V SA/Wa 352/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2008 r. w sprawie ze skargi F. G. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia faktu odebrania skarżącej rodzicom w celu poddania eksterminacji. oddala skargę Pismem z dnia [...] lipca 2006 r. F. G. wystąpiła do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu; dalej: "Prezes Instytutu" z wnioskiem o potwierdzenie represji, o której mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.); dalej: "ustawa o kombatantach". We wniosku skarżąca wskazała, iż w [...] 1942 r. razem z matką i [...] została wywieziona z R. do obozu "[...]". Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż ojciec po ucieczce z D., gdzie został skierowany do pracy przymusowej, zginął w dniu [...] września 1943 r. w obławie zorganizowanej przez niemiecką policję. Podniosła, iż matka została zamordowana w obozie koncentracyjnym w O. w dniu [...] października 1943 r. Po śmierci rodziców wnioskodawczyni oraz jej [...] zostali umieszczeni u obcych rodzin w Z. W piśmie z dnia 17 kwietnia 2007 r. skarżąca sprecyzowała, iż represje, których doznała miały charakter eksterminacyjny. W obozie zabronione było porozumiewanie się w języku polskim. Zaznaczyła, iż cała jej rodzina żyła w ciągłym strachu o swoje życie. Podniosła, iż Niemcy znęcali się nad więźniami. Wskazała ponadto świadków mogących potwierdzić fakt poddawania eksterminacji. W trakcie przesłuchania w dniu [...] lipca 2007 r. skarżąca wyjaśniła, iż po śmierci matki trafiła wraz z [...] H. do R., do [...] ojca. Zeznała również, że mówiono jej, iż Niemcy chcieli zabrać ją i jej [...], ale zostali umieszczeni w rodzinach, co uchroniło skarżącą i jej [...] od śmierci z rąk Niemców. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] Prezes Instytutu odmówił potwierdzenia, że skarżąca, jako dziecko została odebrana rodzicom w celu poddania eksterminacji. Organ wyjaśnił, iż do spełnienia okoliczności wymienionych w treści art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach muszą zaistnieć rzeczywiste intencje i czynności o charakterze eksterminacyjnym. W ocenie Prezesa Instytutu, ustawodawca okoliczność odebrania dziecka rodzicom w celu eksterminacji rozumiał dosłownie: jako przemoc dokonaną z użyciem władzy i siły w celu pozbawienia życia. Natomiast w przypadku wnioskodawczyni, która wprawdzie w wyniku tragicznych zdarzeń wojennych została pozbawiona opieki rodziców (rodzice zostali zamordowani), trudno przyjąć, iż powyższe bolesne przeżycia dla małego dziecka mogły mieć charakter eksterminacyjny, tym bardziej, że zgodnie z oświadczeniem skarżącej została ona oddana pod opiekę [...] ojca. Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Instytutu decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2007 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną z dnia [...] lipca 2007 r. Prezes Instytutu wyjaśnił, iż ustawodawca w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach miał na myśli rzeczywiste intencje i czynności o charakterze eksterminacyjnym, a nie okoliczności poszkodowania dziecka w wyniku trwającej wojny i okupacji, gdyż eksterminacją nie jest samo stworzenie warunków zagrożenia zdrowia, a nawet życia danej osoby, zwłaszcza jeżeli zagrożenie to nie ma charakteru bezpośredniego. Organ podniósł, iż ponieważ złożone w trakcie przesłuchania w dniu [...] października 2007 r. zeznania wnioskodawczyni i wskazanych przez nią świadków: K. Ł. ([...] wnioskodawczyni) oraz J. G. ([...] wnioskodawczyni) nie wniosły nowych okoliczności w sprawie, należy uznać, że represje jakich doznała skarżąca w wyniku tragicznych wydarzeń wojennych, choć bardzo bolesne w swej wymowie, nie wypełniają dyspozycji art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. W ocenie Prezesa Instytutu, trudno uznać, iż niewątpliwie bolesne przeżycia dla małego dziecka, jakimi były morderstwa dokonane na rodzicach, mogły mieć charakter eksterminacyjny, tym bardziej, że jak zeznała skarżąca, została ona oddana pod opiekę starszej pani, a następnie [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie F. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz wydanie orzeczenia co do istoty sprawy. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach poprzez bezzasadne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zaistniał fakt odebrania dziecka rodzicom z wyraźną intencją jego eksterminacji, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego jasno wynika, iż pobyt skarżącej w obozie "[...]" w K., w okresie od sierpnia 1942 r. do jesieni 1943 r., zmierzał do jej unicestwienia. