II SA/Bk 137/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Sędziowie asesor WSA Jacek Pruszyński,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 06 maja 2008 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] orzekającą o przyznaniu K. M. pomocy w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie wydatków na: żywność, środki czystości, gaz, energię elektryczną, odzież, obuwie i leki w wysokości 200 zł. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: W dniu [...] października 2007 r. K. M. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. o przyznanie zasiłku celowego. Wniosek ten został następnie podtrzymany i sprecyzowany dnia [...] października 2007 r. i [...] listopada 2007 r. Wnioskowano przyznania zasiłku celowego na żywność, środki czystości, gaz, energię elektryczną, odzież, obuwie oraz leki. W wyniku przeprowadzenia postępowania administracyjnego organ I instancji decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy na częściowe pokrycie wydatków na: żywność, środki czystości, gaz, energię elektryczną, odzież, obuwie i leki w wysokości 200 zł. W uzasadnieniu podjętej decyzji przedstawiono szczegółowy opis dotychczasowego postępowania w sprawie, w tym opis warunków materialnych i rodzinnych wnioskodawcy, a także przytoczono i omówiono przepisy ustawy o pomocy społecznej regulujące zasady przyznawania pomocy społecznej, w tym zasiłków celowych. Organ I instancji podał, iż na zasiłki celowe w roku 2007 posiadał w budżecie kwotę [...] zł (na miesiąc październik [...] zł). Kwoty miesięczne nie są jednak wystarczające na zabezpieczenie w całości niezbędnych potrzeb podopiecznych MOPS. W miesiącu październiku 2007 r. posiadaną kwotę rozsdysponowano rozpatrując 101 wniosków złożonych we wrześniu i 176 wnioski złożone w październiku 2007 r. Pozostała część wniosków złożona we wrześniu rozpatrywana jest z późniejszym terminem płatności. Średni zasiłek przyznany z terminem płatności w październiku wyniósł 79,42 zł. Dyrektor MOPS stwierdził ponadto, iż ustawa o pomocy społecznej nie określa wysokości zasiłku celowego a więc nie ma ustawowych kryteriów do ustalania jego wysokości. W związku z tym wyznacznikami jego wysokości są z jednej strony cel, na który zasiłek jest przyznawany i sytuacja materialna wnioskodawcy a z drugiej strony możliwości finansowe i liczba osób (rodzin) ubiegających się o tę formę pomocy. Przenosząc powyższe na grunt konkretnej sprawy organ wskazał, iż aktualnie łączny dochód wnioskodawcy wynosi 146,66 zł i obejmuje: dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego w wysokości 97,39 zł miesięcznie i dodatek mieszkaniowy w wysokości 49,27 zł. Ponadto skarżący ma przyznany zasiłek okresowy decyzją [...] z dnia [...] października 2007 roku w wysokości 115,62 zł miesięcznie od września do grudnia 2007 roku. Uwzględniając zaś wydatki skarżącego organ uznał, iż z przedłożonego rachunku za energię elektryczną z terminem płatności 28 listopada 2007 r. wynika, iż jest on zobowiązany do uiszczenia 25,42 zł. Natomiast wydatki na leki według przedstawionych trzech recept wynoszą 99,70 zł. Mając na względzie powyższe ustalenia organ stwierdził, iż wnioskodawca spełnia kryteria do przyznania mu zasiłku celowego w wysokości 200 zł. Zdaniem organu zasiłek ten winien częściowo pokryć wydatki na: żywność, środki czystości, gaz, energię elektryczną, odzież, obuwie i leki. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem K. M. odwołał się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wskazując, iż w skarżonej decyzji brak jest kryteriów, którymi kierował się organ przy jej wydawaniu, co jest przejawem samowoli administracyjnej. Ponadto wskazał, iż przyznana kwota niespełna jego podstawowych potrzeb bytowych jakimi jest żywność czy niezbędne leki oraz odzież. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nie podzieliło powyższych zarzutów i decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podkreślił, iż celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej - art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są z jednej strony - rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. mając na uwadze interes wszystkich ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości i zakresie określonym w zaskarżonej decyzji, co nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego. Organ odwoławczy podkreślił, iż rozumie, że kwota 200 zł w pełni nie pokryje zgłoszonych potrzeb (bo i nie taki jest cel pomocy społecznej), to niemniej jednak przyznana odwołującemu pomoc została udzielona na miarę możliwości finansowych ośrodka pomoc społecznej. Nadto jak wynika z akt sprawy skarżący jest objęty pomocą ze strony MOPS w Z. Otrzymał już zasiłek okresowy decyzją z dnia [...] października 2007 r., nr [...] w wysokości 115,62 zł miesięcznie na okres od września do grudnia 2007 r. oraz decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] zasiłek celowy na częściowe pokrycie wydatków na żywność, środki czystości, gaz, energię elektryczną, odzież, obuwie, leki oraz okularów w wysokości 200 zł . Poza tym wskazano, iż z ustawowych zasad świadczeń pomocy społecznej wynika, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Zgodnie art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. Skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, z którego dochód jest symboliczny a tylko oczekuje pełnego pokrycia swoich potrzeb ze strony MOPS w Z. Uwzględnienie tych żądań ani nie odpowiada celom ani też możliwościom pomocy społecznej. Zaskarżona decyzja wskazuje, jakimi kryteriami kierował się organ przyznając pomoc skarżącemu. W miesiącu październiku 2007 r. posiadaną kwotę rozsdysponowano rozpatrując 101 wniosków złożonych we wrześniu i 176 wnioski złożone w październiku 2007 r. Średni zasiłek przyznany z terminem płatności w październiku wyniósł 79,42 zł. Zatem skarżący powinien zauważyć, że zaskarżoną decyzją otrzymał zasiłek wyższy od średniego, pomimo iż jak wskazuje prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ustalone ustawą kryterium dochodowe dla osoby samotnej nie oznacza, że taką kwotę osoba ubiegająca się o świadczenie z pomocy społecznej musi otrzymać. Kryterium to jest jednym z warunków dających podstawę do przyznania jakiegokolwiek świadczenia. Od tej decyzji K. M. