I OZ 696/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 18 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 26 maja 2008 r. sygn. akt II SA/Bd 6/08 w przedmiocie oddalenia wniosku o wyłącznie sędziów w sprawie ze skargi na niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 sierpnia 2007 r. sygn. akt II SAB/Bd 17/07 w przedmiocie nie wydania decyzji o dopłacie do czynszu na mocy ustawy o pomocy społecznej z dnia [...] postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 26 maja 2008 r. oddalił wniosek skarżącej o wyłączenie sędziów składu orzekającego w jej sprawie. Wniosek w tym przedmiocie skarżąca zgłosiła podczas rozprawy w dniu 7 maja 2008 r. W ocenie skarżącej, orzekający w jej sprawie sędziowie nie chcieli słuchać jej co dalszych dowodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, że wniosek skarżącej o wyłącznie sędziów nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 18 P.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 P.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony - stosownie do treści art. 19 P.p.s.a. - jeżeli między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Rozpoznając przedmiotowy wniosek, Sąd I instancji podkreślił, iż przewodniczący składu orzekającego ma decydujący wpływ na przebieg rozprawy. Zgodnie z art. 98 P.p.s.a. prowadzi rozprawę, czuwając nad jej prawidłowym przebiegiem, co przejawia się m.in. w udzielaniu głosu, zadawaniu pytań, upoważnianiu do zadawania pytań, a także w możliwości odebrania głosu, gdy przemawiający go nadużywa. Zasady udzielania głosu przez przewodniczącego określa przepis § 46 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 września 2003 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 169, poz. 1646). Po wywołaniu sprawy, sprawdzeniu obecności stron i pełnomocników oraz po sprawozdaniu sędziego sprawozdawcy, przewodniczący udziela głosu skarżącemu, a potem organowi. O kolejności udzielana głosu decyduje przewodniczący. Zaznaczyć jednak należy, iż każda ze stron przemawia tylko raz chyba, że przewodniczący uzna dalszą wypowiedź strony za potrzebną. Wypowiedzi stron muszą ponadto zawierać żądania i wnioski wypływające z treści skargi, chyba że jest ona modyfikowana na rozprawie. Jedynie w razie potrzeby, np. w związku z zadawanymi pytaniami przez członków składu orzekającego lub strony przeciwnej, strony składają dodatkowe wyjaśnienia. To sąd decyduje, czy sprawa została wyjaśniona w sposób dostateczny, pozwalający na jej merytoryczne rozstrzygnięcie. Postępowanie składu orzekającego na rozprawie w dniu 7 maja 2008 r. było, w ocenie Sądu I instancji, zgodne z obowiązującym przepisami prawa i nie służyło pominięciu wyjaśnień strony skarżącej, a jedynie było konsekwencją uznania przez sąd, iż wątpliwości w przedmiotowej sprawie zostały wyjaśnione. Zażalenie od tego postanowienia złożyła skarżąca. W jego uzasadnieniu wskazała, że Sąd zgodnie z art. 7, 8 i 9 k.p.a. ma obowiązek zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się w zebranych dowodach oraz umożliwić zgłoszenie nowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw prawnych. Charakter instytucji wyłączenia sędziego jest oczywisty - sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, które mogłyby skutkować pojawieniem się jakichkolwiek wątpliwości, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego przy rozpoznawaniu konkretnej sprawy. W tym zakresie istota wyłączenia sędziego w oparciu o przesłanki bezwzględne wymienione enumeratywnie w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., jak też w oparciu o przesłanki względne z art. 19 P.p.s.a., jest taka sama. Ma ona zapewnić jak najpełniejszą realizację zagwarantowanego, między innymi na gruncie Konstytucji RP, prawa do sądu, poprzez stworzenie warunków umożliwiających każdemu rozpatrzenia jego sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Wniosek o wyłączenie sędziego winien podlegać starannej ocenie, ponieważ ma on istotne znaczenie z punktu widzenia analizy nieważności postępowania dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, którą w świetle art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod rozwagę z urzędu. Stosownie do treści art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi między innymi wtedy, gdy skład sądu był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli przy rozpoznawaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Argumentacja podniesiona przez skarżącą w zażaleniu, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić trzeba, że przepisy, na które powołuje się skarżąca czyli art. 7, 8 i 9 k.p.a. są to przepisy, które znajdują zastosowanie na gruncie postępowania administracyjnego przed organami administracji publicznej, a nie na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego przed sądem administracyjnym. Zauważyć również należy, za Sądem I instancji, że wniosek o wyłączenie sędziego można oprzeć na podstawach wymienionych w art. 18 i 19 P.p.s.a. We wniosku skarżącej żadna z tych podstaw nie została przytoczona. W rozpoznawanej sprawie, nie zostały przedstawione okoliczności mogące świadczyć o uzasadnionej bezstronności sędziów. Takiej podstawy nie daje zarzucenie Sądowi niestworzenia możliwości dla strony skarżącej do wypowiedzenia się odnośnie dalszych dowodów. Jak wynika z akt sprawy, Sąd I instancji podczas rozprawy, na której został zgłoszony wniosek o wyłączenie sędziów, poinformował skarżącą, że rozprawa może zostać odroczona. Wojewódzki Sąd Administracyjny stworzył więc skarżącej możliwość dalszego wypowiedzenia się co do kwestii dla niej jako strony skarżącej istotnych. Z możliwości tego rodzaju, zaproponowanej przez Sąd I instancji, skarżąca nie skorzystała, tylko zgłosiła wniosek o wyłączenie sędziów. W tych okolicznościach należało uznać, że wniosek J. A. o wyłącznie sędziów nie jest zasadny. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, ze zaskarżone postanowienie Sądu I instancji jest prawidłowe i odpowie prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.