III SA/Lu 126/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Sadurski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Sekretarz sądowy Wiesława Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 maja 2008 r. sprawy ze skargi M.L. i M.L. – A. spółka cywilna z siedzibą w L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia ze względu na bezprzedmiotowość postępowania w zakresie przyznania zwrotu wydatków oraz wynagrodzenia za dozór nad pojazdem oddala skargę. Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008r. wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 17 i 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U, z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), po rozpoznaniu zażalenia z dnia [...] grudnia 2007 r. na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] dotyczącego umorzenia ze względu na bezprzedmiotowość postępowania w zakresie przyznania zwrotu wydatków oraz wynagrodzenia za dozór nad pojazdem marki P. nr rejestracyjny [...] – utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w dniu [...] września 2007 r. do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego wpłynął wniosek spółki A.[...] z siedzibą w L., o przyznanie na podstawie art. 102 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wynagrodzenia w wysokości [...] zł za dozór sprawowany w okresie od [..]października 2006 r. do [...]września 2007 r. nad pojazdem marki P. o numerze rejestracyjnym [...]. Dnia [...] listopada 2007 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego wydał postanowienie, na podstawie którego umorzył postępowanie dotyczące przyznania zwrotu wydatków oraz wynagrodzenia za dozór nad przedmiotowym pojazdem. W uzasadnieniu wskazano, iż do dnia wydania postanowienia Policja nie ustaliła właściciela pojazdu i tym samym nie powiadomiła go o usunięciu i prawie odebrania pojazdu. Na w/w postanowienie spółka złożyła zażalenie, w którym zażądała zmiany zaskarżonego postanowienia i rozstrzygnięcia sprawy co do istoty poprzez przyznanie skarżącemu zwrotu wydatków związanych z dozorem ruchomości oraz wynagrodzenia za sprawowany dozór. Po analizie stanu faktycznego organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 130 a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, pojazd usunięty w trybie określonym w ustępie 1 lub 2 i nieodebrany przez uprawnioną osobę w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia, uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się. Pojazd ten przechodzi na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy. W przypadku usunięcia pojazdu we wskazanym trybie, na podstawie § 5 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów, podmiot który wydał dyspozycję usunięcia pojazdu powiadamia o tym niezwłocznie właściciela pojazdu. Zgodnie z § 7 ust. 2 wskazanego rozporządzenia, w przypadku nieodebrania z parkingu pojazdu w terminie określonym w art. 130 a ust. 10 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, powiadamia o tym właściwy miejscowo urząd skarbowy oraz podmiot, który wydał dyspozycję usunięcia pojazdu. Podmiot ten, po otrzymaniu zawiadomienia przesyła odpowiednio do organu gminy lub właściwego miejscowo urzędu skarbowego kopie powiadomienia, o którym mowa w § 5 ust. 1 pkt 2, wraz z potwierdzeniem jego doręczenia. Organ odwoławczy wskazał, iż o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa orzeka naczelnik urzędu skarbowego, a przed wydaniem orzeczenia ma obowiązek powiadomić właściciela pojazdu o wszczęciu postępowania w sprawie przejęcia pojazdu na rzecz skarbu Państwa. Naczelnik [...]Urzędu Skarbowego w L. po otrzymaniu wniosku o wypłatę wynagrodzenia za dozór pojazdu wystąpił do Policji o przesłanie dokumentów umożliwiających podjęcie postępowania w celu wydania orzeczenia w sprawie przejęcia pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Jak wskazuje w uzasadnieniu decyzji, Dyrektor Izby Skarbowej w L., z nadesłanych dokumentów wynika, iż Policja nie ustaliła właściciela pojazdu marki P. nr rej. [...], nie poinformowała również czy podjęte zostały jakiekolwiek działania w celu ustalenia osoby uprawnionej do odbioru pojazdu. Organ odwoławczy stwierdził iż dysponent pojazdu nie dopełnił obowiązku wynikającego z § 5 ust. 1 pkt 2 wskazanego rozporządzenia. W związku z czym brak było podstaw do wszczęcia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowania dotyczącego przejęcia pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Wobec