II FZ 302/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA del. Hanna Kamińska, , , po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia J.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 maja 2008 r. sygn. I SA/Sz 114/08 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 19 grudnia 2007 r. Nr (...) w przedmiocie: niedopuszczalności zażalenia p o s t a n a w i a oddalić zażalenie J.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 19 grudnia 2007 r. wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie do 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej jako u.p.p.s.a. - wezwaniem z dnia 3 kwietnia 2008 r., zobowiązano skarżącego do nadesłania, w terminie 10 dni od doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, aktualnych dokumentów potwierdzających sytuację finansową i majątkową tj.: wykazu posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych (w tym lokat) i wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 stycznia do 31 marca 2008 r., zaświadczenia właściwej o spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy o korzystaniu/nieskorzystaniu przez skarżącego z pomocy społecznej oraz o wysokości uzyskanej ewentualnie pomocy w okresie ostatnich sześciu miesięcy, dowód potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem siebie i matki (w szczególności opłata za czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną), dowód potwierdzających wysokość otrzymywanej renty przez matkę skarżącego (np. ostatni odcinek przekazu pocztowego renty), otrzymane przez skarżącego i jego matkę decyzje w sprawie podatku od nieruchomości na 2008 rok (w przypadku jej braku na 2007 rok). Skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe (zamieszkując w G., przy ul. L.) tylko z matką H., otrzymującą rentę w wysokości brutto 1.201,78 zł (netto 1241,5 zł), pozostając na jej utrzymaniu. Jak wynika z przedłożonych rachunków i faktur (dotyczących mieszkania w G. przy ul. L.) wydatki na energię elektryczną, czynsz i telefon stanowią kwotę ok. 475,73 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że jest bezrobotnym, a w aktach sprawy o sygn. I SA/Sz 114/08, w której skarżący również złożył wniosek o prawo pomocy znajduje się zaświadczenie urzędu skarbowego z 29 sierpnia 2007r. o tym, że skarżący zadeklarował za 2006 rok dochód w wysokości 2.584,66 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku (nie posiada też "żadnej decyzji sprawie podatku od nieruchomości za rok 2007 ani 2008"), oszczędności oraz przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Dodatkowo oświadczył, że nie posiada żadnego rachunku bankowego oraz lokat. Uwzględniając posiadaną informację o tym, że stan rodzinny i majątkowy skarżącego oraz członków jego rodziny jest inny niż podany w oświadczeniu (korespondencję odbierał syn, skarżący nadesłał faktury związane z mieszkaniem przy ul. L., oświadczając uprzednio we wniosku, że przebywa w G., przy ul. L.), dodatkowym wezwaniem z 21 kwietnia 2008 r. zobowiązano go do nadesłania: - dodatkowego oświadczenia jakie jest faktyczne miejsce zamieszkania skarżącego i jego matki (czy ul. L., czy ul. L.), kto jest właścicielem wskazanych mieszkań (domu) oraz kto je zamieszkuje (czy stanowią ewentualnie źródło przychodu, np. na podstawie umowy najmu), - dodatkowego oświadczenia o stanie rodzinnym skarżącego i osobach prowadzących ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe (z uwzględnieniem syna M. oraz żony, jeżeli pozostaje w związku małżeńskim) z podaniem ich stanu majątkowego oraz uzyskanych w okresie ostatnich sześciu miesięcy dochodach, - ponownie - o nadesłanie zaświadczenia właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy o korzystaniu/nieskorzystaniu przez skarżącego i jego rodzinę z pomocy społecznej oraz o wysokości uzyskanej ewentualnie pomocy w okresie ostatnich sześciu miesięcy. W odpowiedzi na w/w wezwanie skarżący oświadczył, iż miejscem jego zamieszkania jest S., ul. L., właścicielem domu w G. jest M.M., a skarżący jest tam tylko zameldowany. Skarżący poinformował, że od 1994 r. posiada rozdzielność majątkową z K.M. oraz że syn M. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy (skarżący nie posiada informacji o uzyskiwaniu przez M. zasiłku dla bezrobotnych). Zamiast wymaganego zaświadczenia, skarżący oświadczył, że w ostatnim okresie nie otrzymał żadnej pomocy finansowej z opieki społecznej oraz, że nie uzyskał w 2007 roku żadnych dochodów. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2008 r., referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy wnioskodawcy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżący stwierdził, iż w złożonym przez niego oświadczeniu majątkowym nie było zaznaczone, że prowadzi gospodarstwo domowe i zamieszkuje w G. przy ulicy L. a wręcz przeciwnie, wnioskodawca wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe z matką w S. przy ulicy L. i taki adres został wskazany Sądowi do korespondencji, co Sąd pominął nadal kierując korespondencje na adres w G. Wskazał, iż nie korzystał z pomocy społecznej w 2007 r. zaś wyznaczony przez Sąd termin 3-niowy jest za krótki na uzyskanie takiego zaświadczenia. Ponownie podkreślił również, iż nie zamieszkuje i nie prowadzi z ona wspólnego gospodarstwa domowego z rodziną (synem i żoną) nie utrzymuje kontaktów od 1994 r., w związku z czym nie może wykazać ich sytuacji finansowej. W załączeniu do sprzeciwu J.M. przedłożył zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w G. z 15 maja 2008 r. potwierdzające, że skarżący posiada status osoby bezrobotnej od 14 stycznia 2005 r. Postanowieniem z 28 maja 2008 r. sygn. I SA/Sz 114/08 WSA w Szczecinie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał swojej trudnej sytuacji materialnej w oświadczeniu majątkowym. Po pierwsze wnioskodawca został wezwany do wyjaśnienia powstałych sprzeczności odnośnie jego miejsca zamieszkania. Początkowo podawał adres w G. przy ulicy L. (skarga, wniosek PPF) wezwany do sprecyzowania pod jakim adresem zamieszkuje podał, iż zawsze był to S., ulica L. a Sąd nadal kieruje do niego korespondencje na adres w G. Wnioskodawca nie wyjaśnił także, kto dokładnie zamieszkuje w mieszkaniu w G., podając jedynie, iż jest to M.M., nie precyzując o kogo chodzi, zaś on sam mieszka wraz z matką w S.. Odnośnie stosunków z żoną podał jedynie, iż od 1994 r. posiada z nią rozdzielność majątkową i nie prowadzą razem wspólnego gospodarstwa domowego natomiast syn M. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy. Zdaniem Sądu I instancji, wnioskodawca przedstawił tylko takie informacje, które by potwierdzały jego trudną sytuację majątkową. Podawane przez niego sprzeczne informacje dotyczące miejsca zamieszkania oraz niepełne dane o stanie rodzinnym powodują, iż prawdziwość złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia budzi wątpliwości. Ponadto zaznaczył, iż nawet w razie istnienia rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżącym a jego żoną (co nie zostało jednak udowodnione) małżonek ma obowiązek pomocy, także w zakresie prowadzenia przez drugiego małżonka procesów sądowych. W zażaleniu od tego postanowienia z 6 czerwca 2008 r. J.M. wniósł o uchylenie zakwestionowanego postanowienia, jego zmianę poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych i przyznanie mu radcy prawnego, względnie o uchylenie wydanego postanowienia i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jego zdaniem zostało wykazane, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, ponieważ od 2005 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Powołał się przy tym na zaświadczenie z Urzędu Skarbowego z 29 sierpnia 2007 r. z wykazanym dochodem za 2006 r. oraz na zaświadczenie z Urzędu Pracy z 2008 r., które potwierdza zadeklarowany stan majątkowy. Skarżący poinformował nadto o tym, że zostały złożone oświadczenia o niepopieraniu zasiłku z pomocy społecznej, rachunki za prąd, mieszkanie, telefon. Skarżący wskazał, że jest zameldowany w G. u rodziny, z którą nie utrzymuje – od 1994 r. – żadnego kontaktu: ten adres jest adresem tylko do korespondencji. Skarżący zamieszkuje natomiast w S., które to miejsce jest też adresem do korespondencji z Sądem. Zdaniem skarżącego, informacje podawane przez niego są wiarygodne. Odnośnie zniesienia wspólności ustawowej pomiędzy małżonkami, skarżący wniósł o stwierdzenie "zgodności z prawem" postanowienia SN z 5 maja 1967 r. sygn. I Cz 37/67. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Podkreślić jednak należy fakt, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet jeżeli zostałaby zadeklarowana przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania kwestia ta została uprawdopodobniona i będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. W analizowanej sprawie zażalenie jest bezzasadne. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, dlaczego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie został uwzględniony. W zażaleniu natomiast nie przedstawiono żadnego argumentu, który by wskazywał, że postanowienie to narusza przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia przepisy. Zawiera ono natomiast wywody będące polemika ze stwierdzeniami Sądu I instancji i oceną podjętą przez ten Sąd. Nie wyjaśnione pozostały tak kwestie wszystkich źródeł środków utrzymania skarżącego, jak też kwestie pomocy ze strony małżonki, do której jest zobowiązana. Stąd należy uznać ocenę dokonaną przez Sąd I instancji, za uzasadnioną. Tak zredagowane pismo, jak rozpatrywane w sprawie zażalenie, nie daje podstaw do zmiany lub uchylenia postanowienia, wobec czego należało, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa orzec jak w sentencji.