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. wnosząc o jej uchylenie Skarżący podobnie jak w postępowaniu administracyjnym podniósł, iż w skarżonej decyzji "brak jest wymaganego prawem logicznego kryterium przyznawania pomoc i dlatego decyzja jest przejawem samowoli administracyjnej". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji zostało naruszone prawo materialne oraz przepisy postępowania administracyjnego obowiązujące w chwili jej wydawania. Przede wszystkim wskazać należy, że zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), zaś tryb rozpatrywania tych spraw - Kodeks postępowania administracyjnego z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według zaś art. 3 - pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie zaś z treścią art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Powołany przepis stwarza możliwość przyznania zasiłku celowego, a zatem jest to świadczenie fakultatywne, tj. uzależnione wyłącznie od uznania administracyjnego. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w ugruntowanej już linii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym np. w wyroku NSA z dnia 5 marca 1998 r. sygn. akt I SA 984/97, Lex nr 45812, w którym podkreślono, iż decyzja o przyznaniu zasiłku celowego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, iż organ nie jest obowiązany, lecz może przyznać to świadczenie. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej (vide: NSA w Gdańsku z dnia 28 lutego 1996 r. sygn. akt SA/Gd 1472/0, Lex nr 44079). W konsekwencji, jeśli organ I instancji, oceniając sytuację materialną, rodzinną i potrzeby skarżącego z jednej strony, zaś z drugiej własne możliwości, uzna, iż przy posiadanych zasobach majątkowych rodziny skarżącego nie jest celowe kierowanie tam środków finansowych, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Także wynikający z treści art. 7 kpa obowiązek załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela nie powinien być odczytywany jako bezwzględny nakaz, skoro należy badać czy nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala, zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00, opubl. LEX nr 79608). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż mając na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, MOPS w Z. przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości i zakresie odpowiadającym granicom uznania administracyjnego. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia w sposób wyczerpujący i przekonujący organ uzasadnił swoje stanowisko, łącznie z podaniem rozdziału kwot, jakimi dysponuje na tego rodzaju pomoc. Łączna kwota wydatków budżetowych Miasta Z. na rok 2007 r. przeznaczonych do rozdysponowania na zasiłki celowe wynosiła [...] zł. Środki finansowe przeznaczone na świadczenia z zakresu pomocy społecznej były grupowane zgodnie z harmonogramem rozdziału na poszczególne miesiące. Stosownie do pisma burmistrza z dnia [...] stycznia 2007r. nr Fin. [...] na miesiąc październik 2007 roku przeznaczona została kwota [...] zł (k. 23 akt administracyjnych). Średni zasiłek jak wskazał organ I instancji przyznany w miesiącu listopadzie wyniósł niespełna 79,42 zł. W kontekście przytoczonych wyżej danych liczbowych podnieść należy, iż suma, jaką przyznano skarżącemu zaskarżoną decyzję – 200 zł nie odbiega od przeciętnych kwot zasiłków celowych, przeciwnie z okoliczności sprawy wynika, iż skarżący otrzymał zasiłek ponad dwukrotnie wyższy od średniego przyznawanego w tym okresie. W tym miejscu wskazać należy, iż z ustawowych zasad świadczeń pomocy społecznej wynika, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Z woli art. 4 ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. Skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, którego dochód od lat jest symboliczny i nie zmienia tej sytuacji licząc na pełne pokrywanie jego potrzeb przez MOPS. Podkreślenia wymaga, iż K. M. jest osobą w pełni sił fizycznych, nie ma więc żadnych przeszkód, by przynajmniej część środków żywnościowych wypracował z gospodarstwa rolnego. Nie budzi zatem wątpliwości stanowisko Kolegium, że udzielenie skarżącemu zasiłku celowego w większym rozmiarze nie było możliwe z uwagi na ograniczone środki pozostające do dyspozycji MOPS w Z., przeznaczane także dla pomocy społecznej innym osobom. Nie można również zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, iż zaskarżona decyzja nie zawiera sposobu rozdysponowania środków i kryteriów przyznawania zasiłków, albowiem powyższa informacja zawarta jest w uzasadnieniu decyzji organu I instancji na stronie 2, zaś organu II instancji na stronie 2 i 3. Reasumując stwierdzić należy, iż w przedmiotowej sprawie organy administracyjne dokonały prawidłowych ustaleń zarówno, co do stanu faktycznego jak i jego oceny. W oparciu o wyniki wywiadu środowiskowego należycie określono sytuację materialną i rodzinną oraz potrzeby skarżącego, przedstawiona zaś analiza własnych możliwości finansowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. nie budzi wątpliwości. Podobnie odnosząc się do argumentacji rozstrzygnięć zarówno, co do zakresu jak i powodów przyznania zasiłku celowego uznać należy, iż jest ona zgodna z obowiązującym prawem, specyfiką świadczeń z opieki społecznej i ugruntowanym już orzecznictwem sądów administracyjnych w tym przedmiocie. Wobec nie potwierdzenia się zarzutów skargi podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.