nr [...], w przedmiocie zwolnienia ze służby w Policji. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy. Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] Komendant Powiatowy Policji w S. P., na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 oraz art. 45 ust. 3 i art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58 ze zm.), zwolnił S. R. ze służby w Policji z dniem 30 kwietnia 2006 r. W uzasadnieniu organ podał, że [...] listopada 2005 r. prokurator Prokuratury Okręgowej w S. przedstawił S. R. zarzuty popełnienia przestępstwa polegające na tym, że: w okresie od [...] marca 2005 r. do [...] września 2005 r. w J. Ł., pow. S. i S. P., woj. M., działając wspólnie i w porozumieniu z K. T., Z. T. i M. P. pomógł w ukryciu, uzyskanego w wyniku kradzieży z włamaniem w dniu [...] marca 2005 r. samochodu marki [...] nr rej. [...], o wartości [...] zł, w ten sposób, że po połączeniu elementów tego pojazdu, w tym tylnej części karoserii, w całość z elementami pochodzącymi z innego, uszkodzonego pojazdu, w dniu [...] lipca 2005 r. podrobił podpis M. P. na decyzji Starostwa Powiatowego dot. rejestracji stałej samochodu [...] nr rej. [...] na jego nazwisko, tj. o czyn z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.; w okresie od [...] kwietnia 2005 r. do [...] czerwca 2005 r. w S. P., woj. M., działając ze z góry powziętym zamiarem, w krótkich odstępach czasu, dokonał sfałszowania dokumentów związanych z rejestracją samochodu [...] nr rej. [...] na nazwisko M. R., w celu użycia ich jako autentycznych w Starostwie Powiatowym, w ten sposób, że podrobił podpis właścicielki pojazdu na wniosku o rejestrację ww. pojazdu i na decyzji dot. odbioru czasowego dowodu rejestracyjnego i tablic rejestracyjnych w dniu [...] kwietnia 2005 r. oraz na decyzji dot. odbioru dowodu rejestracyjnego starego w dniu [...] czerwca 2005 r., tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k .w zw. z art. 12 k.k., w okresie od [...] czerwca 2005 r. do [...] września 2005 r. w S. P., woj. M., przerobił numer identyfikacyjny nadwozia w samochodzie marki [...] nr rej. [...], zakupionego na nazwisko Z. R., poprzez wycięcie przegrody czołowej z numerem pierwotnym nadwozia wraz z częścią przegrody prawej i podłużnicy, pochodzących z nieustalonego pojazdu, a następnie wspawaniu w to miejsce takich samych elementów z numerem VIN [...] pochodzącym z ww. uszkodzonego całkowicie pojazdu, tj. o czyn z art. 306 k.k. Po rozpatrzeniu odwołania S. R., Komendant Wojewódzki Policji z siedzibą w R., zaskarżonym rozkazem personalnym uchylił decyzję w części dotyczącej daty zwolnienia ze służby w Policji i ustalił datę zwolnienia na dzień wydania decyzji przez organ drugiej instancji, w pozostałej części zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w przypadku skarżącego spełnione zostały wszystkie przesłanki uprawniające do zwolnienia ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego, Komendant Powiatowy Policji w S. P. zwrócił się do Prokuratura Prokuratury Okręgowej w S. o udostępnienie materiałów zgromadzonych w śledztwie sygn. Ds. [...]. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności protokołu przesłuchania podejrzanego z dnia [...] listopada 2005 r., notatek urzędowych oraz opinii nr [...], wydanej na podstawie ekspertyzy kryminalistycznej z zakresu badań dokumentów bezspornie można stwierdzić, iż wymieniony dopuścił się zarzucanych mu czynów. Nadto organ wskazał, iż podnoszony przez skarżącego wniosek, dotyczący nieuwzględnienia zgłoszonych przez niego wniosków dowodowych dotyczących przesłuchania wskazanych świadków, wpłynął do organu pierwszej instancji już po wydaniu decyzji w sprawie zwolnienia skarżącego ze służby w Policji. Zatem organ pierwszej instancji nie miał możliwości ustosunkowania się do żądania strony. Natomiast w ocenie organu drugiej instancji, wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem dotyczy okoliczności stwierdzonych już za pomocą innych dowodów zgromadzonych w sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, S. R. wniósł o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania w przedmiocie zwolnienia ze służby w Policji, zarzucając rażące naruszenie prawa do obrony oraz błędy w gromadzeniu materiału dowodowego, a także podjęcie decyzji na niepoprawnie zgromadzonym materiale dowodowym. