I SA/Wa 26/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) Asesor WSA Agnieszka Miernik Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] października 2007 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania oddala skargę. Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania W. Z., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie wypłaty na rzecz W. Z. odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną decyzją Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] listopada 1972 r. położoną w W. w rejonie ulicy [...], opisaną jako dawne działki nr nr [...] uregulowaną w księdze hipotecznej p.n. [...] o łącznej powierzchni [...] m2. Decyzja Wojewody Mazowieckiego zapadła w oparciu o następujące ustalenia dotyczące stanu faktycznego sprawy. Opisana na wstępie nieruchomość (obejmująca obecnie działki ewidencyjne nr [...] z obrębu [...]) stanowiła własność J. - M. L. z d. Z., która w testamencie z dnia 22 sierpnia 1944 r. zapisała ją na rzecz obywatela [...] N. Z.. Na mocy postanowienia Sądu Powiatowego dla [...] W. z dnia 10 sierpnia 1957 r. sygn. akt [...] spadek po J. -M. L. w drodze dziedziczenia testamentowego nabyli: A.L., L. H., J. M., K. S., S. P. i L. D. Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] W. z dnia 4 września 1967 r. zobowiązano ww. spadkobierców do wydania N. Z. parceli oznaczonych jako "[...]", stanowiących zapis zawarty w testamencie z dnia 22 sierpnia 1944 r. Sąd Wojewódzki dla [...] W. III Wydział Cywilny Tytułem Wykonawczym z dnia 16 stycznia 1968 r. sygn. akt [...] potwierdził zobowiązanie spadkobierców do wydania przedmiotowej nieruchomości. W związku z powyższym N. Z. wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych z wnioskiem o wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz. U. z 1933 r. Nr 24, poz. 2020). Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] września 1969 r. nr [...] odmówił N. Z. zezwolenia na nabycie ww. nieruchomości. Decyzją z dnia [...] listopada 1972 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej [...] W. orzekło o wywłaszczeniu w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.) przedmiotowej nieruchomości w związku z przeznaczeniem jej pod urządzenie cmentarza komunalnego. W decyzji organ ustalił wysokość odszkodowania za wywłaszczenie na kwotę [...] i zarządził jego wypłatę przez Dyrekcję Rozbudowy Miasta W. do rąk N. Z. pod warunkiem przepisania tytułu własności nieruchomości na jego rzecz, ewentualnie do rąk innych nieustalonych spadkobierców J. – M. L., po udowodnieniu przez nich praw do tej nieruchomości. W przypadku niezgłoszenia się osób uprawnionych w terminie 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji, przypadająca im kwota odszkodowania winna być przekazana do depozytu sądowego zgodnie z art. 26 ustawy wywłaszczeniowej. W dniu 14 czerwca 1972 r., w obecności notariusza w S., N. Z. złożył oświadczenie, uwierzytelnione przez polskiego konsula, iż zrzeka się przysługującego mu roszczenia o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na rzecz W.Z. Pismem dnia 10 grudnia 2002 r. W. Z. wystąpił z wnioskiem o wypłatę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Decyzją ostateczną z dnia [...] września 2004 r. nr [...] Minister Infrastruktury stwierdził nieważność decyzji wywłaszczeniowej w części dotyczącej przyznania i ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] r. Prezydent W. w wyniku rozpatrzenia wniosku W. Z. umorzył postępowanie w sprawie wypłaty odszkodowania, stwierdzając, iż N. Z., od którego swoje uprawnienia wywodzi wnioskodawca, w dacie wywłaszczenia nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości ani też spadkobiercą właściciela. Zgodnie zaś z art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004, Nr 261, poz. 2603 ze zm.) odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustala się na rzecz osoby wywłaszczonej. Decyzja powyższa zapadła po uprzednim dwukrotnym uchyleniu przez Wojewodę Mazowieckiego podejmowanych przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięć w przedmiocie wniosku W.Z. Rozstrzygając w przedmiocie złożonego wniosku Prezydent W. zważył, iż zapis - stosownie do art. 968 § 1 kodeksu cywilnego - sprawia, że spadkobierca nim obciążony zobowiązany jest wobec zapisobiercy do spełnienia określonego świadczenia. W ocenie organu pierwszej instancji, zapis sam przez się nie powoduje, że zapisobierca nabywa prawo stanowiące przedmiot zapisu już w momencie otwarcia spadku. Jeżeli przedmiotem zapisu jest prawo własności nieruchomości (jak ma to miejsce w niniejszej sprawie), to do jego