III SA/Łd 41/08

Dnia 8 maja 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Asesor WSA Ewa Alberciak, Protokolant Referendarz sądowy Robert Adamczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2008 roku sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Odwoławczej Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium za wyniki w nauce 1/ uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Uczelnianej Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Ł. z dnia [...], nr [...], 2/ zasadza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Ł. na rzecz skarżącego M. J. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania III SA/Łd 41/08 UZASADNIENIE W dniu 28 grudnia 2007 roku M. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Odwoławczej Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły Humanistyczno – Ekonomicznej w Ł. z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie Uczelnianej Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły Ekonomiczno – Humanistycznej w Ł. z dnia [...] o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium za wyniki w nauce w roku akademickim 2007/2008. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny: Pismem z dnia 23 października 2007 roku M. J. zwrócił się do Uczelnianej Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły Ekonomiczno – Humanistycznej w Ł. z prośbą o rozpoznania sprawy przyznania mu stypendium za wyniki w nauce za rok akademicki 2007/2008. W piśmie tym wskazał na brak winy w niedotrzymaniu terminu złożenia indeksu i karty egzaminacyjnej. Powyższe pismo zostało potraktowane jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium. Postanowieniem z dnia [...] organ I instancji odmówił stronie przywrócenia terminu do złożenia wniosku uzasadniając, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w przekroczeniu terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium za wyniki w nauce, który upływał 15 października 2007r. Na powyższe postanowienie strona wniosła zażalenie. M. J. wskazał, że nie mógł złożyć wcześniej wniosku o przyznanie stypendium z przyczyn pozostających po stronie wykładowców i pracowników uczelni – nie miał bowiem możliwości uzyskania wpisów za poszczególne przedmioty i nie był w stanie uzyskać informacji o uzyskanej przez siebie średniej ocen. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] organ odwoławczy utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu postanowienia Odwoławcza Komisja Stypendialna stwierdziła, że postanowienie organu I instancji jest prawidłowe, bowiem skarżący istotnie nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złozenia wniosku o przyznanie stypendium. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie M. J. podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zażaleniu na rozstrzygnięcie organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna WSHE w Ł. wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 173 ust. 1 pkt 3 i art. 174 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie. Świadczenia, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1 - 3, przyznaje się ze środków funduszu pomocy materialnej dla studentów i doktorantów, o których mowa w art. 103. Jak wynika z art. 175 ust. 1 tej ustawy, w uczelni posiadającej podstawowe jednostki organizacyjne świadczenia, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8, są przyznawane na wniosek studenta przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej, przy czym stypendium za wyniki w nauce może być także przyznane bez konieczności składania wniosku przez studenta. W myśl zaś art. 181 ust. 1 wymienionej ustawy stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie może otrzymać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub osiągnął wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. W świetle art. 186 ust. 1 ustawy szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że zgodnie z generalną zasadą wynikającą z art. 173 ust. 1 pkt 3 ustawy to student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa, składając odpowiedni wniosek. Wyjątkowo, jak wynika z treści art. 175 ust. 1 ustawy stypendium za wyniki w nauce może być także przyznane bez konieczności składania wniosku przez studenta. Oznacza to, że w sprawie przyznania stypendium za wyniki w nauce organ uczelni ma możliwość podejmowania z urzędu działania w tym przedmiocie Jednocześnie zakres spraw powierzonych przez ustawodawcę do stanowienia w drodze regulaminu został sprecyzowany i ograniczony do wysokości świadczenia, sposobu przyznawania i wypłacania, w tym ustalania szczegółowych kryteriów, trybu udzielania świadczeń, wzoru wniosku o przyznanie stypendium, sposobu dokumentowania sytuacji materialnej. W powyższym uregulowaniu przeważają sprawy o charakterze