II SA/Bk 143/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego - oddala skargę.- Skarżący K. M. wnioskiem z dnia [...] grudnia 2007r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z prośbą o przyznanie zasiłku celowego na opał. W trakcie wywiadu środowiskowego doprecyzował złożony wniosek wskazując, iż oczekuje pomocy w formie zasiłku celowego na żywność, środki czystości, gaz, energię elektryczną, odzież i obuwie, oraz opał. Decyzją z dnia [...] grudnia 2007r. Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. przyznał K. M. pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie wydatków na żywność, środki czystości, gaz, odzież (kurtka zimowa) i obuwie, energię elektryczną i opał w wysokości 300 zł. Przedmiotowej decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności i orzekł, że wypłata świadczenia nastąpi w dniu [...] grudnia 2007r. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił podstawy prawne oraz zasady przyznawania pomocy społecznej uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej podkreślając, iż MOPS wykonując zadania z zakresu pomocy społecznej kieruje się w tym zakresie ustaleniami Burmistrza Miasta Z.. Kwoty miesięczne, które organ ma do rozdysponowania pozwalają tylko na częściowe zaspokojenie zgłaszanych potrzeb. Wskazano jednocześnie kwotową ilość środków przekazanych w grudniu 2007r. do dyspozycji MOPS z przeznaczeniem na pomoc społeczną, podano ilość złożonych wniosków i dotychczasowy sposób rozdysponowania pieniędzy. Organ wyjaśnił także, że w związku z tym, iż ustawa o pomocy społecznej nie określa kryteriów dla ustalenia wysokości zasiłku celowego, jedynymi wyznacznikami mogą być: sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony liczba osób ubiegających się o tą formę pomocy i możliwości finansowe MOPS. Oba te aspekty organ wziął pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku p. K. M., dlatego też przyznany zasiłek powinien częściowo zaspokoić potrzeby wnioskodawcy. Wnioskodawca posiada, bowiem możliwości zaspokojenia zgłoszonych potrzeb we własnym zakresie, wykorzystując własną pracę i majątek, oraz przyznany odrębną decyzją zasiłek okresowy. Nadmieniono również, że w wydatkach związanych z eksploatacją mieszkania, tj. energia elektryczna i opał, powinien także partycypować brat wnioskodawcy – J. M., który zamieszkuje w tym samym domu. Z powyższą decyzją nie zgodził się K. M. i w złożonym odwołaniu wniósł o jej uchylenie. Zarzucił organowi pomocy społecznej rażące naruszenie ustawy o pomocy społecznej i dyskryminację jego osoby. Podniósł, że wydana decyzja jest przejawem samowoli administracyjnej i brak w niej kryteriów, którymi kierował się MOPS przyznając zasiłek. Decyzją z dnia [...] stycznia 2008r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] grudnia 2007r. nr [...] przyznającą K. M. pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 300 złotych na częściowe pokrycie wydatków na żywność, środki czystości, gaz, odzież (kurtka zimowa), obuwie, opał i energię elektryczną. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ w pierwszej kolejności opisał przesłanki nabycia prawa do świadczeń socjalnych, w tym zasiłku celowego wymieniając jednocześnie cele, na jakie świadczenie to może być przyznane. Następnie wyjaśnił, iż w zakresie przyznania i wysokości zasiłku celowego decydujące znaczenie mają zasady wyrażone w art. 2, 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Oznacza to, iż przyznany stronie zasiłek ma wystarczyć na zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb bytowych, ale tylko wówczas, gdy potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Mając zatem na uwadze interes wszystkich ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, przyznano K. M. zasiłek celowy w wysokości 300 złotych. Odnosząc się do zarzutów skarżącego wskazano, iż organ I instancji wymienił enumeratywnie kryteria, którymi się kieruje przyznając zasiłki celowe, a są nimi: cel, na jaki zasiłek jest przyznany, możliwości finansowe ośrodka na tą formę pomocy oraz liczba świadczeniobirców ubiegających się o tą formę pomocy. Wyjaśniono przy tym, iż w miesiącu grudniu MOPS miał do rozdysponowania kwotę 45000 złotych i do dnia 21 grudnia 2007r. rozpatrzył 312 wniosków. Uwzględniając powyższe okoliczności organ II instancji stwierdził, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się K. M. i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucił jej brak kryteriów, którymi kierowały się organy administracji obu instancji w przyznawaniu zasiłków oraz sposobów rozdysponowania posiadanych środków. Podniósł również, iż organ odwoławczy naruszył w przedmiotowym postępowaniu art. 10 i 77 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się natomiast do poszczególnych zarzutów skargi wyjaśnił, iż organ II instancji w wydanej decyzji nie miał obowiązku wskazywać kryteriów, którymi kierował się przy przyznawaniu skarżącemu zasiłku celowego, ani sposobu rozdysponowania posiadanych środków, bowiem nie posiada on własnych środków, które mogłyby przeznaczyć na podwyższenie zasiłków przyznanych przez MOPS. Jeżeli chodzi o kryteria, którymi kierował się organ I instancji przyznając zasiłek celowy, to wbrew twierdzeniom skarżącego, zostały one wypunktowane w decyzji pierwszoinstancyjnej, a następnie powtórzone w decyzji drugoinstancyjnej. Za niezasadny organ uznał również zarzut naruszenia art. 10 k.p.a., wskazując, iż zaskarżona decyzja została wydana na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji, z którym skarżący zapoznał się w dniu 21 grudnia 2007r. W związku zaś z tym, iż SKO nie prowadziło w sprawie postępowania wyjaśniającego wzywanie skarżącego do ponownego