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że organ dokonał prawidłowej oceny spełnienia przesłanek umożliwiających zwolnienie na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji i właściwie zastosował wymieniony przepis. Decyzje podjęte zostały przez uprawnione do tego organy, stosownie do art. 45 ust. 3 w zw. z art. 32 ust. 1 i ust. 2 ustawy o Policji. Ustawa o Policji przewiduje zarówno przypadki obligatoryjnego, jak i fakultatywnego zwolnienia funkcjonariusza ze służby. Fakt popełnienia czynu o znamionach przestępstwa albo przestępstwa skarbowego w sytuacji, gdy jego popełnienie jest oczywiste i uniemożliwia pozostanie funkcjonariusza w służbie, należy do tych przypadków, w których zwolnienie ze służby pozostawione zostało decyzji właściwego przełożonego. Przepis art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji jest regulacją wyjątkową. Uzasadnienie dla jego wprowadzenia w życie można upatrywać w trosce o autorytet Policji, jako zorganizowanej formacji powołanej do ochrony bezpieczeństwa ludzi i porządku publicznego. Rola i zadania Policji wyrażające się w służbie społeczeństwu uzasadniają celowość eliminowania ze struktur Policji funkcjonariuszy, którzy osłabiają autorytet władzy, poprzez działania niezgodne z prawem, którego przestrzeganie mają kontrolować. W sprawie bezsporne jest, że w aktach sprawy dotyczącej zwolnienia S. R. ze służby w Policji znajduje się kopia protokołu przesłuchania jego w charakterze podejrzanego w dniu [...] listopada 2005 r. przez prokuratora Prokuratury Okręgowej w S.. Z treści tego przesłuchania wynika, iż podejrzany S. R. przyznaje się do popełnienia przestępstwa wymienionego w punkcie drugim postanowienia o przedstawieniu mu zarzutów, tj. do podpisania się na dokumentach nazwiskiem swojej żony M. R. przy rejestracji samochodu, tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k. Potwierdzeniem tego faktu jest wydana na podstawie ekspertyzy kryminalistycznej z zakresu badań dokumentów opinia nr [...] z dnia [...] września 2005 r. dotycząca nabywania i ukrywania kradzionych samochodów oraz fałszowania dokumentów. Przeprowadzone badania wykazały, że niżej wymienione zapisy odręczne, tj. dwa podpisy odczytane jako: "R. M.", widniejące na wniosku o rejestrację i decyzji nr [...] z [...] oraz podpis skrócony widniejący na decyzji nr [...] z dnia [...] dotyczących rejestracji samochodu [...] na nazwisko: R. M. - zostały nakreślone przez S. R., którego wzory pisma przekazano do ekspertyzy jako materiał porównawczy. Ponadto w aktach sprawy znajduje się notatka urzędowa z dnia [...] marca 2006 r. sierż. A. P. - asystenta ds. kadr i szkolenia KPP w S. P., z treści której wynika, iż S. R. oświadczył, że przyznaje się do drugiego zarzutu wymienionego w postanowieniu o przedstawieniu zarzutów z dnia [...] listopada 2005 r. Nadto w aktach postępowania administracyjnego znajduje się kopia opinii biegłego z zakresu mechanoskopii i biegłego z zakresu badania pisma ręcznego. Biegły z zakresu badania pisma ręcznego stwierdził, że podpis odczytany jako: "P.", widniejący na decyzji nr [...] z dnia [...] dotyczącej rejestracji samochodu [...] na nazwisko P. M. - został nakreślony przez S. R.. W ocenie Sądu, prawidłowe jest ustalenie organu, co do faktu popełnienia czynu o znamionach przestępstwa. Popełnienie tego czynu - w świetle zgromadzonego w sprawie materiału -jest oczywiste. Podzielić należy również pogląd organu, co do braku możliwości pozostania skarżącego w służbie. Z zawodem policjanta wiąże się, jak słusznie wskazał organ, szczególny stopień społecznego zaufania. Zadania nałożone na Policję, w tym ochrona bezpieczeństwa ludzi, rodzi po stronie funkcjonariuszy tej formacji szczególny obowiązek, tak na służbie, jak i poza nią, zapewnienia bezpieczeństwa lub co najmniej nienarażania swoimi działaniami na niebezpieczeństwo. Twierdzenia skarżącego zawarte zarówno w skardze, jak i odwołaniu, dotyczące niezakończenia postępowania karnego nie wpływają na prawidłowość ustaleń organu w zakresie przesłanek, o których mowa w art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji. Skazanie bowiem prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego stanowi podstawę obligatoryjnego zwolnienia policjanta ze służby, na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 4 ustawy o Policji. Zwolnienie policjanta ze służby w przypadku skazania prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe inne niż określone w art. 41 ust. 1 pkt 4, możliwe jest natomiast na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 2 ustawy o Policji. Odrębną, niezależną od wymienionych wyżej podstawę zwolnienia, stanowi natomiast, zastosowany w sprawie skarżącego art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji. S. R. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając: 1) rażące naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni przepisu art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o policji poprzez uznanie, że wymagana, dla zastosowania przepisu przewidującego fakultatywną możliwość zwolnienia policjanta, przesłanka "oczywistości popełnienia przez skarżącego czynu o znamionach przestępstwa", została wypełniona poprzez fakt przedstawienia w postępowaniu przygotowawczym skarżącemu zarzutów i zastosowania przez Sąd karny środka zapobiegawczego pod postacią tymczasowego aresztowania, błędnie utożsamiając tym samym dwie merytorycznie różne przesłanki, występującą w postępowaniu karnym (art. 249 § 1 k.p.k.) przesłankę, "dużego prawdopodobieństwa popełnia przestępstwa" z przesłanką "oczywistości popełnienia przestępstwa" w prawie administracyjnym. 2) naruszenie przepisów postępowania mających bezpośredni i istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt. 1 P.p.s.a. w zw. z: a) art. 7 k.p.a., tj. naruszenie zasady prawdy obiektywnej poprzez niepodjęcie wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzez wybiórcze zbierania materiału dowodowego i nieuwzględnienie znajdujących się w aktach sprawy karnej skarżącego zeznań świadków potwierdzających brak popełnienia przestępstwa przez skarżącego jak również nieuwzględnienie przez organy administracyjne wniosków dowodowych składanych przez skarżącego; b) art. 12 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., tj. zasady szybkości postępowania poprzez niezastosowanie się do wymogu wnikliwego i wyczerpującego zbierania materiału dowodowego poprzez niedopuszczenie dowodów ze szczegółowych zeznań zawnioskowanych świadków czym dopuścił do przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, skutkujących niezgodnym z prawdą ustaleniem, przez Sąd, stanu faktycznego stanowiącego podstawę zaskarżonego wyroku a w następstwie uznaniem, iż popełnienie przez skarżącego przestępstwa było oczywiste podczas gdy prawidłowa jego analiza prowadziłaby do wniosku, że popełnienie przez skarżącego zarzucanych mu czynów nie jest oczywiste w rozumieniu ustawy o policji, a co najwyżej prawdopodobne; c) konstytucyjnego prawa do obrony w tym do obrony w ramach postępowań dyscyplinarnych prowadzonych w oparciu o przepisy administracyjne, a w szczególności przepisy ustawy o policji (zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 47/05). W oparciu o powyższe, strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania (wskazując jako podstawę art. 185 § 1 P.p.s.a) oraz zasądzenie od Komendanta Wojewódzkiego Policji w R. na rzecz Skarżącego, zwrotu kosztów postępowania, (podstawa prawna: art. 200 P.p.s.a.) w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Z ostrożności procesowej w trybie art. 188 P.p.s.a. w przypadku nieuwzględnienia przez Naczelny Sąd Administracyjny wszelkich zarzutów podnoszonych przez pełnomocnika, a uznaniu jedynie zarzutów naruszenia prawa materialnego wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i merytoryczne rozpoznanie skargi poprzez uchylenie decyzji organu administracyjnego z uwagi na podniesione zarzuty naruszenia prawa materialnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in. że o oczywistości popełnienia przestępstwa, o której mowa w cytowanym powyżej przepisie można mówić tylko w sytuacji gdy nienasuwający wątpliwości stan faktyczny pozwala na pewne stwierdzenie, kto dopuścił się czynu przestępczego. Innymi słowy nie ma przesłanki oczywistości w sytuacji gdy ocena konkretnego zdarzenia nasuwa jakiekolwiek wątpliwości co do wyniku ewentualnego postępowania karnego w stosunku do udziału i roli poszczególnych osób w ramach danego postępowania karnego. (vide: wyrok NSA z dnia 14 maja 2003 r. sygn. akt II SA 963/02, LEX nr 160197; podobnie wyrok SN z dnia 31 stycznia 1977r. sygn. akt I PRN 141/76 opubl. PiZS 1978/4/64) Ponadto, wskazano że z zebranego w ramach postępowania administracyjnego materiału dowodowego faktycznie wynika, że doszło do popełnia czynów przestępczych. Materiał ten wskazuje, iż nie mogło dojść do przestępstw zarzucanych skarżącemu