proceduralnym, występują jednak również elementy o charakterze materialnoprawnym, jak ustalenie szczegółowych kryteriów przyznawania pomocy i wysokości świadczeń. Z załączonego do akt niniejszej sprawy Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom Wyższej Szkoły Humanistyczno – Ekonomicznej w Ł. (obowiązującego od semestru zimowego roku akademickiego 2007/2008), podpisanego przez Rektora Wyższej Szkoły Humanistyczno – Ekonomicznej w Ł., w szczególności z przepisu § 10 ust. 1 lit. b) i c) wynika, że rektor ustalając kryteria przyznawania stypendium za wyniki w nauce jako jeden z warunków zakreślił termin uzyskania określonych wyników w nauce i składania w dziekanacie indeksów i kart okresowych osiągnięć studenta. W myśl bowiem cytowanego wyżej przepisu prawo do otrzymania stypendium za wyniki w nauce ma student, który w poprzednim roku studiów uzyskał w terminie do 20 lipca nominalną liczbę punktów oraz średnią ocen nie niższą niż określoną w § 3 ust. 2 lit. e) [...] (§ 10 ust. 1 lit. b) regulaminu) oraz złożył w dziekanacie kierunkowym indeks i kartę okresowych osiągnięć studenta z kompletem wpisów w terminie do dnia 20 lipca [...] (§ 10 ust. 1 lit. c) regulaminu). Stosownie zaś do treści § 10 ust. 2 regulaminu, w przypadku niedotrzymania terminów, o których mowa wyżej, w sytuacjach wyjątkowych Uczelniana Komisja Stypendialna może przyznać stypendium za wyniki w nauce, jeżeli student wykaże, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Wniosek o przyznanie stypendium należy złożyć w terminie do dnia 15 października. Analiza przepisu § 10 ust. 1 i 2 Regulaminu pomocy materialnej prowadzi do wniosku, iż regulamin wprowadza dwa rodzaje terminów. Po pierwsze termin uzyskania określonych wyników w nauce oraz złożenia indeksu w dziekanacie, a po drugie, w razie ich niedotrzymania, złożenia wniosku o stypendium. Należy zaznaczyć, iż przepis art. 181 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku przewiduje jako jedyne kryterium przyznania stypendium za wyniki w nauce – uzyskanie za rok studiów wysokiej średniej ocen. W przepisie tym nie określono żadnego innego kryterium otrzymania tego świadczenia. Jednocześnie w art. 186 ust. 1 wymienionej ustawy upoważniono rektorów wyższych szkół do wydania szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów. W rozpoznawanej sprawie, w oparciu o przepis art. 186 ust. 1 wymienionej ustawy, Rektor WSHE w Ł. wydał Regulamin przyznawania pomocy materialnej, określając m.in. w § 10 ust. 1 i 2 termin uzyskania określonych wyników w nauce oraz złożenia indeksu i karty egzaminacyjnej w dziekanacie, a w razie jego niedotrzymania, termin ewentualnego złożenia wniosku, warunkującego możliwość uzyskania stypendium za wyniki w nauce. W ocenie Sądu ustawodawca przekazując pewne kwestie do uregulowania w drodze regulaminu nie przewidział jednak wprowadzania kryteriów , czy też terminów, które stałyby w sprzeczności z postanowieniami ustawy i niweczyły możliwość ubiegania się studenta o pomoc materialną. Należy przypomnieć, iż jedynym kryterium wynikającym z ustawy, dotyczącym stypendium za wyniki w nauce jest uzyskanie przez studenta wysokiej średniej ocen. Dodatkowo nie należy zapominać, że jest to jedyne stypendium, które może zostać przyznane przez uprawniony organ uczelni, bez konieczności składania wniosku przez zainteresowanego studenta. Taka sytuacja jest oczywiście wynikiem faktu, że organy uczelni z urzędu są w posiadaniu dokumentacji, z której wynika możliwość oceny postępów studenta w nauce, w tym jego osiągnięć naukowych wyrażających się odpowiednimi notami z egzaminów i zaliczeń. Nie dziwi więc możliwość przyznania stypendium bez konieczności składania wniosku w tym przedmiocie. Wprowadzenie więc terminów warunkujących przyznanie stypendium za wyniki w nauce stoi w sprzeczności zarówno z przepisem art. 175 ust. 1, art. 181 ust. 1 jak i art. 186 ust. 1 ustawy. W tym miejscu godzi się podnieść, że o charakterze terminu określonego w regulaminie przyznawania pomocy materialnej wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 05 maja 2006r. w sprawie I OSK 646/06 (LEX nr 213865). W orzeczeniu tym NSA zaprezentował pogląd, który Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie w pełni podziela, że ustawodawca w akcie regulaminowym nie przewidział możliwości wprowadzenia materialnoprawnego terminu zawitego, którego upływ udaremnia przyznanie stypendium. Zamieszczony w regulaminie przepis nie może mieć nawet charakteru przepisu procesowego, lecz jedynie terminu porządkowego, a więc niepodlegającego przywróceniu. Prowadzi to do wniosku, że z przepisu art. 186 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005 roku nie wynika, aby rektor został upoważniony do wprowadzania w regulaminie takiego rodzaju terminu, którego