IV SA/Wr 82/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), Protokolant Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 maja 2008 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia spłaty wypłaconego świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...], po rozpoznaniu odwołania A. W. od wydanej z upoważnienia Burmistrza J.-L. decyzji Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J.-L. z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy umorzenia spłaty wypłaconego świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej w kwocie 5.712 zł, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że w dniu 17 stycznia 2007 r. A. W. zwrócił się do organu pierwszej instancji z wnioskiem o umorzenie zadłużenia w kwocie 5.712 zł z tytułu zaliczek alimentacyjnych udzielonych na rzecz jego córek N. K. i K. K. Wniosek ten uzasadnił krytyczną sytuacją majątkową, osobistą i zdrowotną. Do wniosku dołączył zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w K. z dnia 8 grudnia 2006 r. potwierdzające, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Oświadczył także, że jest osobą samotną (rozwiedzioną) i nie korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej. Na poparcie tych twierdzeń przedłożył stosowne dokumenty i zaświadczenia. W trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego, organ pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawca nie posiada stałego źródła dochodu, utrzymuje się z pracy dorywczej oraz zamieszkuje w domu osoby obcej, nie posiadając żadnych wartościowych przedmiotów na własność. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia lekarskiego, jest on osobą przewlekle chorą, cierpiącą na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze i chorobę niedokrwienną serca. Organ pierwszej instancji ustalił ponadto, że w grudniu 2006 r. wydał on 449,15 zł na leczenie, a miesięcznie uiszcza kwotę 200 zł tytułem zasądzonych alimentów. Tymczasem A. W. oświadczył, że nie osiąga żadnych dochodów. Wobec powyższego, organ orzekający wydał w dniu [...] decyzję o odmowie umorzenia spłaty wypłaconego świadczenia w formie zaliczek alimentacyjnych na jego córki. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że brakuje podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Przede wszystkim, wątpliwości organu decyzyjnego budziło zestawienie faktu ponoszenia przez niego miesięcznych wydatków i prowadzenia samotnie gospodarstwa domowego, z oświadczeniem o nieosiąganiu jakichkolwiek dochodów. A. W. odwołał się od tej decyzji twierdząc, że utrzymuje się z pracy dorywczej, a w zamian za zajmowanie pokoju świadczy prace porządkowe jego właścicielom. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu swej decyzji Kolegium wskazało, że przesłanką umorzenia należności wnioskodawcy jest jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Przy jej ocenie organ pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę okres od września 2005 r. do końca 2006 r., gdyż wówczas powstały należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Zdaniem Kolegium, niezbędne było ustalenie okoliczności rozwiązania stosunku pracy przez wnioskodawcę w listopadzie 2006 r. oraz ocena jego postawy w kwestii poszukiwania zatrudnienia. Ponadto, organ pierwszej instancji powinien ustalić, na jakiej podstawie wnioskodawca zajmuje pomieszczenie w mieszkaniu E. J. oraz jaki dochód osiągnął z wykonywanych dorywczo prac od listopada 2006 r. Organ pierwszoinstancyjny, rozpatrując ponownie sprawę, wydał decyzję z dnia [...] o odmowie umorzenia spłaty należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Stwierdzono, że wobec braku informacji od wnioskodawcy, o wysokości uzyskiwanych dochodów z prac dorywczych, organ nie może ustalić jego sytuacji dochodowej. W szczególności nie jest możliwa ocena, czy zostało przekroczone kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). A. W. odwołał się od tej decyzji, prosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie spłaty zadłużenia z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Podniósł, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w użyczonym lokalu, jest