II GSK 821/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Cysek Sędziowie Stanisław Gronowski (spr.) NSA Maria Myślińska Protokolant Anna Wróblewska po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 13 maja 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 102/08 w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie przyznania renty strukturalnej oddala skargę kasacyjną Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2008 r. sygn. Akt V SA/Wa 102/08, wydanym w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] września 2007 r. nr [...], uchylono zaskarżoną decyzję. Wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego sprawy: J. C., zwany dalej "skarżącym", w dniu 31 lipca 2006 r. wystąpił do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej. Ostateczną decyzją Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] września 2007 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2007 r., przyznającą skarżącemu rentę strukturalną w kwocie 1.629,09 zł. Organ podtrzymał stanowisko organu I instancji, odmawiającego odpowiedniego zwiększenia renty strukturalnej o kwoty z tytułu przekazania na własność za każdy pełny hektar użytków rolnych powyżej 3 ha na powiększenie innego gospodarstwa, nie więcej niż za 20 ha użytków rolnych powyżej 3 ha użytków rolnych, a także z tytułu zwiększenia za każdy przekazany na własność pełny hektar użytków rolnych, jeżeli przekazanie nastąpiło na rzecz rolnika będącego w wieku poniżej 40 lat, ale nie więcej niż za 20 ha użytków rolnych powyżej 3 ha użytków rolnych, stosownie do przepisów § 12 ust. 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem". W świetle tych przepisów wysokość renty strukturalnej (210 % kwoty najniższej emerytury) zwiększa się o 50 % kwoty najniższej emerytury za przekazanie gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 3 ha użytków rolnych, w przypadku przeniesienia własności użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego (§ 12 ust. 2 pkt 2) oraz po 3 % kwoty najniższej emerytury za każdy przekazany na własność pełny hektar użytków rolnych przekazywanego gospodarstwa powyżej 3 ha użytków rolnych na powiększenie innego gospodarstwa rolnego i dodatkowo po 3 % kwoty najniższej emerytury za każdy tak przekazany pełny hektar użytków rolnych, jeżeli przekazanie nastąpiło na rzecz rolnika będącego w wieku poniżej 40 lat, ale nie więcej niż za 20 ha użytków rolnych powyżej 3 ha tych użytków (§ 12 ust. 2 pkt 3). Jak bowiem ustaliły organy, skarżący na podstawie aktu notarialnego przekazał swojej córce D. J. C. w dniu [...] lutego 2007 r. także grunty będące uprzednio przedmiotem współwłasności z M. C., których współwłasność została zniesiona w dniu [...] lipca 2006 r. na podstawie aktu notarialnego i umowy darowizny. W ocenie organów przekazanie tych gruntów na potrzeby zwiększenia wysokości renty strukturalnej było nieskuteczne, a to z uwagi na przepis § 12 ust. 3 cytowanego rozporządzenia. W myśl tego przepisu zwiększenia, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i 3, nie dotyczą użytków rolnych wchodzących w skład przekazywanego gospodarstwa rolnego, nabytych przez wnioskodawcę na podstawie umowy zawartej w okresie 2 lat przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną, chyba że użytki te pozostawały w posiadaniu wnioskodawcy w okresie dłuższym niż 2 lata przed dniem złożenia wniosku o rentę strukturalną na podstawie czynności prawnej z datą pewną lub umowy zawartej z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub Agencją Nieruchomości Rolnych. W ocenie organu część użytków rolnych wchodzących w skład przekazanego córce skarżącego gospodarstwa rolnego było w posiadaniu M. C. Od powyższej decyzji skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Jak podniósł, na zasadzie współwłasności ze swoim bratem M. C. prowadził gospodarstwo rolne, którego areał ziemi ulegał powiększeniu. I tak, część gruntów nabyto w wyniku umowy darowizny z dnia [...] grudnia 1991 r. oraz na podstawie dziedziczenia ustawowego po ojcu A. C., a także nabyto dalsze grunty na podstawie umów sprzedaży. Według stanowiska skarżącego wspomniana umowa zniesienia współwłasności i umowa darowizny nie łączyła się ze zmianami faktycznymi w zakresie posiadania przez współwłaścicieli poszczególnych składników dzielonego majątku, na co wskazuje § 8 aktu notarialnego. W myśl tego postanowienia wydanie przedmiotów umowy w posiadanie już nastąpiło. Toteż, córce skarżący