niezachowanie powoduje utratę prawa do stypendium, ewentualnie konieczność wystąpienia z wnioskiem o jego przywrócenie. Jedyne kryterium przyznania stypendium , za wyniki w nauce, jak podniesiono wyżej, określono w art. 181 ust. 1. W związku z czym wprowadzenie w § 10 ust. 1 i 2 Regulaminu terminów, od których uzależnione jest uzyskanie stypendium stanowi naruszenie 181 ust. 1 i art. 186 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005 r. Terminy te nie mogą być uznane za materialne terminy, których przekroczenie uniemożliwia ubieganie się o stypendium, ani terminy o charakterze procesowym, podlegające przywróceniu. Należy je traktować jedynie jako terminy porządkowe. W niniejszej sprawie organy obu instancji odmówiły skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano przepisy art. 58 § 1 i 2 oraz art. 59 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – zwanej dalej k.p.a. dotyczące przywrócenia terminów. Jednocześnie powodem, dla którego odmówiono przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium za wyniki w nauce było nieuprawdopodobnienie przez skarżącego braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku z powołaniem się na powyższe uregulowania Regulaminu. Jak wykazano wyżej, wskazane w Regulaminie terminy mogą mieć co najwyżej charakter terminów porządkowych. Wprowadzenie innych terminów nie znajduje bowiem uzasadnienia, a jest wręcz sprzeczne z uregulowaniami art. 181 ust. 1 i art. 186 ust. 1 ustawy. Ratio legis przepisu art. 181 ust. 1 ustawy ma bowiem na celu stworzenie prawa do uzyskania pomocy materialnej przez studenta spełniającego określone w tym przepisie kryteria bez zakreślania ram czasowych. Skoro więc upływ terminu określonego w Regulaminie przyznawania pomocy materialnej nie udaremnia rozpoznania wniosku o przyznanie stypendium, nie było zatem podstaw do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku. Wprowadzenie terminu składania wniosków o przyznanie stypendium w Regulaminie przyznawania pomocy materialnej studentom związane jest co najwyżej z obiektywną potrzebą wyznaczenia takiego terminu, skoro uczelnia dysponuje określonymi kwotami na pomoc dla studentów. Nie oznacza to jednak, że upływ tego terminu uniemożliwia rozpoznanie wniosku i przyznanie świadczenia. W ocenie Sądu, nie było podstaw do zastosowania instytucji przywrócenia terminu przewidzianej w art. 58 i art. 59 k.p.a., bowiem termin określony w Regulaminie przyznawania stypendium nie jest terminem procesowym, lecz terminem porządkowym, który nie podlega przywróceniu. Przywrócenie terminu jest zaś instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę. Instytucja ta ma wyłącznie zastosowanie do terminów procesowych (patrz B. Adamiak, J. Borkowski " Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz" Wydawnictwo C.H. Beck 2004, str. 327). Złożenie pisma z dnia 23 października 2007 roku obligowało więc komisję do rozpatrzenia wniosku o przyznanie stypendium. A zatem postanowienia organów administracji o odmowie przywrócenia terminu wydane zostały z naruszeniem prawa. Dodatkowo należy wskazać na fakt naruszenia przez organy administracji przepisu art. 107 § 1 kpa. W myśl tego przepisu każda decyzja winna zawierać oznaczenia organu administracji publicznej. W przypadku organu kolegialnego decyzja winna wskazywać imiona i nazwiska wszystkich członków organu, który wydał decyzję (por. wyrok NSA z dnia 05 maja 2006r. I OSK 646/06 LEX nr 213865, wyrok WSA z dnia 31 stycznia 2008r. III SA/Łd 623/07 niepubl.) Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że zarówno Uczelniana Komisja Stypendialna jak i Odwoławcza Komisja Stypendialna są organami kolegialnymi. Zgodnie więc z powyższym przepisem w treści postanowień winni zostać wskazami członkowie tych komisji z powołaniem ich imion i nazwisk. Tymczasem postanowienia obu komisji nie zawierają wskazania składu komisji. Pominięcie imion i nazwisk członków komisji, którzy wydali postanowienia w obu instancjach stanowi istotne naruszenie art. 107 § 1 kpa. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji, stosując się do powyższych rozważań Sądu i wskazanych przepisów rozpatrzą wniosek skarżącego o przyznanie stypendium i wydadzą stosowne rozstrzygnięcie, mając na uwadze spełnienie przez studenta wymaganych kryteriów do przyznania stypendium za wyniki w nauce oraz zachowanie wszelkich wymaganych przy wydawaniu rozstrzygnięć warunków formalnych . Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji. Stosownie do treści art. 200 ustawy w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Mając powyższe na uwadze Sąd zasądził na rzecz skarżącego od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły Humanistyczno – Ekonomicznej w Ł. kwotę 100 złotych uiszczoną przez M. J. tytułem wpisu sądowego od skargi. e.k.