chory, bezrobotny i nie pobiera z tego tytułu zasiłku oraz utrzymuje się z pracy dorywczej. Praca ta przynosi mu bliżej nieokreślone zarobki, najczęściej nieprzekraczające 350 zł miesięcznie. Motywując swe rozstrzygnięcie Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wskazało, że zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową, rodzinną tych osób. Decyzja o umorzeniu jest rozstrzygnięciem opartym na uznaniu administracyjnym, którego istota polega na pozostawieniu organowi rozstrzygającemu sprawę, możliwości podjęcia suwerennej decyzji w zakresie uwzględnienia lub nieuwzględniania wniosku strony. W zakres tak rozumianego uznania administracyjnego, nie wchodzi jednak kwestia zakwalifikowania określonych stanów faktycznych jako mieszczących się w zakresie pojęć niedookreślonych, tj. sytuacja dochodowa i rodzinna osób zobowiązanych do zwrotu należności tytułem wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W tym względzie, zdaniem Kolegium, decyzja organu pierwszej instancji nie powinna być dowolna. W szczególności organ ten powinien zastosować się do wskazówek zawartych w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]. W decyzji tej organ odwoławczy uzależnił umorzenie zadłużenia od wykazania przez odwołującego się wysokości miesięcznych dochodów, charakteru i rodzaju wykonywanych prac oraz podstawy prawnej jego zamieszkiwania w domu E. J. Organ pierwszej instancji, badając ponownie sprawę, uzupełnił zebrany materiał dowodowy o informację na temat aktywności zawodowej odwołującego się w okresie od 2005 r. do sierpnia 2007 r. Wyjaśnił, że z działalności gospodarczej, wyrejestrowanej w dniu 29 czerwca 2006 r. A. W. nie osiągnął jakiegokolwiek dochodu, natomiast pracując sezonowo w okresie od dnia 18 września 2006 r. do dnia 18 listopada 2006 r., uzyskał dochód w wysokości 1200 zł miesięcznie. Od dnia 20 listopada 2006 r. do dnia 2 maja 2007 r. ponownie był zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny i utrzymywał się z pracy dorywczej, z której dochodów nie tylko nie udokumentował, ale także precyzyjnie nie określił ich wysokości. Jednocześnie, organ pierwszej instancji ustalił, że w tym czasie A. W. nie korzystał z pomocy ośrodka pomocy społecznej, a na leczenie w grudniu 2006 r. wydał 449,15 zł. Od dnia 2 maja 2007 r. pracował sezonowo, zaś od dnia 3 lipca 2007 r. ponownie uzyskał status bezrobotnego bez prawa do zasiłku, niekorzystając z pomocy społecznej i utrzymując się z wykonywania prac dorywczych. Ponadto, odwołujący się oświadczył, że zamieszkuje w domu E. J. nieodpłatnie, na podstawie użyczenia, w zamian za pomoc w pracach porządkowych. Organ pierwszoinstancyjny, opierając się na powyższych ustaleniach, podniósł w uzasadnieniu swej decyzji, że brak pełnej informacji o rodzajach wykonywanych prac i dochodach osiąganych przez odwołującego się w okresach pozostawania poza formalnym zatrudnieniem, uniemożliwia precyzyjne określenie jego sytuacji dochodowej. A. W., pomimo wezwania z dnia 23 lipca 2007 r. nie poinformował organu w sposób pełny i wyczerpujący o swoich dochodach. W oświadczeniu z dnia 8 sierpnia 2007 r. podtrzymał dotychczasowe twierdzenia, że nie jest w stanie oszacować dochodu z wykonywanych dorywczo prac. Jednocześnie jednak podniósł, że miesięcznie uiszcza kwotę 200 zł na poczet spełniania obowiązku alimentacyjnego oraz ponosi wydatki na leczenie. Organ pierwszej instancji nie miał więc pełnego obrazu sytuacji dochodowej odwołującego się. Brakowało podstaw do oceny, czy istotnie jego położenie majątkowe i finansowe uzasadnia umorzenie należności. Dopełniono zatem wszelkich starań w celu wnikliwego ustalenia i zbadania stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, wskazując wyraźnie jakiego rodzaju informacji oczekuje się od strony, w wezwaniu z dnia 23 lipca 2007 r. Zdaniem Kolegium, wobec braku możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji dochodowej odwołującego się, organ orzekający nie mógł wydać decyzji zgodnej z jego oczekiwaniem. W świetle ponoszenia przez niego miesięcznych wydatków na alimenty i leczenie, przy jednoczesnym niekorzystaniu ze wsparcia z pomocy społecznej, w ocenie Kolegium, nie