I SA/Ke 112/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.),, Asesor WSA Mirosław Surma, Protokolant Asystent sędziego Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 maja 2008r. sprawy ze skargi J. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...]. znak: [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. uchylił w całości postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w K. z dnia [...]. znak: [...] w sprawie odmowy uznania zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne przez organ egzekucyjny - Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w K. i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji w sprawie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ drugiej instancji ustalił, iż na podstawie zawiadomień z dnia 10 września 2007r. dokonano zajęć wierzytelności - świadczenia rentowego pobieranego przez J. Z. na poczet należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2003r. do stycznia 2004r., objętych tytułami wykonawczymi nr [...] do [...] z dnia [...]. wystawionymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w K. Inspektorat w O. Powyższe zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 19 września 2007r. W dniu 4 października 2007r. wpłynęło pismo J. Z. datowane na 29 września 2007r, zatytułowane jako "Sprzeciw do zawiadomienia o zajęciu oraz wezwanie do zwrotu potrącenia i wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego", w którym jego autor zakwestionował istnienie obowiązku oraz wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, a także zwrot niesłusznie potrąconych kwot. Powyższe pismo zostało zakwalifikowane przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w K. jako zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne Postanowieniem z dnia [...]., znak: [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w K., jako wierzyciel i organ egzekucyjny, odrzucił wniesione zarzuty z uwagi na uchybienie terminu do ich złożenia określonego w art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Pismem z dnia 18 października 2005r. J. Z. złożył zażalenie na w/w postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego jako niezgodnego z treścią obowiązku wynikającego z prawomocnego wyroku sądowego. Skarżący zakwestionował istnienie podstawy prawnej pozwalającej organowi egzekucyjnemu prowadzić postępowanie i stwierdził, że powołana jako podstawa prawna należności decyzja z dnia [...]. znak: [...] jest nieważna. Wskutek rozpoznania powyższego zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w K. zważył, iż pismo strony zostało błędnie zakwalifikowane jako zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, a nie jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, jak wskazuje na to treść rozpoznawanego pisma i powołana przez jego autora podstawa prawna, tj. art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W związku z powyższym organ drugiej instancji stwierdził, iż zaskarżone postanowienie nie dotyczy przedmiotu określonego pismem zobowiązanego. Z uwagi na fakt, iż zobowiązany nie złożył zarzutów na prowadzone przez organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne lecz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, postanowienie wydane w tym zakresie jest bezprzedmiotowe. Z tych przyczyn Dyrektor Izby Skarbowej w K. uznał, iż zaskarżone postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w K. w sprawie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne należało uchylić w całości, a prowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie w tym zakresie umorzyć. Skargę na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. wywiódł J. Z., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania i wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia organu I instancji w części zaskarżonej zażaleniem. Zarzucił postanowieniu naruszenie przepisów art. 6, 7 i n. oraz art. 139 k.p.a. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy oraz art. 59 §1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego niezastosowanie. Na uzasadnienie wniesionej skargi jej autor wskazał, iż przedmiotem postępowania egzekucyjnego była egzekucja prowadzona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] do [...].. W skardze z dnia 16 września 2007r. skierowanej do Dyrektora Izby Skarbowej w K. złożonej na czynności organu egzekucyjnego skarżący wnosił o uchylenie bezprawnych czynności i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Następnie w dniu 29 września 2007r. złożył sprzeciw w odpowiedzi na zajęcie świadczenia emerytalnego, a także wezwanie do zwrotu potrącenia i umorzenia postępowania egzekucyjnego W tym samym dniu, jak podniósł skarżący, wystosował pismo do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wzywające do zwrotu potrącenia i umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz pismo- wyjaśnienie do Dyrektora Izby Skarbowej. W dniu [...]. