I FZ 284/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Zając po rozpoznaniu w dniu 16 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2008 r., o sygn. akt III SA/Wa 326/08 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 7 grudnia 2007 r., Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 20 maja 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 326/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił T. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu do tego postanowienia wskazano, że sytuacja życiowa skarżącego nie pozwala na przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd uznał, że oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Sąd zaznaczył przy tym, że nie kwestionuje twierdzeń skarżącego o jego trudnej sytuacji życiowej, lecz jednocześnie widzi niespójności w oświadczeniach składanych w toczących się przed tym Sądem postępowaniach dotyczących prawa pomocy. Sąd podkreślił, że w odpowiedzi na wezwania Sądu skarżący nadesłał szereg informacji, ale odmiennie niż w innych sprawach odnosił się np. do zagadnienia zbywanych w okresie ostatnich dwóch lat nieruchomości. Ponadto wątpliwości Sądu budziła kwestia zbycia przez skarżącego przedmiotów kolekcjonerskich, która to okoliczność została wskazana przez skarżącego w innej sprawie, a pominięta w niniejszym postępowaniu. Jako niespójne Sąd ocenił również oświadczenia skarżącego co do uzyskiwanych przez niego dochodów. W omawianej sprawie skarżący przyznał, że uzyskuje dochód z tytułu zawartych umów o dzieło, czego nie podniósł w żadnym innym postępowaniu. Powyższe okoliczności w ocenie Sądu świadczą o bierności wnioskodawcy w rzetelnym i wyczerpującym przedstawieniu jego aktualnej kondycji finansowej, co jest szczególnie istotne z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm., zwana dalej "p.p.s.a."). przepis ten mówi bowiem o "wykazaniu" określonej sytuacji materialnej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Stąd też uznać należało, że skarżący uchylił się od wskazania okoliczności, które mogłyby być podstawą oceny, czy jego sytuacja materialna spełni ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem skarżącego, w którym wniesiono o jego uchylenie w całości, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu zgłoszonego zarzutu skarżący wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej i osobistej, co spowodowane jest zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem uzyskiwania dochodów, wskutek aresztowania. Podkreślił, iż żyje w nędzy, na łasce byłej żony i przypadkowych osób. Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się do faktu, że kierowana do skarżącego egzekucja okazała się bezskuteczna, a organ podatkowy wystąpił o wpisanie strony na listę dłużników niewypłacalnych. Strona podniosła ponownie, iż nie jest w stanie znaleźć stałej pracy wobec ciążących na nim zarzutach o charakterze karnym. Skarżący wskazał też, iż starał się znaleźć pracę, o czym świadczą PIT-y i drobne dochody, jakie uzyskał w okresie od aresztowania. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, w pierwszej kolejności należy przytoczyć regulacje prawne odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Wywód w tym zakresie jednak powinien być ograniczony, gdyż w uzasadnieniu Sądu pierwszej instancji został umieszczony komentarz przybliżający wypracowane reguły, które Sąd powinien stosować decydując o przyznaniu lub nie prawa pomocy. Tut. Sąd w pełni podziela zaprezentowaną tamże argumentację. W konsekwencji czego nie dostrzega potrzeby powtarzania jej. Nawiązując zaś do powyższych uwag zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane osobie fizycznej gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przywołanego przepisu wynika, że przez użycie sformułowania "wykaże" ustawodawca przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Sąd pierwszej instancji słusznie zatem uznał, iż strona zarówno we wniosku, jak i następnie w odpowiedzi na sądowe wezwanie nie wykazała w sposób bezsprzeczny okoliczności mogących stanowić podstawę do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie jest bowiem wystarczającym twierdzenie, że z powodu aresztowania przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego skarżący już ostatecznie utracił możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, także po zakończeniu aresztu. Natomiast oświadczenia o prowadzeniu przeciwko stronie postępowania egzekucyjnego oraz wpisania do rejestru dłużników niewypłacalnych nie zostały poparte żadnym dowodem. Zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i obecnie Naczelny Sąd Administracyjny, nie posiada dowodów co do toczącego się postępowania egzekucyjnego, a także zastosowanych w nim sposobów egzekucji (nie ma o tym żadnej wzmianki w posiadanych aktach postępowań podatkowych). Skarżący w zażaleniu zarzuca Sądowi pierwszej instancji brak zrozumienia dla jego trudnej sytuacji oraz nielogiczne i nieżyciowe poglądy co do jego potencjalnych możliwości zarobkowych. Tymczasem to strona postępowania sądowego musi zrozumieć, że aby uzyskać pomoc z budżetu państwa – jaką w zakresie całkowitym jest zwolnienie od kosztów sądowych i wyznaczenie jej pełnomocnika z urzędu – musi przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych w jej życiu okoliczności, ale przede wszystkim obiektywne dowody na potwierdzenie wystąpienia opisanych przez nią faktów. Sąd, decydując o wydaniu z budżetu Państwa konkretnych środków finansowych na pomoc danej jednostce, musi należycie uzasadnić swoje rozstrzygnięcie. Nie może więc bazować jedynie na samych oświadczeniach strony. Powinien posiadać uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane) konkretne zdarzenia, tak aby mieć jak największą pewność, co do trafności swojej oceny aktualnych możliwości finansowych i zarobkowych strony. Tymczasem skarżący nie wykazał w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych i tym samym uzasadnionym jest udzielenie mu swoistej dotacji ze Skarbu Państwa. Wobec nie wykazania przez wnioskodawcę, że zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy, zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalić zażalenie.