brzmią wiarygodnie twierdzenia strony o braku stałych dochodów oraz o niemożliwości precyzyjnego określenia i udokumentowania ich wysokości. W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. A. W. zarzucił jej naruszenie prawa materialnego w postaci art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), naruszenie prawa procesowego, tj. art.art. 7, 8, 9, 75, 35, 36, 77 § 1, 80 i 107 kpa oraz błąd w ustaleniach faktycznych, tj. przyjęcie, że brak jest pełnego obrazu jego sytuacji dochodowej. W związku z powyższym, skarżący wniósł o zmianę decyzji I i II instancji i umorzenie zadłużenia w kwocie 7.200 zł z tytułu zaliczek alimentacyjnych, ewentualnie o uchylenie tych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub ich unieważnienie. Skarżący podniósł, że w zaskarżonej decyzji wpisano mylną kwotę – 5.712 zł zamiast 7.200 zł. Dodał, iż decyzje obydwu instancji rażąco naruszają prawo. Zdaniem skarżącego, oświadczenie zawarte w odwołaniu, że miesięcznie osiąga zarobki nieprzekraczające kwoty 350 zł oraz uiszcza tytułem alimentów 200 zł, pozwala na odtworzenie pełnego i wiarygodnego obrazu jego sytuacji dochodowej. Dodał też, iż z uwagi na dorywczy charakter prac wynagrodzenie często otrzymuje w naturze. Swą skargę oparł także na zarzucie błędnego i nieuzasadnionego odwołania się przez organ pierwszej instancji, w związku z oceną jego sytuacji dochodowej, do kryterium dochodowego zawartego w art. 8 ustawy z dnia 14 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Ponadto, skarżący powołał się na wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] sygn. akt [...], na mocy którego umorzono mu należności likwidowanego funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 41.706,41 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i z przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./). Skarga nie jest zasadna. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Zgodnie z art. 16 tej ustawy organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Decyzja o umorzeniu należności jest decyzją uznaniową i każdy przypadek rozpatrywany jest indywidualnie. Organ orzekający nie jest związany normą prawa materialnego z tym, że jego argumentacja co do odmowy lub rozmiaru udzielonej pomocy musi odpowiadać regule art. 7 kpa. W myśl tego przepisu prawa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć, stosownie do art. 107 kpa, wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. Uznaniowy charakter tego rodzaju decyzji sprawia, że dokonywana przez sąd administracyjny ich kontrola jest znacznie ograniczona. Sprowadza się ona zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Czy zatem zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, to jest, czy nie nosi cech dowolności (por. wyrok NSA sygn. akt SA/Kr 1543/95, Biul. Skarb. 1997/2/29). Tak więc, w postępowaniach toczących się w oparciu o art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej rozstrzygnięcie winno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy oraz jej analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zatem, organ decyzyjny ma obowiązek szczegółowo przeanalizować i ocenić kwestie istnienia bądź nie istnienia w indywidualnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji, o jakiej stanowi ten przepis, uzasadniając przy tym należycie zakres jego ewentualnego zastosowania. Co do zasady, organy rozpoznające niniejszą sprawę, powyższym zadaniom sprostały. Z dokonanej przez Sąd analizy akt niniejszej sprawy wynika, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec córek: N. K. i K. K. oraz byłej żony R. K. W toku postępowania wezwano skarżącego do udokumentowania sytuacji zawodowej oraz materialnej, w jakiej się znajduje. A mianowicie, do nadesłania zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego przez niego w roku 2005 i 2006 oraz wysokości zryczałtowanego podatku i oświadczeń skarżącego o wysokości dochodu osiągniętego z prowadzonej w tych latach działalności gospodarczej. Wezwano go także do złożenia oświadczeń co do zasad, na jakich E. J. użycza mu lokal mieszkalny wraz z jej oświadczeniem w tej kwestii, a także do wykazania, jakiego typu