wykonania niezbędne jest przeniesienie własności w drodze odpowiedniej umowy o przeniesieniu własności w formie aktu notarialnego, zawartej między zobowiązanym spadkobiercą a zapisobiercą. Od powyższej decyzji odwołał się W.Z. wnosząc o jej uchylenie i merytoryczne rozpatrzenie sprawy. W wyniku rozpatrzenia odwołania Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z Prezydenta W. z [...] stycznia 2007 r. Organ odwoławczy wskazał, iż przywołane w zaskarżonej decyzji Prezydenta W. wyroki sądów cywilnych potwierdzają wynikające z zapisu zawartego w testamencie J. -M. L. prawo N. Z. do wydania mu opisanych na wstępie nieruchomości, jednak dla skuteczności zapisu konieczne było jego wykonanie, tj. zawarcie przed notariuszem umowy przenoszącej własność nieruchomości. Z akt sprawy nie wynika, by doszło do wykonania zapisu, co skutkuje stwierdzeniem, że N. Z. nie nabył prawa własności przedmiotowej nieruchomości, a to w konsekwencji wyklucza możliwość ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości na rzecz jego następcy prawnego, tj. W. Z.. W skardze na decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] października 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. Z. podniósł, że organy obu instancji rozpoznając sprawę zobowiązane były do stosowania przepisów obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji, a więc obowiązującej obecnie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, jak również orzecznictwa. Tym samym organ pierwszej instancji winien mieć na względzie skutki prawne (ex tunc) wynikające ze stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] listopada 1972 r. Zdaniem strony skarżącej, organy obu instancji błędnie przyjęły, iż wprawdzie N. Z. był uprawniony do nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości na mocy zapisu, jednak dla jego skuteczności niezbędne było wykonanie tego zapisu w drodze czynności prawnej, do której zobowiązani byli spadkobiercy dawnej właścicielki nieruchomości. Organ pominął okoliczność, że obowiązek wydania nieruchomości na podstawie zapisu ma charakter zobowiązania związanego z samą nieruchomością w tym znaczeniu, iż na nieruchomości, objętej postępowaniem wywłaszczeniowym istniało roszczenie o wydanie prawa własności tej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej (N. Z.) jako zapisobiercy testamentowego. Powołując się na przepisy art. 1047 k.p.c i art. 64 k.c, a także na orzecznictwo sądowe, a mianowicie uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 r. sygn. akt III CZP 32/66 (OSNC 1968, nr 12, poz. 199) oraz postanowienie SN sygn. akt III CSK 37/06 (OSNC 2007/2/29) skarżący wywodził, iż wyrok Sądu Rejonowego dla [...] W. z dnia 4 września 1967 r. zobowiązujący spadkobierców J. – M. L. do wydania N. Z. parceli stanowiących zapis w testamencie z dnia 22 sierpnia 1944 r. zastępował oświadczenie woli o przeniesieniu prawa własności. Z tych powodów N. Z. z racji istniejącego zobowiązania i jako spadkobierca testamentowy J. -M. L. posiadał status strony w tym postępowaniu i był dysponentem wszelkich praw związanych z przedmiotową nieruchomością, a więc i prawa do żądania odszkodowania w związku z pozostającą w obrocie prawnym decyzją wywłaszczeniową. Zważywszy, iż w skład spadku wchodzą prawa i obowiązki majątkowe zmarłego, w tym również przyszłe roszczenia majątkowe związane z przyjętym spadkiem, tym samym, w ocenie skarżącego, zrzeczenie się na jego rzecz przez N.Z. spadku należy bez wątpienia uznać za umowę przenoszącą tenże spadek w rozumieniu art. 1052 k.c. Stosownie zaś do art. 1053 k.c. nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy. Tym samym W.Z. nabywając prawo do spadku, wstępuje również w uprawnienia strony w postępowaniu o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Organy administracji publicznej rozstrzygając sprawę błędnie zatem przyjęły, że W.Z. nie jest osobą, co do której może być wydana decyzja orzekająca o wypłacie odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną decyzją z dnia 3 listopada 1972 r. W tej sytuacji skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji jako wydanych z naruszeniem art. 7, 77 i 80 k.p.a. oraz art. 105 § 1 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu swojej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Istota zagadnienia w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy wniosek W.Z. o przyznanie mu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości dokonane decyzją Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] listopada 1972 r. znajduje oparcie w przepisach prawa. Jest poza