bez udziału innych osób. W rzeczy samej wyjaśnienie roli, tych innych osób, a ponadto ustalenie ich tożsamości będzie miało zasadniczy wpływ na możliwość określenia ewentualnego udziału skarżącego w popełnieniu zarzucanych przestępstw, a co ważniejsze będzie miało wpływ na określenie ewentualnej "oczywistości" ich popełnienia. Zapewne wydanie decyzji przez organ administracyjny było przedwczesne i nie poparte materiałem dowodowym, które mogłoby wskazywać na oczywistość popełnienia przestępstwa przez skarżącego w dacie podjęcia decyzji. Zasadnicze znaczenie dla powyższego ma treść uzasadnienia postanowienia z dnia [...] listopada 2005 r. Sądu Rejonowego w S., II Wydział Karny w sprawie o sygn. akt [...], który to niejako konstytuuje zarzut braku oczywistości popełnienia przez skarżącego zarzucanych czynów, a jedynie prawdopodobieństwo ich popełnienia przez grupę osób. Sąd karny słusznie, zauważył, iż istnieje potrzeba przeprowadzenia szeregu czynności procesowych celem wyjaśnienia roli poszczególnych podejrzanych, a ponadto, że sprawa ma charakter rozwojowy, z czego płynie wniosek, iż nie można jednoznacznie stwierdzić czy zarzucane czyny faktycznie popełnił skarżący, czy może inna osoba. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym podlegała oddaleniu. Wskazać należy, iż Sąd pierwszej instancji w żaden sposób nie naruszył powołanych przepisów postępowania. Art. 1 § 1 i § 2 cyt. ustawy o ustroju sądów administracyjnych ma charakter generalnego przepisu kompetencyjnego, natomiast art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. określa przedmiot zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał kontroli decyzji administracyjnej (rozkazu personalnego) w ramach swej właściwości pod kątem zgodności z prawem. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej zasadnie uznał, że organ dysponował stosownym materiałem dowodowym pozwalającym dokonać oceny istnienia przesłanki z art. 41 ust. 2 pkt 8 ww. ustawy o Policji. Podstawowym dowodem w sprawie jest przesłuchanie samego skarżącego, który przyznał okoliczności dotyczące popełnienie drugiego z zarzucanych mu czynów. Potwierdził to znajdujący się w aktach sprawy dowód z ekspertyzy kryminalistycznej z zakresu badań dokumentów. W takiej sytuacji nie można zarzucić Sądowi, że błędnie uznał, iż organy dysponowały stosownym materiałem dowodowym, zwłaszcza że Sąd pierwszej instancji odniósł się również do innych znajdujących się w aktach sprawy dowodów i szczegółowo je omówił, również co do innych zarzutów. Nawet jeżeli co do pozostałych zarzutów zachodziło jedynie prawdopodobieństwo popełnienia przez skarżącego przestępstwa i należało w toku postępowania karnego wyjaśnić jego rolę w ich popełnieniu, to co do zarzutu drugiego istniała przesłanka oczywistości. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, iż organy opierały się głównie na aktach postępowania karnego i nie prowadziły własnych ustaleń m.in. nie przesłuchały zgłaszanych przez skarżącego świadków, nie są zasadne. Oczywistym jest, że to organy prokuratorskie prowadzące dane postępowanie karne wobec skarżącego są najbardziej kompetentne do gromadzenia dowodów w sprawie i właśnie na tych materiałach musza opierać się ustalenia organu administracji publicznej. Organy te nie są bowiem uprawnione do prowadzenia równoległego "postępowania karnego", jeżeli przesłanką zwolnienia ze służby ma być kwestia dotycząca popełnienia przestępstwa. Należy całkowicie zgodzić się z wywodami skargi kasacyjnej co do różnic merytorycznych występujących pomiędzy przesłanką "dużego prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa", o której mowa w art. 249 § 1 k.p.k., a przesłanką "oczywistości popełnienia przestępstwa", do której odwołuje się art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji. Jednakże w niniejszej sprawie, jeżeli nawet brak było przesłanki oczywistości co do zarzucanego skarżącemu czynu pierwszego i trzeciego, to taka oczywistość istniała co do czynu drugiego. W takiej sytuacji nie można Sądowi zarzucić błędnej wykładni powołanego wyżej przepisu. Sąd bowiem w żaden sposób w swojej interpretacji nie zrównał pojęcia "dużego prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa" z pojęciem "oczywistości" jego popełnienia. Istniejący zaś stan faktyczny pozwalał na zastosowanie tego przepisu. Z tych wszystkich względów uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.