pracami dorywczymi się trudni i w jakiej wysokości otrzymuje dochód z tego tytułu. Ze zgromadzonych w tej mierze materiałów wynika, że skarżący jest osobą nieposiadającą żadnego majątku, pracującą dorywczo, sezonowo. Posiada status bezrobotnego bez prawa do zasiłku. Zamieszkuje u E. J., tj. osoby obcej i zgodnie, razem oświadczają, że nie ponosi on w związku z tym żadnych opłat. Jest osobą przewlekle chorą i systematycznie się leczy. Z prowadzonej działalności gospodarczej, wyrejestrowanej w dniu 29 czerwca 2006 r. nie osiągnął jakiegokolwiek dochodu, w okresie od dnia 18 września 2006 r. do dnia 18 listopada 2006 r. pracował sezonowo za granicą. Od dnia 20 listopada 2006 r. do dnia 2 maja 2007 r. ponownie był zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny i utrzymywał się z pracy dorywczej, z której dochodów nie tylko nie udokumentował, ale także precyzyjnie nie określił ich wysokości. Od dnia 2 maja 2007 r. pracował sezonowo, zaś od dnia 3 lipca 2007 r. uzyskał status bezrobotnego bez prawa do zasiłku. Niemniej jednak, A. W. nie wykazał w sposób wiarygodny swej kondycji finansowej, tym bardziej, że za granicą, sezonowo, pracował legalnie, mógł więc szczegółowo określić efekty finansowe tej pracy. Poza tym, samo stwierdzenie o dorywczym charakterze wykonywanych przez niego prac nie może z góry prowadzić do wniosku o ich nieodpłatności lub znikomym za nie wynagrodzeniu. Taki ich charakter, nie zwalania również skarżącego z obowiązku wiarygodnego i precyzyjnego wykazania wysokości uzyskiwanego dochodu. Tym bardziej, iż nie korzystał on w tym czasie z pomocy ośrodka pomocy społecznej, dokonywał comiesięcznych wydatków na leki oraz część należnych alimentów. Również, nie kwestionując schorzeń, na które cierpi skarżący stwierdzić trzeba, iż nie legitymuje się on żadnym orzeczeniem o niezdolności do pracy i nie przeszkadzały mu one podjąć zatrudnienia za granicą, czy dorywczych prac w kraju, wobec czego okoliczność jakiejkolwiek, ewentualnej niemożności podjęcia pracy nie może być brana po uwagę. Skarżący nie może też łączyć umorzenia należności względem likwidowanego funduszu alimentacyjnego w kwocie 41.706,41 zł, z umorzeniem spłaty zaliczki alimentacyjnej. Podążając za tokiem rozumowania skarżącego, wobec wydania przez Sąd Okręgowy w K. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyroku z dnia [...], sygn. akt [...] umarzającego wyżej wskazaną należność, przyjąć by należało, iż winny zostać automatycznie umorzone wobec niego wszelkie długi związane z ciążącym na nim obowiązkiem alimentacyjnym. Taki punkt widzenia jest nie do przyjęcia i nie znajduje żadnego odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach prawa. Owszem, w oparciu o art. 16 ustawy będącej materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy można umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, jednakże musi za tym przemawiać sytuacja dochodowa i rodzinna tych osób. Zaś, zła kondycja finansowa i względy rodzinne, muszą być wiarygodnie ustalone i organ orzekający o umorzeniu nie może mieć wątpliwości, co do ich istnienia. Wnioskujący o takie umorzenie, winien zatem dołożyć wszelkich starań aby dopomóc organowi decyzyjnemu w tych ustaleniach, gdyż bez szeroko pojętej współpracy strony staje się to często niemożliwe. Nadto, wskazać należy, że organy decyzyjne są zobligowane do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego we własnym zakresie i nie są związane ustaleniami Sądu przedstawionymi w wyroku, na który powołuje się skarżący. Wobec tego co powiedziano, zebrany materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw do stwierdzenia, iż organy decyzyjne uchybiły swym powinnościom w toku postępowania administracyjnego. Wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu przedstawionej przez niego sytuacji materialnej i rodzinnej, a wyciągniętych przez nie wniosków nie można uznać za dowolne. Przy czym, na zapadłe rozstrzygnięcie nie ma wpływu kwestia związana z błędnym oznaczeniem kwoty, o umorzenie której wnioskowano. W tym stanie rzeczy, na postawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę należało oddalić, co orzeczono w sentencji wyroku.