II OZ 903/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 12 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 175/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania zgody na budowę stacji bazowej sieci telefonii cyfrowej postanawia: oddalić zażalenie W związku z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 24 kwietnia 2007 r. do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł. od skargi Stowarzyszenia [...] w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...], nr [...] skarżące Stowarzyszenie wystąpiło z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 16 akt) Stowarzyszenie wskazało, że jest organizacją pożytku publicznego, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma zysków i dochodów, lecz ponosi straty (obecnie 1085,71 zł.), a na rachunku posiada jedynie 880,50 zł. Uzupełniając wniosek w dniu 23 października (k. 62 akt) Stowarzyszenie złożyło kolejny formularz wniosku PPPr, w którym stan konta nie wskazywał już kwoty 880,50 zł. W związku z wnioskiem o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 marca 2008 r., sygn. akt II OW 21/08 wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie do rozpoznania sprawy. Referendarz sądowy wezwał Stowarzyszenie pismem z dnia 28 marca 2008 r. do przedstawienia dodatkowych dokumentów i oświadczeń potwierdzających wskazywaną we wniosku sytuację majątkową Stowarzyszenia, a następnie postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2008 r. odmówił przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W wyniku sprzeciwu Stowarzyszenia z dnia 28 maja 2008 r. postanowienie to straciło moc, a wniosek Stowarzyszenia został rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, który postanowieniem z dnia 20 czerwca 2008 r. odmówił przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W obszernym uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że przyznawane przez Państwo zwolnienie od ponoszenia kosztów postępowania może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru na wszystkich obywateli, tymczasem skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, aby sytuacja taka była konieczna w tym przypadku. Stowarzyszenie nie przedstawiło bowiem pełnych informacji, których żądano w toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskujące Stowarzyszenie nie przedstawiło odpisów z bilansu oraz rachunków zysków i strat za I kwartał 2008 r., ani wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące. Nie przedstawiono także wyciągu ze Statutu Stowarzyszenia w części regulującej kwestie związane z jego majątkiem, uchwały walnego zgromadzenia członków określającej aktualną wysokość składki członkowskiej, odpisów planów pracy, działalności, wydatków i budżetu sporządzonych na 2008 r. Przedstawione przy sprzeciwie oświadczenie dotyczące wysokości wpływów i wydatków Stowarzyszenia za okres od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 28 maja 2008 r. jest rozbieżne z informacjami zawartymi w sprawozdaniu z działalności Stowarzyszenia za 2007 r. Rozbieżności co do wysokości deklarowanych wpływów, wyciągi z rachunków bankowych - z dnia [...]. i z dnia [...]r. nie stanowią potwierdzenia braku posiadania aktualnie środków pieniężnych. Stowarzyszenie zdaniem Sądu nie tylko nie udowodniło swojej sytuacji majątkowej, ale także nie pomogło w jej wyjaśnieniu. Natomiast oświadczenie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. W oparciu o oświadczenia i dokumenty źródłowe przedłożone przez Stowarzyszenie nie jest możliwe ustalenie jak rzeczywiście kształtuje się sytuacja majątkowa i finansowa Stowarzyszenia. Sąd zauważył także, że podnoszona przez Stowarzyszenie okoliczność, że jest ono organizacją pożytku publicznego nie oznacza automatycznego zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Na powyższe postanowienie skarżące Stowarzyszenie złożyło zażalenie wraz z kolejnym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stowarzyszenie ponownie podniosło, że jest organizacją pożytku publicznego, zatem powinno być całkowicie zwolnione z kosztów, działa bowiem w interesie publicznym, nie posiada żadnych środków i nie ma możliwości aktualnie poniesienia kosztów postępowania. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ wyklucza to status organizacji pożytku publicznego. Odnośnie rachunków bankowych Stowarzyszenie stwierdziło m.in., że od dnia [...]. do dnia złożenia zażalenia uzyskało wpływy w wysokości [...] zł., a wydatki w tym okresie wyniosły około [...] zł. i w całości przeznaczone były na działalność statutową. Przejściowy fakt obecności kwoty [...] zł. na koncie wynikał z opóźnienia rozliczeń zobowiązań, obecnie stan konta wynosi [...] zł., a Stowarzyszenie jest zadłużone i obciążone postępowaniem komorniczym. Zdaniem Stowarzyszenia nieuzasadnione są żądania dostarczenia wyciągów bankowych za ostatnie 3 miesiące, czy sprawozdań za 1 czy 2 kwartał 2008 r., planów wydatków itp. - sporządzenie takich dokumentów niw wymaganych prawem to dodatkowe koszty, a Stowarzyszenie nie ma pieniędzy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., Sąd może przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie całkowitym, jeżeli podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakochkolwiek kosztów postępowania. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. W niniejszej sprawie Sąd I instancji słusznie odmówił przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy. Należy bowiem zauważyć, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Z oświadczenia o stanie majątkowym skarżącego Stowarzyszenia wynika, że w chwili występowania o przyznanie prawa pomocy posiadało ono środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości [...] zł., a więc m.in. dysponowało kwotą przekraczającą wysokość wpisu, do jakiego uiszczenia zostało wezwane. Okoliczności, na jakie powołuje się strona skarżąca, iż odnotowana na rachunku bankowym kwota była "przejściowym faktem" i na obecnym etapie postępowania już tych środków nie posiada nie może być w żadnym przypadku przesłanką do uwzględnienia zażalenia strony skarżącej. Skoro w dniu, w którym wpłynął do sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy, Skarżące Stowarzyszenie wykazywało saldo na rachunku bankowym kilkakrotnie przewyższające kwotę wpisu sądowego, to nie można przyjąć, że nie posiadało jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego i mogło uzyskać prawo pomocy w zakresie całkowitym. Podnoszenie przez skarżące Stowarzyszenie, iż jest "organizacją pożytku publicznego i występuje w tej sprawie w interesie publicznym, społecznym nie pobierając za to żadnych opłat i działając nie dla zysku" nie może prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji, gdy z przedstawionego odpisu z KRS (z 2006 r.) wynika, że Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą z przeznaczeniem zysków na działalność statutową. Skoro z możliwości takiej nie korzysta, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Stowarzyszenie powinno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych, jeżeli swoje cele realizuje w drodze postępowań sądowych. To, że kwota jaka znajdowała się na rachunku przeznaczona została na spłatę innych zobowiązań, nie oznacza, że z tej przyczyny zażalenie należało uwzględnić. Nie zmienia tego okoliczność, że w innych postępowaniach Stowarzyszenie uzyskało prawo pomocy, prawo pomocy jest bowiem rozpatrywane odrębnie w każdej sprawie. Stowarzyszenie w niniejszej sprawie nie przedstawiając żądanych przez Sąd dokumentów i oświadczeń nie wykazało, aby było uprawnione do skorzystania z prawa pomocy. Skoro Sąd, uprawniony na podstawie art. 255 p.p.s.a., uznał złożone oświadczenia za niepełne, nie pozwalające rzetelnie ocenić sytuacji majątkowej skarżącego, to bez przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów potwierdzających sytuację Stowarzyszenia przyznanie prawa pomocy było rzeczywiście niemożliwe. Należy jednak zauważyć, że Stowarzyszenie złożyło kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, co oznacza, że będzie miało możliwość sumiennie wykazać swoją obecną sytuację, a tym samym wykazać, że faktycznie nie posiada środków na pokrycie kosztów tego konkretnego postępowania. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.