II FZ 491/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 92/08 w zakresie prawa pomocy wydanego w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 21 listopada 2007 r., nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2001 od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 11 lipca 2008 r. w sprawie o sygn. I SA/Gd 92/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 21 listopada 2007 r. o nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku skarżącej przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za 2001 r. Uzasadniając postanowienie podano, że M. K. wnioskiem z dnia 21 lutego 2008 r. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, obejmujących wpis od skargi w kwocie 500 zł. Rozpatrując w.w. wniosek o przyznanie prawa pomocy, WSA w Gdańsku wskazał, powołując art. 245 § 1, 2 i 3 art. 246 § 1 i 2 oraz w art. 199 P.p.s.a., że skarżąca nie udowodniła, by jej sytuacja materialna była na tyle zła, aby uzasadniała przyznanie prawa pomocy. Zaznaczono, że Sąd wziął pod uwagę nie tylko dane o stanie majątkowym skarżącej przedstawione przez nią w formularzu "PPF", ale także dane zawarte w złożonym przez jej męża dodatkowym oświadczeniu z dnia 21 kwietnia 2008 r. i przedłożonych przez niego do sprawy o sygn. I SA/Gd 89-91/08 dokumentach oraz informacje o sytuacji finansowej małżonków znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy. Zdaniem Sądu, złożone przez skarżącą oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest niewiarygodne, bowiem zostały w nim pominięte istotne składniki majątku, stanowiące majątek wspólny, bądź odrębny małżonków. W szczególności pominięto fakt, że poza wykazanym we wniosku domem jednorodzinnym o powierzchni 450 m- z garażem usytuowanym na dwóch działkach przy ul. W. [...] i [...] w G., skarżąca jest współwłaścicielką lokalu mieszkalnego spółdzielczego o powierzchni 55,5 m- wraz z gruntem o powierzchni 402 m-, położonego przy ul. R. [...] w G., w którym zamieszkuje wraz z mężem. Natomiast na nieruchomości położonej przy ul. W. [...] ustanowione zostało (wpisane do księgi wieczystej) ograniczone prawo rzeczowe, tj.: nieodpłatne użytkowanie na okres do 2 marca 2026 r. na rzecz B. K. (synowej), co wynika z wniosków Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej o zabezpieczenie zobowiązania podatkowego z dnia 2 sierpnia 2007 r. Dodano, że w oświadczeniu z dnia 10 marca 2008 r. skarżąca wskazała na przedmioty wartościowe w postaci kolekcji dziesięciomarkowych monet niemieckich z okresu cesarstwa, o wartości powyżej 3.000 euro, a w skorygowanym wniosku z dnia 22 kwietnia 2008 r. pominęła w.w. przedmioty. Tymczasem z materiału zgromadzonego w aktach administracyjnych (w.w. wniosek o zabezpieczenie zobowiązania podatkowego z dnia 2 sierpnia 2007 r.) wynika, że kolekcja gromadzona przez męża skarżącej stanowi zestaw monet dziesięciomarkowych niemieckich, których wartość jest wyższa niż złotych monet dwudziestomarkowych. Około 155 sztuk jest w stanie doskonałym, pozostała część monet, w ocenie męża skarżącej, jest w nieco gorszym stanie. Oświadczenie skarżącej dotyczące osiąganych przez małżonków miesięcznych dochodów również uznano za niewiarygodne, bowiem z odpisów odcinków świadczeń emerytalnych za kwiecień 2008 r. (dołączonych do spraw o sygn. I SA/Gd 89-91/08) wynika, że z tego tytułu osiągają oni miesięcznie łączny dochód w wysokości 2.194,62 zł netto, a nie jak zadeklarowała skarżąca 2.167 zł brutto. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca świadomie przedstawiła swą sytuację finansową w sposób selektywny, a jej oświadczenie jest sprzeczne z dokonanymi na podstawie akt sądowych i administracyjnych ustaleniami. Oświadczenie skarżącej nie pozwala na ustalenie, na jakim poziomie kształtują się dochody małżonków, uniemożliwiając ustalenie, czy poniesienie kosztów sądowych, wiązałoby się z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Wnosząc zażalenie od postanowienia WSA w Gdańsku do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika - syna) zaskarżyła to postanowienie w całości i wniosła o jego uchylenie w całości, zarzucając oparcie się przez WSA na błędnych ustaleniach faktycznych. Odnosząc się w uzasadnieniu zażalenia do podniesionej przez Sąd I instancji okoliczności dotyczących lokalu mieszkalnego o powierzchni 55 m- wraz z gruntem o powierzchni 402 m-, wskazano, że spółdzielcze własnościowe prawo do tegoż lokalu było przedmiotem darowizny na rzecz najmłodszego dziecka skarżącej. Odnośnie ustanowienia nieodpłatnego użytkowania na okres do 2026 r. na rzecz B. K. wskazano, że jest to asekuracja na wypadek późnej starości. Zaznaczono również, że w skorygowanym wniosku pominięto kolekcję monet, gdyż stanowi ona majątek odrębny męża skarżącej, natomiast pomylenie pojęć netto i brutto wynikało z jej "niedouczenia lub słabej pamięci". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odmawiając przyznania skarżącej prawa pomocy wskazał, że złożone przez nią oświadczenie jest niewiarygodne. W.w. wniosek sformułowany został w oparciu nie tylko o dane przedstawione w złożonym przez skarżącą formularzu "PPF", ale również przy uwzględnieniu okoliczności wynikających z przedłożonych przez jej męża dokumentów do spraw o sygn. I SA/Gd 89-91/08 oraz z uwzględnieniem informacji o sytuacji finansowej małżonków znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy. Odnosząc się do powyższego należy zauważyć, że Sąd I instancji w razie gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien skorzystać z uprawnienia jakie mu daje art. 255 P.p.s.a. i wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych, dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd I instancji byłby uprawniony do poszukiwania informacji o stanie majątkowym, możliwościach płatniczych oraz stanie rodzinnym skarżącej w aktach administracyjnych sprawy oraz w innych sprawach znanych z urzędu, jedynie w sytuacji, gdyby po wyczerpaniu procedury jaką nakładają na wojewódzkie sądy administracyjne przepisy art. 255 P.p.s.a., przedłożone przez stronę dodatkowe oświadczenie, dokumenty źródłowe (lub ich nieprzedłożenie pomimo prawidłowego wezwania) nadal były niewystarczające do oceny okoliczności, o których mowa w art. 255 P.p.s.a lub budziłyby wątpliwości. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie WSA w Gdańsku zaniechał zastosowania w.w. procedury, pomimo stwierdzenia, że przedłożone przez skarżącą oświadczenie zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. nie pozwala na ustalenie, na jakim poziomie kształtują się w rzeczywistości dochody skarżącej i jej małżonka. Kierując się wyżej wymienionymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.