II FZ 493/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Sędzia WSA del. Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 lipca 2008 r. sygn. akt I SA/Gd 94/08 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 21 listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2003 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 lipca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (sygn. akt I SA/GL 94/08) odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 21 listopada 2007 r. w przedmiocie zabezpieczenia na majątku skarżącej przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za 2003 r. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził skarżąca nie udowodniła, że jej sytuacja materialna była na tyle zła, aby uzasadniała przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Rozpoznając przedmiotowy wniosek Sąd wziął pod uwagę nie tylko dane o stanie majątkowym skarżącej przedstawione przez nią w formularzu PPF, ale także dane zawarte w złożonym przez jej męża dodatkowym oświadczeniu z dnia 21 kwietnia 2008 r. i przedłożonych przez niego przy sprawach o sygn. akt I SA/Gd 89-91/08 dokumentach oraz informacje o sytuacji finansowej małżonków znajdujące się w aktach administracyjnych. Złożone przez skarżącą oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym jest w ocenie Sądu pierwszej instancji niewiarygodne, zostały w nim bowiem pominięte istotne składniki majątku, stanowiące czy to majątek wspólny czy też odrębny małżonków. W szczególności pominięto fakt, iż poza wykazanym we wniosku domem jednorodzinnym wolnostojącym z garażem usytuowanym na dwóch działkach przy ul. W. 19A i 19B w G. skarżąca jest współwłaścicielką lokalu mieszkalnego spółdzielczego o powierzchni 55,5 m2 wraz z gruntem o powierzchni 402 m2, położonego przy ul. R. 3E/46 w G., w którym zamieszkuje wraz z mężem. Natomiast na nieruchomości położonej przy ul. W. 19A ustanowione zostało (i wpisane do księgi wieczystej) ograniczone prawo rzeczowe - nieodpłatne użytkowanie na okres do 2 marca 2026 r. - na rzecz B. K. (synowej wnioskodawcy), co wynika z treści wniosków dyrektora urzędu kontroli skarbowej o zabezpieczenie zobowiązania podatkowego z dnia 2 sierpnia 2007 r. Sąd powziął również wątpliwość co do prawdziwości oświadczenia skarżącej w odniesieniu do wartości kolekcji monet gromadzonych przez męża skarżącej jak również dochodu jaki uzyskują miesięcznie z emerytur. W zażaleniu na przedmiotowe postanowienie pełnomocnik skarżącej wniósł o jego uchylenie zarzucając mu błędy w ustaleniach faktycznych. Wskazał, że mieszkanie w G. przy ul. R. 3E/46 jest własnością syna skarżącej R., natomiast kolekcja monet stanowi własność odrębną męża strony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z postanowieniem art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba taka wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Z uzasadnienia Sądu wojewódzkiego wprost wynika, że złożone przez wnioskodawczynię oświadczenie nie pozwala na ustalenie, na jakim poziomie kształtują się w rzeczywistości dochody jej i jej małżonka, uniemożliwiając tym samym ustalenie, czy poniesienie przez nią kosztów sądowych wiązałoby się z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji rozpoznając przedmiotowy wniosek wziął pod uwagę dane o stanie majątkowym skarżącej przedstawione przez nią w formularzu PPF jak również dane zawarte w aktach administracyjnych sprawy, w złożonym przez jej męża dodatkowym oświadczeniu z dnia 21 kwietnia 2008 r. i przedłożonych przez niego przy sprawach o sygn. I SA/Gl 89-91/08 dokumentach. Biorąc pod rozwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w wypadku gdy złożone przez stronę oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie pozwala na ustalenie jej rzeczywistych dochodów to Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien skorzystać z uprawnień jakie daje mu art. 255 p.p.s.a. i wezwać wnioskodawczynię do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dodatkowych dokumentów, w zakreślonym przez Sąd terminie. W wypadku gdyby przedłożone przez stronę dodatkowe oświadczenie jak również złożone dokumenty źródłowe okazały się niewystarczające do oceny okoliczności, o których mowa w art. 255 p.p.s.a lub budziłyby wątpliwości to dopiero wtedy, Sąd pierwszej instancji, mógłby wydając rozstrzygnięcie podeprzeć się dokumentami zawartymi w aktach administracyjnych, bądź w innych aktach znanych Sądowi z urzędu. Natomiast w rozpatrywanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie skorzystał z uprawnień przewidzianych w art. 255 p.p.s.a. pomimo stwierdzenia, że przedłożone przez stronę oświadczenia jest niewiarygodne. Na marginesie należy też wskazać, iż zapoznanie się z dokumentami o jakich mowa w postanowieniu będącym przedmiotem zażalenia i mającymi istotne znaczenie przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej, zostało uniemożliwione Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, bowiem nadesłane akta sądowe nie zawierają akt administracyjnych sprawy, jak również nie sporządzono odpisów dokumentów załączonych do sprawy o sygn. I SA/Gd 89-91/08. Naczelny Sąd Administracyjny może się zapoznać jedynie pośrednio, przez ich opis zawarty w zaskarżonym postanowieniu. Brak dowodów źródłowych w aktach sprawy, zwłaszcza w przypadku, gdy dowody te były brane pod uwagę przez Sąd I instancji przy rozpoznawaniu wniosku, utrudnia zbadanie prawidłowości zaskarżonego postanowienia i dokonanej w nim oceny tych dokumentów. Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.