czego brak było podstaw do orzekania w sprawie przyznania spółce wynagrodzenia. Dodatkowo organ II instancji podnosi, iż na obecnym etapie postępowania, dysponentem przedmiotowego pojazdu jest KMP L., która wydała dyspozycję usunięcia go na parking. Dopiero po dopełnieniu przez Policję wymogu określonego w § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, Naczelnik będzie mógł wszcząć postępowanie w sprawie przejęcia pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Zdaniem organu odwoławczego wobec braku możliwości orzekania przez organ I instancji w sprawie przejścia na rzecz Skarbu Państwa samochodu opisanego powyżej, bezprzedmiotowe było rozpatrywanie wniosku spółki z dnia [...] września 2007 r. o przyznanie wynagrodzenia i zwrotu kosztów za dozór tej ruchomości. Zgodnie z art. 105 § 1 kpa w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] marca 2008 r. M. Ł. oraz M. Ł. – prowadzący działalność gospodarczą pod firmą A.[...] spółka cywilna, złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postępowania w całości i przekazanie sprawy organowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: - naruszenie prawa materialnego tj. przepisu art. 130 a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym – poprzez jego błędną wykładnię, przejawiającą się w przyjęciu iż decyzja o przejściu własności pojazdu usuniętego z drogi w trybie art. 130 a na rzecz Skarbu Państwa ma charakter decyzji deklaratoryjnej, zaś niemożność jej wydania wstrzymuje skutek określony w przepisie art. 103 a ust. 10 ustawy prawo o ruchu drogowym, -naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy tj. przepisu § 7 ust. 3 oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 października 2007 r. w sprawie usuwania pojazdów, polegające na błędnym przyjęciu iż niedopełnienie przez dysponenta pojazdu Policję obowiązku określonego w § 5 ust. 1 pkt 2 cytowanego rozporządzenia, czyni bezprzedmiotowym postępowanie w sprawie przyznania wynagrodzenia i zwrotu niezbędnych wydatków z tytułu dozoru sprawowanego przez skarżącego nad przedmiotowym pojazdem, - naruszenie przepisów postępowania tj. art. 105 § 1 kpa, polegające na bezpodstawnym przyjęciu, iż postępowanie stało się bezprzedmiotowe w sytuacji gdy w realiach niniejszej sprawy istnieją wszystkie elementy materialnego stosunku prawnego, co obliguje organ do rozpoznania istoty sprawy i jej załatwienia w formie postanowienia uwzględniającego w całości lub w części żądanie strony lub odmowę jego uwzględnienia; oraz polegające na umorzeniu postępowania w sprawie w formie postanowienia, w sytuacji gdy ustawodawca dopuszcza takie załatwienie sprawy wyłącznie w formie decyzji administracyjnej. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż na materialną podstawę roszczenia dochodzonego od Skarbu Państwa składa się między innymi art. 130 a ust. 10 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, gdzie ustawodawca jednoznacznie rozstrzyga, że pojazd usunięty i nieodebrany przez uprawnioną osobę w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się. Pojazd ten przechodzi na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy. Podkreślono, że przejście własności na Skarb Państwa następuje z mocy prawa, a jedyną przesłanką wystąpienia skutku w postaci przejścia własności jest nieodebranie pojazdy przez osobę uprawnioną w ciągu 6 miesięcy od dnia jego usunięcia i to niezależnie od tego czy osoba uprawniona do odbioru została powiadomiona o fakcie zatrzymania pojazdu i skutkach, jakie mogą z tego wyniknąć. Zdaniem skarżących decyzja w przedmiocie przejęcia pojazdu przez Skarb Państwa na własność ma charakter wyłącznie deklaratywny. Zdaniem skarżących bezsporne jest, że dozorcy przysługuje wynagrodzenie i zwrot niezbędnych wydatków od Skarbu Państwa od chwili przejścia własności tj. z upływem sześciomiesięcznego termin, co zostało jednoznacznie rozstrzygnięte przez NSA wyrokiem z dnia 8.09.2006 r. I OSK 1184/05 oraz I OSK 1185/05. W uzasadnieniu skargi wskazano, iż uprawnienie o ubieganie się wynagrodzenia przysługuje dozorcy niezależnie od tego czy inny organ państwa należycie wywiązuje się z obowiązków nałożonych na niego przez ustawodawcę. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w L., wniósł o oddalenie skargi. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, zarzuty skarżącego są bezzasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Przedmiotem badania w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] stycznia 2008 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] listopada 2007 r., dotyczące umorzenia ze względu na bezprzedmiotowość postępowania w zakresie przyznania zwrotu wydatków oraz wynagrodzenia za dozór nad pojazdem. Zgodnie z treścią art. 130 a ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908) pojazd jest usuwany z drogi na koszt właściciela w przypadku pozostawienia pojazdu w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu. Pojazd usunięty w tym trybie i nieodebrany przez uprawnioną osobę w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się. Pojazd ten przechodzi na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy (art. 130 a ust. 10 wskazanej ustawy). Art. 130 a ust. 10 w/w ustawy, należy stosować łącznie z art. 130 a ust. 11 w/w ustawy w którym ustawodawca kierując się zasadą zagwarantowania ochrony prawa własności (wynikającej z art. 64 ust. 1, 2, 3 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późń. zm.) przekazał Ministrowi Spraw Wewnętrznych kwestię trybu postępowania w zakresie przejęcia pojazdu na rzecz Skarbu Państwa (art. 130 a ust. 11 pkt 3 w/w ustawy). Przepisy powyższe regulują kwestię przejścia konstytucyjnie gwarantowanego prawa własności z dotychczasowego właściciela na rzecz Skarbu Państwa z uwzględnieniem zasady proporcjonalności zawartej w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Przyjęcie poglądu, iż zgodnie z art. 130 a ust. 10 w/w ustawy, pojazd usunięty w trybie określonym w ust. 1 lub 2 w/w ustawy i nieodebrany przez uprawnioną osobę w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się i w związku z tym przechodzi na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy, samoistnie nie może funkcjonować, bowiem naruszałby w/w konstytucyjną zasadę zagwarantowania ochrony prawa własności oraz konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasadę sprawiedliwości społecznej art. 2 i zasadę proporcjonalności wyrażonej w art. 31 ust. 3) Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. W życiu mogą zdarzyć się sytuacje, że pojazd może być pozostawiony na drodze publicznej bez zgody i wiedzy właściciela który np. przebywa w szpitalu, czy za granicą, a to przecież nie oznacza, że właściciel porzucił samochód z zamiarem wyzbycia się, a w konsekwencji że akceptuje przejęcie tego samochodu na rzecz Skarbu Państwa. Zasada państwa prawnego nakazuje wręcz organom państwowym czy samorządowym, informowanie właściciela (ruchomości czy też nieruchomości) w sposób przewidzianym prawem o wszczęciu każdego postępowania zmierzającego do przeniesienia jego własności na rzecz Skarbu Państwa. W przeciwnym bowiem przypadku naruszałoby to jego konstytucyjne prawo własności. Ponadto aby zastosować w/w art. 130 ust. 10 w/w ustawy muszą być spełnione wszystkie przesłanki wymienione w tym przepisie. W ocenie sądu należy zwrócić szczególną uwagę na zwrot "nieodebrany przez uprawnioną osobę" zawarty w tym przepisie. Która osoba jest uprawniona do odebrania samochodu winno być przedmiotem postępowania odpowiednich organów, bowiem bez tych ustaleń nigdy nie mogłaby być spełniona w/w przesłanka ustawowa. Nie zawsze osobą uprawnioną w rozumieniu tego przepisu wydaje się być właściciel pojazdu. W niektórych sytuacjach może to być np. leasingobiorca. Ponadto rozumując a contrario gdyby z różnych przyczyn ten pojazd został odebrany we wskazanym terminie przez osobę "nieuprawnioną" to wówczas nie można byłoby mówić o porzuceniu pojazdu oraz o przejęciu pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Oznacza to, że osoba nieuprawniona do odbioru pojazdu miałaby większe prawa niż właściciel. Powyższe uregulowanie w powiązaniu z w/w zasadą zagwarantowania ochrony prawa własności określoną w art. 130 a ust. 11 ustawy oraz przedstawionymi wyżej konstytucyjnymi zasadami określonymi w art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 64 nie uzasadnia samodzielnego stosowanie art. 130 a ust. 10 w/w ustawy. Ustawodawcy nie był obojętny sposób przejścia pojazdu na rzecz Skarbu Państwa, z tego też względu odwołał się do konstytucyjnie zagwarantowanej zasady ochrony prawa własności, co jest pojęciem szerokim i obejmuje swoim zasięgiem nie tylko przepisy prawa materialnego ale również przepisy postępowania. Realizując powyższą zasadę ochrony prawa własności ustawodawca przekazał właściwemu ministrowi uprawnienie, w którym między innymi nakazał wydanie rozporządzenia określającego tryb