II FZ 559/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Nowak po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt I SA/Gl 70/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 22 listopada 2007 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt I SA/Gl 70/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił G. K. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 22 listopada 2007 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że ze złożonego przez skarżącego w dniu 27 lutego 2008 r. na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, zamieszkując w mieszkaniu spółdzielczym własnościowym będącym jej własnością. Ich łączne dochody wynoszą 4.300 zł brutto. Skarżący dysponuje ponadto akcjami spółki "B." S.A. o wartości nominalnej 5.000 zł. Do formularza dołączono potwierdzenia wpłat z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych. Pismem z dnia 7 marca 2008 r. referendarz sądowy wezwał stronę do udokumentowania obciążenia miesięcznego budżetu domowego z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, nadesłania wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym z ostatnich trzech miesięcy, nadesłania zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych przez skarżącego, jego żonę i inne osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy, wraz z informacją, w jaki sposób te środki zostały wypłacone, wykazanie tytułu prawnego do dwóch lokali, złożenie wyjaśnień dotyczących posiadanych akcji spółki prawa handlowego, wraz z wykazaniem ewentualnej niemożliwości sprzedaży tych akcji. Wezwanie to, przesłane na wskazany przez skarżącego adres dla korespondencji, uznano za doręczone skarżącemu w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W odpowiedzi na wspomniane wezwanie wnioskodawca zwrócił się o wydłużenie terminu wyznaczonego dla uzupełnienia wniosku do dnia 11 kwietnia 2008 r. W związku z tym wnioskiem sprawę skierowano do późniejszego rozpoznania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został uzupełniony, w związku z czym referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W terminowo złożonym sprzeciwie skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie mu prawa pomocy, w załączeniu nadsyłając kopie potwierdzeń wpłat tytułem podatku dochodowego od osób prawnych oraz tytułem wpisów sądowych od skarg w dwóch sprawach toczących się przed WSA w Gliwicach. Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, podkreślając, iż inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Strona zobowiązana jest do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W przedmiotowej sprawie skarżący nie uczynił zadość temu wymogowi. Niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych uniemożliwia kontrolę twierdzeń wnioskodawcy oraz bezsprzeczną ocenę jego sytuacji finansowej, co nie pozwala na uwzględnienie wniosku. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący domagał się zmiany orzeczenia poprzez przyznanie mu prawa pomocy wskazując, że Sąd I instancji nie uwzględnił faktu, iż opłacenie wpisu spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać przede wszystkim należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności stanowiące podstawę żądania. Na gruncie niniejszej sprawy należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, który nie znalazł podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślenia wymaga, że zarówno skarżący jak i pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym małżonka otrzymują stałe miesięczne wynagrodzenie (ok. 4.300 zł brutto), nadto skarżący dysponuje akcjami spółki o wartości 5.000 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dostarczonych przez stronę informacji dotyczących jej sytuacji materialnej nie wynika, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie pociągnie za sobą zagrożenie dla utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Zauważyć też należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, korzystając z możliwości przewidzianej w art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozpoczął postępowanie wyjaśniające, które miało na celu uzyskanie pełnego obrazu możliwości płatniczych strony. Skarżący nie złożył jednakże oświadczeń ani nie przedłożył dokumentów, o które był wzywany, chociażby danych dotyczących rachunku bankowego oraz wysokości wydatków związanych z kosztami utrzymania. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia żądanych informacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania. W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, który może – tak jak w niniejszej sprawie – okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.