I FZ 58/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 1057/07, w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy, w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 25 września 2007 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2004 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. Wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2008 r. Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwiema uczącymi się córkami, źródłem utrzymania rodziny są uzyskiwane przez skarżącego dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 4 000 zł brutto miesięcznie, wynagrodzenie wypłacane żonie wnioskodawcy ze stosunku pracy w wysokości 2 500 zł brutto miesięcznie oraz dochody osiągane przez jedną z córek skarżącego z tzw. pracy dorywczej w wysokości około 500 zł brutto miesięcznie, poza mieszkaniem o powierzchni 72 m2 małżonkowie nie posiadają majątku. W uzasadnieniu podniósł, że w związku z uiszczeniem spornej należności nie posiada środków na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Z akt sprawy wynika, że skarżący zobowiązany został (wezwaniem dostarczonym w dniu 26 sierpnia 2008 r.) do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) odpisów zeznań podatkowych małżonków oraz pozostającej z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym córki za rok 2007, bądź też stosownego zaświadczenia o dochodach uzyskanych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków oraz córkę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób oświadczenia w tym przedmiocie, (3) dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) oraz kosztów uzyskania przychodów z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej uzyskanych za okres ostatnich trzech miesięcy, odpisu złożonego przez wnioskodawcę zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP-1 z załącznikiem NIP-B) wraz z jego aktualizacjami, (4) zaświadczenia od pracodawcy żony skarżącego o wysokości osiąganych przez nią zarobków brutto oraz netto za okres ostatnich trzech miesięcy oraz za ostatni miesiąc, (5) dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych przez córkę miesięcznych dochodów z tzw. pracy dorywczej, (6) oświadczenia małżonków w przedmiocie zarejestrowanych na nich pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (7) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem rodziny. Pismem z dnia 1 września 2008 r. skarżący wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania wymaganych dokumentów, wskazując, że nie ma możliwości wykonania nałożonego na niego zobowiązania w tak krótkim czasie. Przedmiotowy wniosek został uwzględniony przez Przewodniczącego Wydziału, który zarządzeniem z dnia 5 września 2008 r. wyznaczył skarżącemu kolejny termin - 18 września 2008 r. Pomimo przedłużenia terminu skarżący żadnego z wymaganych dokumentów oraz oświadczeń nie przedłożył. Postanowieniem z dnia 13 października 2008 r. referendarz sądowy WSA w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 5 listopada 2008 r. strona wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, wskazując równocześnie na istotną zmianę sytuacji osobistej skarżącego. Skarżący poinformował, że prowadzi samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe, że złożył i opłacił wniosek o rozwód, a także że wyprowadził się z dotychczas zajmowanego mieszkania i wynajął samodzielne mieszkanie, zaciągając na ten cel kredyt gotówkowy w banku. Skarżący poinformował również, że nie był w stanie dochować wydłużonego terminu na przedstawienie wymaganych dokumentów, bowiem jego żona nie powiadomiła go o przesyłce poleconej i w związku z tym list z wezwaniem odebrał już po upływie terminu. W związku z powyższym Strona wniosła o przyjęcie do oceny wyłącznie jej stanu majątkowego oraz o wyznaczenie kolejnego terminu do złożenia dokumentów. W ocenie sądu sprzeciw strony nie zasługiwał na uwzględnienie, a powyższe działania skarżącego w oczywisty sposób były skierowane na przedłużanie postępowania, przy czym - jak stwierdza sąd - sam skarżący nie ma woli wykazania swoich rzeczywistych możliwości finansowych, o czym dobitnie świadczy uchylanie się od przedłożenia dokumentów, które mogłyby tę sytuację zobrazować. Z tych względów postanowieniem z dnia 20 listopada 2008 r. sąd odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie (oznaczone błędnie jako sprzeciw), w którym po raz kolejny wskazał na zmianę sytuacji osobistej jako przyczynę nieprzedłożenia dokumentów w wymaganym terminie. Jednocześnie Strona załączyła do zażalenia następujące dokumenty: 1) decyzję w sprawie nadania numeru identyfikacji podatkowej, 2) historię rachunku bankowego, 3) powtórnie wypełniony formularz PPF dotyczący wniosku w sprawie przyznanie prawa pomocy, 4) harmonogram spłat kredytu, 5) kopię wezwania na rozprawę przed Sądem Okręgowym w G. w sprawie z powództwa Skarżącego przeciwko L. K., 6) umowę użyczenia lokalu mieszkalnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej - P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), a w zakresie częściowym - w sytuacji, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zaś od tego, co zostanie przez stronę wykazane, przy czym powinno zapadać w oparciu o całokształt przedstawionej przez wnioskodawcę sytuacji majątkowej. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że argumentacja zażalenia zasługuje na uwzględnienie. Strona przedłożyła informacje, które dotyczą jej sytuacji majątkowej i osobistej, a które mogą mieć zarazem wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Informacje o istotnej zmianie sytuacji osobistej strony zostały przekazane sądowi I instancji pismem z dnia 5 listopada 2008 r., a więc jeszcze przed dniem wydania postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy z dnia 20 listopada 2008 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności wskazane w piśmie strony z dnia 5 listopada 2008 r. uzasadniały umożliwienie stronie złożenia dokumentów obrazujących zmienioną sytuację majątkową i osobistą skarżącego. Wprawdzie wcześniej, 13 października 2008 r., referendarz sądowy WSA w Gdańsku odmówił już przyznania prawa pomocy, jednakże na skutek wniesienia sprzeciwu po raz kolejny WSA w Gdańsku stanął przed możliwością wyznaczenia skarżącemu dodatkowego terminu na przedstawienie dokumentów potwierdzających jego twierdzenia odnośnie zmienionej sytuacji majątkowej. Jak wyżej wskazano, decyzja dotycząca przyznania prawa pomocy powinna być podjęta po uwzględnieniu całokształtu sytuacji życiowej wnioskodawcy. Wprawdzie to na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy, jednakże sąd I instancji - dysponując informacjami od skarżącego na temat istotnej zmiany jego sytuacji osobistej - powinien umożliwić wnioskodawcy zobrazowanie tej sytuacji stosownymi dokumentami. Na to, że w niniejszej sprawie faktycznie nastąpiła istotna zmiana sytuacji osobistej strony, wskazują załączone do zażalenia na postanowienie WSA w Gdańsku wskazane wyżej dokumenty. Sąd I instancji, ponownie rozpatrując sprawę, powinien zatem dokonać oceny zasadności wniosku strony o przyznanie prawa pomocy biorąc pod uwagę również dodatkowe dokumenty i okoliczności, które zostały wskazane w zażaleniu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 2 w związku z art. 197 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.