II FZ 390/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stefan Babiarz po rozpoznaniu w dniu 8 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 lipca 2008 r. sygn. akt I SA/Gl 1074/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wydanego w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 5 października 2007 r. nr (...) w przedmiocie ulgi płatniczej- rozłożenia na raty zaległości podatkowej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 7 lipca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1074/07 odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 5 października 2007 r. nr (...). W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, iż skarżąca pomimo, że złożyła do Sądu pewną ilość dokumentów, to wśród nich nie znalazły się aktualne wyciągi z posiadanych przez siebie oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, które odzwierciedlałyby rzeczywistą sytuację finansową Skarżącej. Zwrócił również uwagę na znaczne rozbieżności, które powstają przy ustalaniu wysokości osiąganego przez Skarżącą dochodu, ponieważ w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego na urzędowym formularzu PPF skarżąca zadeklarowała inną kwotę niż ta, która wynika z podsumowania księgi przychodów i rozchodów. Ponadto Sąd wskazał również na poważne wątpliwości w kwestii określenia miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa. W oświadczeniu złożonym na formularzu PPF kształtują się one na poziomie 6.500,00 zł miesięcznie i obejmują również spłatę kredytów oraz zajęcia sądowe, ale nie znajdują one swojego potwierdzenia w nadesłanych dokumentach, z których wynika, iż miesięcznie obciążają budżet gospodarstwa kwotą 315,00 zł. Ponadto Sąd zwrócił uwagę na posiadane przez Skarżącą znaczne zaległości finansowe i fakt prowadzenia przeciwko niej egzekucji, jednakże nie uznał go za uzasadniający przyznanie prawa pomocy. Może ono bowiem być przyznane, jak zważył Sąd, na podstawie całokształtu wszystkich okoliczności. Prowadzone postępowanie, zdaniem Sądu, nie doprowadziło do wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Art. 252 p.p.s.a. stawia wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jak powyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, iż strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Należy również wziąć pod uwagę, iż instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona niedopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do nie możności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w wysokości 500 zł, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Wezwana przez Sąd pierwszej instancji do złożenia określonych dokumentów, przedstawiła jedynie ich część, co uniemożliwia Sądowi weryfikację twierdzeń strony podnoszonych w złożonym oświadczeniu. Jednocześnie należy wziąć pod uwagę, iż strona powinna mieć świadomość tego, że nie przedstawienie wszystkich dokumentów, a jedynie ich części, skutkować może odmową przyznania jej prawa pomocy, o czym została z resztą pouczona w wezwaniu z dnia 27 marca 2008 r. dokonanym przez WSA w Gliwicach w niniejszej sprawie. Analiza przedstawionych dokumentów nie potwierdza ani wysokości miesięcznego dochodu przedstawionego na formularzu PPF, ani deklarowanych kosztów utrzymania gospodarstwa, a nawet ujawnia rozbieżności wynikające z treści podsumowania księgi przychodów i rozchodów, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji. Ponadto należy się zgodzić z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że nie można rozpatrywać w oderwaniu od innych przedstawionych powyżej okoliczności sprawy, faktu posiadania znacznych zaległości finansowych i prowadzenia przeciwko Skarżącej egzekucji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.