sporem, że wobec stwierdzenia przez Ministra Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] nieważności decyzji wywłaszczeniowej w części dotyczącej przyznania i ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, pozostaje do rozstrzygnięcia przez właściwy organ administracji sprawa odszkodowania za wywłaszczenie. Rozstrzygnięcie w tej sprawie podlega przepisom ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Zgodnie z art. 128 ust. 1 tej ustawy wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem odpowiadającym wartości wywłaszczonego prawa, na rzecz osoby wywłaszczonej. Przedmiotem wywłaszczenia w niniejszej sprawie była własność nieruchomości położonej w W., oznaczonej jako "[...]". Bezspornym jest, że właścicielka nieruchomości J.-M.L. w dniu wywłaszczenia już nie żyła, natomiast - jak wynika z postanowienia Sądu Powiatowego dla [...] W. z dnia 10 sierpnia 1957 r. sygn. akt [...] - do spadku po niej powołani zostali na mocy testamentu: L.H., A. L., J. M., K. S., S. P. i L. D.. N. Z. nie znalazł się w kręgu spadkobierców J.-M. L., natomiast testamentem z dnia 22 sierpnia 1944 roku J. – M.L. zapisała na jego rzecz nieruchomość hipoteczną "[...]". Należy wyjaśnić, że istota zapisu (art. 968 kodeksu cywilnego) polega na tym, że mocą rozporządzenia testamentowego spadkodawca zobowiązuje spadkobiercę do określonego świadczenia majątkowego na rzecz zapisobiercy. Z chwilą śmierci spadkodawcy własność rzeczy będącej przedmiotem zapisu wraz z całym spadkiem przechodzi na spadkobiercę, ale z tą chwilą powstaje także zobowiązanie spadkobiercy do wykonania zapisu, tj. zrealizowania na rzecz zapisobiercy świadczenia określonego w zapisie testamentowym. W świetle ustaleń znajdujących potwierdzenie w aktach sprawy, błędne jest zawarte w skardze twierdzenie, że N.Z. był spadkobiercą testamentowym po J. – M. L. i że dokonał zbycia spadku w drodze darowizny, jaką - w przekonaniu skarżącego - było zrzeczenie się na rzecz W. Z. prawa do odszkodowania. Tym samym całkowicie błędne jest twierdzenie, że W. Z. jako nabywca spadku jest legitymowany do żądania ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie. W dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu prawo własności nieruchomości hipotecznej pn. "[...]" przysługiwało spadkobiercom zmarłej właścicielki. Z akt sprawy nie wynika, aby doszło do wykonania zapisu uczynionego przez J. – M.L. na rzecz N. Z. Odmienny w tej kwestii pogląd strony skarżącej nie znajduje uzasadnienia w świetle treści prawomocnego wyroku Sądu Powiatowego dla [...] W. z dnia 4 września 1967 r. sygn. akt [...] z powództwa N. Z. o wydanie zapisu. Nie ma podstaw do przyjęcia, że powołany wyrok zastąpił oświadczenie woli spadkobierców J. – M. L. o przeniesieniu na rzecz N. Z. własności nieruchomości będącej przedmiotem zapisu. Zważyć należy, że zgodnie z art. 64 kc prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to oświadczenie. Na gruncie proceduralnym odpowiednikiem rozwiązania zawartego w art. 64 kc jest art. 1047 § 1 kpc. W rozpoznawanej sprawie jednak do wydania takiego orzeczenia nie doszło. Z treści powołanego wyroku z dnia 4 września 1967 r. wynika jednoznacznie, że N.Z. wnosił nie o stwierdzenie obowiązku spadkobierców J. – M. L. do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na niego prawa własności przedmiotowej nieruchomości, lecz "o wydanie zapisu" i tej treści orzeczenie uzyskał. "Wydanie zapisu" dotyczy jednak stanu faktycznego władania nieruchomością będącą przedmiotem roszczenia zapisobiercy, a nie przeniesienia prawa własności. W praktyce oznacza to, że na mocy omawianego wyroku powód mógłby zostać jedynie wprowadzony w posiadanie nieruchomości, natomiast do nabycia własności nieruchomości niezbędne było zawarcie umowy przeniesienia własności w formie aktu notarialnego albo uzyskanie orzeczenia sądu zastępującego oświadczenie woli o przeniesieniu prawa własności (art. 64 kc). Skoro do nabycia własności nieruchomości przez N. Z. nie doszło, to nie można przyjąć, że mógł on skutecznie przenieść na skarżącego roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczenie. Wniosek W.Z. o przyznanie mu odszkodowania nie mógł więc być uwzględniony. Oznacza to, że organy administracji orzekające w sprawie dokonały prawidłowej oceny prawnej zgłoszonego żądania. Rozstrzygnięcie winno wprawdzie nastąpić w formie orzeczenia rozstrzygającego sprawę co do istoty; brak przesłanek do uwzględnienia wniosku strony nie czyni bowiem postępowania bezprzedmiotowym, jednak uchybienie to, w ocenie Sądu, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.