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła organowi, iż przy rozstrzyganiu sprawy nie uwzględnił faktu, że została odebrana rodzicom normalnie funkcjonującej rodziny w drodze przymusu, a zatem wbrew ich woli, z góry powziętym zamiarem zerwania na zawsze wszelkich więzów emocjonalnych wynikających z więzów krwi. W ocenie skarżącej, w jej przypadku zaistniał fakt odebrania dziecka rodzicom z wyraźną intencją pozbawienia go życia, o czym świadczy umieszczenie rodzeństwa (w tym i wnioskodawczyni) w obozie "[...]" w K., gdzie przebywali w warunkach urągających człowieczeństwu. Wskazała, iż w ogromnej większości przypadków realia obozowego życia powodowały szybką śmierć dzieci, pozostawionych be opieki, jakiejkolwiek pomocy i zainteresowania, co wskazuje, że działania te były wyraźnie ukierunkowane na ten właśnie cel, czyli unicestwienie istoty ludzkiej. Podkreśliła, iż w jej przypadku celem okupanta było stworzenie warunków nieodwracalnych, czyli zabicie jej i najbliższych. W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej obejmującą orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej legalności, to znaczy zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz z przepisami prawa materialnego, na podstawie których została wydana, Sąd nie stwierdził, aby wydana została ona z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach przepisy ustawy stosuje się także do tych osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. b powołanej ustawy na wniosek osoby zainteresowanej Prezes Instytutu potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 2. Należy podzielić pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do uznania, iż skarżąca została jako dziecko odebrana rodzicom w celu eksterminacji. Prezes Instytutu, nie naruszając zasady ogólnej prawdy obiektywnej, ustalił stan faktyczny, który nie pozwala na przyjęcie tezy skarżącej, iż została ona odebrana rodzicom z wyraźną intencją pozbawienia życia, o czym świadczy fakt umieszczenia skarżącej wraz z rodzeństwem w obozie "[...]" w K. Organ orzekający w sprawie, opierając się na analizie zeznań wnioskodawczyni i wskazanych przez nią świadków – K. Ł. i J. G. oraz uwzględniając dokumentację historyczną, zasadnie uznał, iż represje, w wyniku których skarżąca została pozbawiona opieki rodziców nie mogą być uznane za tożsame w rozumieniu przepisu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach z pojęciem "odebrania rodzicom w celu poddania eksterminacji". Wykładnia gramatyczna art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach wskazuje bowiem, iż normodawca uzależnił uznanie represji, którym podlegała osoba odebrana rodzicom jako dziecko, za represje o charakterze eksterminacyjnym, od wykazania okoliczności potwierdzających rzeczywiste intencje i czynności władz okupacyjnych o charakterze eksterminacyjnym. Z ustaleń faktycznych sprawy wynika, iż represje, którym podlegała skarżąca, niewątpliwie bolesne i dotkliwe w swych skutkach, nie miały jednak charakteru eksterminacyjnego. Eksterminacja to polityka zagłady, ludobójstwa, zbrodniczego niszczenia grup ludzkich z powodów rasowych, narodowościowych, religijnych. Okoliczność, iż po uwięzieniu matki w obozie koncentracyjnym w O., skarżąca została oddana pod opiekę mieszkanki Z., przeczy tezie o eksterminacyjnym charakterze działań władz niemieckich w odniesieniu do osoby wnioskodawczyni. Powszechny charakter przestępstw popełnianych na ludności cywilnej w trakcie drugiej wojny światowej przemawia za wykładnią ścieśniającą pojęcia eksterminacji w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, tj. jako zbrodni prawa międzynarodowego. Zasadne jest w tym kontekście stanowisko organu, który uznał, iż do spełnienia okoliczności wymienionych w art. 4 ust. 2 powołanej ustawy, musi zaistnieć fakt odebrania dziecka rodzicom z wyraźną intencją jego eksterminacji (pozbawienia życia). Działania władz niemieckich wobec skarżącej nie wyczerpują jednak znamion takiego czynu. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie postępowanie dowodowe przeprowadzone wnikliwie i w sposób wyczerpujący uzasadniono rozstrzygnięcia organów obu instancji. Brak jest podstaw do twierdzenia, że dokonana przez nie ocena materiału dowodowego nie jest zgodna z zasadami swobodnej oceny dowodów i nosi cechy dowolności. W konkluzji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Należy ponadto wyjaśnić, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b powołanej ustawy represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Zgodnie z § 5 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154 z późn. zm.) obóz [...] w K. zaliczony został do innych miejsc odosobnienia określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach. Zatem wykazanie przez skarżącą faktu pobytu wraz z matką i [...] w obozie w K. może stanowić podstawę uznania jej za osobę podlegającą represjom wojennym w myśl art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach. W tym celu skarżąca winna jednak wystąpić z udokumentowanym wnioskiem do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o wydanie decyzji potwierdzającej fakty, o których mowa w art. 4 ustawy o kombatantach. Z tych względów, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić skargę jako niezasadną.