postępowania w zakresie przejęcia pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Nie wydaje się, aby rozporządzenie wydane z upoważnienia art. 130 a ust. 11 w/w ustawy uwzględniające zasadę zagwarantowanej ochrony prawa własności naruszało zakres tego upoważnienia. Argumentacja w zakresie ochrony własności przedstawiona powyżej znajduje swoje potwierdzenie zarówno w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (najpełniejszy pogląd w tym zakresie wyraził Trybunał Konstytucyjny w wyroku w sprawie P 11/98) jak i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w szczególności jej art. 1 do protokołu nr 1 oraz orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (orzeczenie z dnia 19 czerwca 2001 r. skarga nr 34049/96 Z. p-ko Polsce, (Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka, wybór orzecznictwa 1999-2004, opracowany przez Marka Antoniego Nowickiego, Zakamycze 2005, s.1205 i następne). Podnosząc powyższe uwagi zasadnym wydaje się pogląd, iż 1) określona w art. 130 a ust. 11 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, zasada zagwarantowania ochrony prawa własności jest realizacją konstytucyjnych zasad określonych w art. 64, art. 31 ust. 3, art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 z późn. zm.) i obejmuje w swojej treści nie tylko przepisy prawa materialnego ale również przepisy postępowania. 2) Uwzględniając zasadę zagwarantowania ochrony prawa własności – termin 6 miesięczny określony w art. 130 a ust. 10 wskazanej ustawy należy liczyć od dnia w którym właściciel pojazdu dowiedział się od właściwego podmiotu o usunięciu pojazdu w trybie art. 130 a ust. 1-3 w/w ustawy oraz o skutkach nieodebrania pojazdu z parkingu w terminie 6 miesięcy. Z przyczyn przedstawionych wyżej Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. nie podziela poglądu prawnego dotyczącego początku biegu terminu określonego w art. 130 a ust. 10 ustawy, przedstawionego w wyrokach NSA w sprawach sygn. akt: I OSK 1184/2005 czy I OSK 1185/05. Przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. powyższego poglądu oznacza, że do czasu skutecznego powiadomienia właściciela pojazdu nie biegnie termin 6 miesięczny wywołujący skutki przejęcia pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. W sprawie niniejszej do chwili wyrokowania nie przedstawiono jakichkolwiek dowodów z których wynikałoby, iż został ustalony właściciel samochodu a to oznacza iż w ocenie sądu nie zaczął biec termin 6 miesięczny którego upływ uzasadniałby przejęcie pojazdu na rzecz Skarbu Państwa. Taki stan rzeczy oznacza, iż żądanie od Skarbu Państwa należności określonych przez stronę jest przedwczesne. Nie oznacza to utraty możliwości uzyskania przez stronę odpowiednich należności za parkowanie ale dochodzonych ewentualnie w innym trybie. Zarzut naruszenia art. 105 § 1 kpa, należy uznać za uzasadniony, bowiem organy nie miały podstaw do umorzenia postępowania jeżeli strona żądała rozpoznania sprawy co do jej istoty. Żądanie takie świadczyło, że postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak jakiegoś elementu stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygniecie jej co do istoty. Jest to więc orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowości postępowania nie należy mylić z bezzasadnością żądania strony. Bezzasadność żądania strony oznacza brak przesłanek do uwzględnienia jej stanowiska, jak to ma miejsce w sprawie na dzień wydania zaskarżonego postanowienia. Stosownie do art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późń. zm.) nie w każdym przypadku naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego czy przepisów postępowania, sąd uprawniony jest do uchylenia takiego orzeczenia (decyzji, postanowienia). Sąd może to uczynić jedynie wtedy, gdy to naruszenie ma wpływ na treść rozstrzygnięcia. W sprawie nie zachodzą również przesłanki określone w art. 145 § 1 ust. 1 pkt 2 wskazanej ustawy. W sprawie sąd wykazał, iż wniosek strony był bezzasadny i faktycznie organ winien odmówić przyznania stronie wynagrodzenia za dozór z uwagi na to, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przejście na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowego pojazdu, a tym samym brak jest podstaw do żądania wynagrodzenia od Skarbu Państwa za sprawowanie dozoru pojazdu. Z tych też przyczyn pomimo naruszenia przez organ przepisów postępowania należało skargę oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późń. zm.).