przekazał grunty, które były w jego posiadaniu. Wyrokiem z dnia 13 maja 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 102/08, o czym była mowa na wstępie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylił zaskarżoną decyzję. Jak podkreślił Sąd I instancji współwłasność nieruchomości jest stanem prawnym, który nie musi pokrywać się ze stanem faktycznym jakim jest posiadanie. Możliwe jest bowiem zastosowanie przez współwłaścicieli nieruchomości indywidualnego i umownego modelu dotyczącego współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej w ramach którego możliwy jest podział nieruchomości rolnych do odrębnego korzystania przez współwłaścicieli. Odmawiając skarżącemu zwiększenia wysokości renty strukturalnej, stosownie do przepisów § 12 ust. 2 pkt 2 i 3 rozporządzenia, organ odwoławczy z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 10 § 1, 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a.) oparł się wyłącznie na stanie prawnym, nie przeprowadzając natomiast postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia, czy skarżący był posiadaczem w okresie dłuższym niż 2 lata nieruchomości rolnej przekazanej swojej córce w dniu [...] lutego 2007 r., składającej się z działek nr: 21, 108, 184, 196, 226, 293/1. Rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy powinien wystąpić do skarżącego o przedłożenie dowodów na poparcie stanowiska w zakresie posiadania całej przekazanej córce nieruchomości (przez okres dłuższy niż 2 lata, na podstawie czynności prawnej z datą pewną). Jako dowód na tę okoliczność mogą służyć umowy kontraktacji płodów rolnych. Również w miarę potrzeby organ powinien przeprowadzać dowody z urzędu, aby wyjaśnić sporne w sprawie okoliczności faktyczne. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł Dyrektor M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zaskarżonemu wyrokowi, stosownie do przepisu art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", zarzucił: 1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, 10, 77 oraz 107 § 3 k.p.a. przez ich nieprawidłowe zastosowanie, 2. naruszenie art. 1 § 2 w związku z art. 3 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) przez ich niezastosowanie, 3. naruszenie prawa materialnego, tj. § 12 ust. 3 rozporządzenia poprzez nieprawidłową wykładnię oraz jego nieprawidłowe zastosowanie. Jak wywodzi skarga kasacyjna skarżący nie legitymuje się dłuższym niż 2 lata posiadaniem nabytych w dniu [...] lipca 2006 r. użytków rolnych na podstawie czynności prawnej z datą pewną, stosownie do wymogów przewidzianych w art. 81 § 1 i 2 k.c. W myśl art. 81 § 1 k.c., jeżeli ustawa uzależnia ważność albo określone skutki czynności prawnej od urzędowego poświadczenia daty, poświadczenie takie jest skuteczne także względem osób nie uczestniczących w dokonaniu tej czynności prawnej (data pewna). Natomiast w świetle paragrafu drugiego czynność prawna ma datę pewną także w wypadkach następujących: w razie stwierdzenia dokonania czynności w jakimkolwiek dokumencie urzędowym - od daty dokumentu urzędowego (pkt 1); w razie umieszczenia na obejmującym czynność dokumencie jakiejkolwiek wzmianki przez organ państwowy, organ jednostki samorządu terytorialnego albo przez notariusza - od daty wzmianki (pkt 2). Zdaniem stanowiska zajętego w skardze kasacyjnej dokument z datą pewną, na który wskazuje przepis § 12 ust. 3 rozporządzenia, jest wyłącznym środkiem dowodowym na okoliczność posiadania przekazanych użytków rolnych w okresie dłuższym niż 2 lata od złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Takiego waloru nie mają dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, tj. postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia 12 września 1991 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po A. C. oraz umowa darowizny zawarta w formie aktu notarialnego z dnia 16 grudnia 1991 r. I tak, jak podnosi skarga kasacyjna, wspomniane postanowienie Sądu Rejonowego nie jest czynnością prawną w rozumieniu § 12 ust. 3 rozporządzenia. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej, skarżący podtrzymał stanowisko, iż zniesienie współwłasności gospodarstwa pomiędzy nim a jego bratem uwzględniało faktyczny stan posiadania gruntów wchodzących w zakres tego gospodarstwa. Dowodem na te okoliczność mogą być chociażby decyzje Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. przyznające skarżącemu dopłaty bezpośrednie, uwzględniające także grunty przekazane córce w zamian za rentę strukturalną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to jego związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku, a nie postępowania administracyjnego i wydanych w nim rozstrzygnięć. Natomiast w myśl przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenie ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Przepis art. 174 p.p.s.a. stanowi z kolei, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Zatem, w świetle powyższych przepisów, do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów procesowych naruszonych przez Sąd I instancji i wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja – w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd – w odniesieniu do przepisów procesowych. Z omawianych względów Naczelny Sąd Administracyjny nie może samodzielnie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony. Stąd, wobec postawienia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, jako pierwszy należało poddać ocenie zarzut naruszenia przepisów postępowania. Przechodząc do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, 10, 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. zarzuty te nie są oparte na usprawiedliwionych podstawach. Nie przesadzając ostatecznego wyniku sprawy, skarga kasacyjna nie daje przekonywających argumentów na okoliczność, że uchylenie przez Sąd I instancji zaskarżonej decyzji, a to z uwagi na naruszenie przez organ przepisów postępowania administracyjnego, w oczywisty sposób doprowadzi do wydania decyzji administracyjnej o takiej samej treści, co decyzja uchylona zaskarżonym kasacją wyrokiem Sądu I instancji. Nie sposób przy tym odmówić racji stanowisku zajętemu w wyroku Sądu I instancji, iż wydając decyzję w sprawie przyznania renty strukturalnej organ nie może ograniczyć zakresu prowadzonego postępowania dowodowego wyłącznie do dowodów zaofiarowanych przez stronę. Na organie administracji publicznej ciążą bowiem obowiązki, o których mowa w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W każdym zaś razie organ powinien dopuścić te dowody, których jest posiadaczem z racji innych postępowań toczących się przed tym organem. Takimi dowodami mogą być przykładowo decyzje w sprawie dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach wspólnej polityki rolnej w Unii Europejskiej, na co zresztą wskazał skarżący na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Nie sposób też podzielić stanowiska zajętego w skardze kasacyjnej, które podważa walor orzeczenia sądowego jako dokumentu z datą pewną, w rozumieniu art. 81 k.c. Odnosi się do zakwestionowania w skardze kasacyjnej na potrzeby sprawy gruntów nabytych przez skarżącego na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia 12 września 1991 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po A. C. Można dodać, iż w myśl art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ponadto, zgodnie z art. 64 k.c. prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to oświadczenie. Skarga kasacyjna również niczym nie poparła zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 1 § 2 w związku z art. 3 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Z powyższych względów nie są oparte na usprawiedliwionej podstawie zarzuty skargi kasacyjnej o naruszeniu przez Sąd I instancji wskazanych przepisów postępowania. Przechodząc do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisu § 12 ust. 3 rozporządzenia również i ten zarzut nie jest oparty na usprawiedliwionej podstawie. Zasadność tego zarzutu skarga kasacyjna wywodzi poprzez kwestionowanie w rzeczy samej ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji, które legły u podstaw uchylenia zaskarżonej decyzji. Naruszenie prawa materialnego może stanowić podstawę skargi kasacyjnej, jeżeli pozostaje w bezpośrednim związku z wynikiem sprawy. Wywodzący się z niej zarzut naruszenia konkretnego przepisu może doprowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdy miało ono wpływ na rozstrzygnięcie, to jest jeśli na skutek błędnej wykładni lub niewłaściwego jego zastosowania zaskarżone orzeczenie nie odpowiada prawu (wyrok SN z dnia 7 marca 2002 r., II CKN 727/99 (LexPolonica). Ponadto próba zwalczania ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. (por. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2006, str. 373. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, stosownie do przepisu art. 184 p.p.s.a.