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Dyrektora Izby Skarbowej zażaleń i skargi na czynności egzekucyjne złożone przez skarżącego. W postanowieniu tym Dyrektor Zakładu potwierdził fakt złożenia przez skarżącego zażalenia oraz skargi. Zarzucił więc, iż do dnia dzisiejszego nie otrzymał ani postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania ani merytorycznego rozstrzygnięcia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Dyrektora Izby Skarbowej. Dodatkowo J. Z. podniósł, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] do [...] jak i na podstawie innych tytułów jest postępowaniem obarczonym wadą prawną, jako prowadzone na podstawie nieważnej decyzji wymiarowej z dnia [...]. znak: [...] i niezgodnego z treścią prawomocnego wyroku sądowego oraz wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia. Skarżący wyraził dalej pogląd, że bezspornie postępowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. dotknięte jest różnymi wadami i brakami bowiem wydawane były decyzje i postanowienia, które nie zawierają uzasadnienia faktycznego i prawnego, czy wyjaśnienia podstawy prawnej, ale m.in. błędy określone w art. 59 § 1 pkt. 3 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dodał, iż już we wcześniej wnoszonych środkach zaskarżenia wskazywał na konieczność przejrzenia akt sprawy, co pozwoliłoby dostrzec wadę podstawowej decyzji wymiarowej powodującą jej nieważność z mocy prawa. Podsumowując J. Z. podniósł, iż niezgodnie ze stanem faktycznym, w zaskarżonym postanowieniu Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że skarżący nie złożył środka odwoławczego na prowadzone postępowanie egzekucyjne, bowiem wniosek o umorzenie postępowania nie był samodzielnym pismem, a występował jedynie obok innych środków zaskarżenia. Tym samym rozpatrzenie zażalenia na niekorzyść skarżącego jest naruszeniem zasady zakazu orzekania na niekorzyść strony, przez co stanowi rażące naruszenie prawa, co powinno skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na tak sformułowaną skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. podtrzymał zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w tejże skardze organ drugiej instancji wyjaśnił, iż za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 6 i 7 k.p.a., gdyż zgodnie z zasadę praworządności wyrażoną w tych przepisach w niniejszej sprawie organ administracji publicznej działał na podstawie przepisów prawa, stał na straży praworządności i podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołując się na treść art. 139 k.p.a. Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, iż również zarzut skargi dotyczący naruszenia zasady zakazu orzekania na niekorzyść odwołującej się strony jest bezzasadny. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż posiada uprawnienie do wydania postanowienia kasacyjnego tj. uchylenia postanowienia i umorzenia postępowania w pierwszej instancji, ale nie rozstrzyga wówczas sprawy pod względem merytorycznym. Organ wskazał dalej, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w K. rozpatrzył postanowieniem z dnia [...]. znak [...] w trybie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wniosek J. Z. o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Pismo strony z dnia 16 września 2007r. zatytułowane jako "Skarga na czynności egzekucyjne" obejmowało zaś ten sam argument, który zawarła ona w piśmie z dnia 29 września 2007r. określonym jako "Sprzeciw do zawiadomienia o zajęciu oraz wezwanie do zwrotu potrącenia i wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego". Ponadto Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w K. uwzględnił treść tego pisma w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] Z tych przyczyn Dyrektor Izby Skarbowej nie wydawał odrębnego postanowienia w sprawie skargi na czynności egzekucyjne. Ponadto organ podniósł, że zaskarżone postanowienie rozstrzygało jedynie co do prawidłowości przyjętego przez organ egzekucyjny trybu postępowania, a nie odnosiło się do merytorycznej części złożonego przez stronę wniosku i zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższy zakres kognicji Sądu wyznacza przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a.. Kontrola sądowoadministracyjna, której przedmiotem stała się także niniejsza sprawa, sprowadza się tym samym, a jednocześnie ogranicza, do zbadania, czy organy w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przesłanką obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego jest w istocie bezprzedmiotowość postępowania, co zobowiązuje właściwy organ administracji do ustalenia istnienia tej przesłanki. Stosowane w toku postępowania egzekucyjnego przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), pozwalają z uwagi na treść art. 18 tej ustawy, na odpowiednie stosowanie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tj. Dz. U. z 2000r., Nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej jako k.p.a.) w sytuacji, gdy przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej. Zatem znajduje w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym zastosowanie przepis art. 105 k.p.a., w świetle którego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Powyższa przesłanka uzasadniająca podjęcie postanowienia o umorzeniu postępowania na mocy art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 105 k.p.a. niewątpliwie zachodzi wówczas, gdy brak jest przedmiotu żądania, dla zrealizowania którego postępowanie zostało wszczęte, co organ powinien rozważyć w świetle przepisów prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie i ustalonego stanu faktycznego w dniu podejmowania decyzji. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie był wniosek podatnika o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Postanowienie zaś o umorzeniu postępowania administracyjnego wszczętego z wniosku podatnika organ egzekucyjny podjąć może w razie bezspornego ustalenia, że postępowanie to stało się bezprzedmiotowe. Ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy postanowieniem bezprzedmiotowość postępowania, o jakiej mowa w art. 105 k.p.a., nie może być jednak interpretowana rozszerzająca. Przepis ten ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995r., sygn. akt III ARN 50/1995). W rozstrzyganej sprawie nie byłoby zatem dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyby nie okoliczność wynikająca z akt administracyjnych jak również z akt tut. Sądu sygn. I SA/Ke 170/08 (z których został dopuszczony dowód), a mianowicie ta, iż wniosek J. Z. o umorzenie postępowania egzekucyjnego zawarty w piśmie z dnia 29 września 2007r. zatytułowanym "Sprzeciw do zawiadomienia o zajęciu oraz wezwanie do zwrotu potrącenia i wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego", został rozpoznany w prawidłowym trybie – art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział Wojewódzki w K. postanowieniem z dnia 15 stycznia 2008r. Oznacza to, że wniosek podatnika zawierający wskazanie okoliczności faktycznych i podstawy prawnej umorzenia postępowania egzekucyjnego został ostatecznie rozpoznany merytorycznie w świetle art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jednakże w odrębnym postępowaniu, a zatem postępowanie którego dotyczy skarga J. Z. stało się bezprzedmiotowe. W świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest bowiem sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania Legalność orzeczeń organów w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek podatnika z dnia 29 września 2007r. jest natomiast przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. w sprawie sygn. Akt I SA/Ke 170/08. Należy podkreślić, iż Dyrektor Izby Skarbowej w K. w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dokonał prawidłowej kwalifikacji pisma skarżącego z dnia 29 września 2007r. - jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a nie jak to uczynił bezzasadnie organ I instancji - zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Stanowisko organu II instancji, które w tym zakresie Sąd podziela, uzasadnia powołanie przez autora pisma okoliczności faktycznych oraz podstawy prawnej, tj. art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ drugiej instancji stwierdził, iż postanowienie organu I instancji nie dotyczy przedmiotu określonego pismem, jednakże z uwagi na fakt, iż zobowiązany nie złożył zarzutów na prowadzone przez organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne lecz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, postanowienie wydane w zakresie zarzutów jest bezprzedmiotowe. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie, mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada w ustalonym stanie faktycznym prawu, jednakże tylko ze względów wyżej podniesionych, a mianowicie takich, iż wniosek skarżącego został merytorycznie rozpoznany w odrębnym postępowaniu. W ostateczności przyjąć należało za prawidłowe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie uchylenia w całości postanowienia organu I instancji i umorzenia prowadzonego przez ten organ postępowania. Skarga J. Z. w zakresie w jakim dotyczy zaskarżonego postanowienia z przyczyn wyżej wskazanych okazała się więc niezasadna. Pozostałe zaś zarzuty skargi nie mogły być przedmiotem oceny Sądu, bowiem dotyczą one przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i okoliczności faktycznych umorzenia postępowania egzekucyjnego, a takie rozstrzygnięcie organów nie było przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.