zapoznania się z tymi samymi aktami sprawy, naraziłoby go na poniesienie nieuzasadnionych wydatków związanych z przyjazdem do Ł. Także zarzut naruszenia art. 77 k.p.a. nie zasługuje - zdaniem organu - na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej cytowanej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem. W rozpoznawanej sprawie organy administracji dokonały prawidłowej wykładni i właściwie zastosowały przepisy prawa materialnego i procesowego. Podniesione w skardze zarzuty nie mogły zatem doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd nie dopatrzył się również uchybień, które nie zostały podniesione w skardze, a których stwierdzenie prowadziłoby do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W pierwszym rzędzie wskazać należy, że wydane w sprawie decyzje dotyczyły przyznania świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego. Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. I tak zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 tejże ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji - stosownie do art. 7 k.p.a. - ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych (wyrok NSA z 28 kwietnia 2003r., sygn. akt II SA 2486/01, Lex nr 149543). Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt I SA 945/00, Lex nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu. Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są, z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej oraz potrzeby innych osób zgłaszających się o pomoc społeczną. MOPS w Z., mając na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości i zakresie określonym w zaskarżonej decyzji, co nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego, ale co mieści się w granicach uznania administracyjnego. Spełnienie przez skarżącego kryteriów umożliwiających przyznanie zasiłku, nie oznacza, bowiem że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sam określa. Organ w uzasadnieniu swojej decyzji w sposób wyczerpujący i przekonujący uzasadnił swoje stanowisko, łącznie z podaniem rozdziału kwot, jakimi dysponował na tego rodzaju pomoc w okresie objętym wnioskiem skarżącego. W grudniu 2007r. do rozdysponowania na zasiłki celowe przewidziano kwotę 45000 złotych, przy czym do dnia 21 grudnia 2007r. rozpatrzono 312 wnioski, co w oczywisty sposób tłumaczy wysokość indywidualnie przyznawanych świadczeń. Z ustawowych zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika zresztą, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. Skarżący jest współwłaścicielem w ½ cześci gospodarstwa rolnego, którego dochód od lat jest symboliczny i nie zmienia tej sytuacji licząc na pełne pokrywanie jego potrzeb przez MOPS. Nadmienić jednocześnie należy, iż w wydatkach związanych z eksploatacją domu (opał i energia elektryczna), winien partycypować również brat skarżącego – J. M., który zamieszkuje w tym samym domu i jego współwłaścicielem. Sąd nie znajduje również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Zasadą jest, iż organy administracyjne nie mogą uchylić się od obowiązku zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jednak to w interesie strony, podnoszącej zarzut naruszenia przepisu art. 10 k.p.a., leży wykazanie wpływu tego uchybienia na wynik sprawy, albowiem Sąd każdy przypadek bada indywidualnie (vide: uchwała NSA w Warszawie z dnia 25.04.2005r., sygn. akt FPS 6/04, ONSAiWSA 2005/4/66). Nie każde, bowiem naruszenie przepisów postępowania administracyjnego skutkuje uchyleniem zaskarżonego aktu administracyjnego, a tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarżący ograniczył się do zgłoszenia zarzutu, nie popierając go żadnymi twierdzeniami i nie przytaczając jakichkolwiek okoliczności wskazujących na to, że faktyczne zagwarantowanie mu w tej konkretnej sprawie prawa do wypowiedzenia się, co do zebranego materiału dowodowego wpłynęłoby na podjęcie innej decyzji. Postawiony zarzut zobowiązuje sąd do sprawdzenia, czy rzeczywiście jest prawdziwy, jednak ma to uzasadnienie tylko w przypadku, gdy istnieją jakiekolwiek podstawy do przypuszczenia, że znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja nie została wzięta w całości pod uwagę, nie odzwierciedla rzeczywistości, czy jest niepełna, a jej uzupełnienie mogłoby nastąpić, gdyby strona wypowiedziała się przed wydaniem rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie podstaw do postawienia takiej tezy nie ma, tym bardziej, że przed wydaniem decyzji pierwszoinstancyjnej skarżący osobiście zapoznał się z materiałem dowodowym w dniu 21 grudnia 2007r. (adnotacja w wywiadzie środowiskowym). Natomiast przed wydaniem decyzji odwoławczej organ nie powiadamiał skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, gdyż nie prowadził nowego postępowania dowodowego, a ocenił te dowody, które zostały już zebrane przez organ I instancji. Nie jest to zatem uchybienie procesowe, które mogłoby w jakikolwiek sposób wpłynąć na wynik rozstrzyganej sprawy. Także zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przez SKO przepisu art. 77 k.p.a. nie zasługuje na uwzględnienie, tym bardziej, że nie został on w żaden sposób uzasadniony. W ocenie Sądu organy zarówno I jak i II instancji prawidłowo wywiązały się z obowiązku zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego. Wobec niepotwierdzenia się zarzutów skargi podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z uwagi na oddalenie skargi nie mógł zostać uwzględniony wniosek pełnomocnika K. M. o zwrot kosztów stawiennictwa w wysokości 34,20 zł, albowiem zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje skarżącemu od organu tylko w razie uwzględnienia skargi przez sąd (art. 200 p.p.s.a.)