I SA/Sz 75/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Zaremba, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.),, Asesor WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Joanna Marska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2008 r. sprawy ze skargi D. M. R.– następcy prawnego po R. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymiaru cła i opłaty manipulacyjnej dodatkowej oddala skargę Dyrektor Urzędu Celnego decyzją z dnia [...]r. wymierzył R. R. należności celne oraz opłatę manipulacyjną dodatkową z tytułu nie zgłoszenia do odprawy celnej towaru w postaci części samochodowych. Pismem z dnia [...]r. R. R. wniósł o stwierdzenie nieważności tej decyzji podnosząc, iż opłata manipulacyjna została wymierzona na podstawie przepisu uznanego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego za niezgodny z Konstytucją. Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...]r. Nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego, ponieważ strona przekroczyła termin określony w art. 250 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Od powyższej decyzji R. R. złożył odwołanie, a także pisma z dnia [...]r., z dnia [...]r. oraz z dnia [...]r., w których podniósł, iż kwota wymierzona decyzją Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...]r., nie jest należna, gdyż decyzja ta zawiera wady prawne. Prezes GUC decyzją z dnia [...]r., uchylił decyzję własną z dnia [...]r., i stwierdził nieważność decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Szczecinie z dnia [...]r., w części wymiaru opłaty manipulacyjnej dodatkowej. Wobec powyższego Prezes Głównego Urzędu Ceł pismem z dnia [...]r., zwrócił się do R.R.i z zapytaniem, czy w związku z decyzją z dnia [...]r., podtrzymuje wniosek z dnia [...]r. o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej Dyrektora Urzędu Celnego, w części dotyczącej określenia cła i dopuszczenia towaru do obrotu. R. R. w piśmie z dnia [...]r. podtrzymał żądanie stwierdzenia nieważności w/w decyzji. W wyniku rozpatrzenia wskazanego wyżej wniosku Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...]r., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...]r. Strona złożyła odwołanie od decyzji Prezesa GUC z dnia [...]r. i ponownie wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...]r. Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie decyzją z dnia [....]r., wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 2b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w zw. z art. 262 Kodeksu celnego, oraz art. 247 § 1 pkt 2 i 4 Ordynacji podatkowej po rozpatrzeniu odwołania R. R. uchylił decyzję Prezesa GUC nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi celnemu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż stosownie do postanowień art. 247 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej organ stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Dalej organ wskazał, że w analizowanym stanie faktycznym R. R. złożył dwa wnioski (w dniach 12 lutego 2001r. i 05 września 2001r.) o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...]r. Wniosek z dnia 12 lutego 2001r. został rozpoznany prawomocną decyzją z dnia [...]r., w której Prezes GUC stwierdził nieważność decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...]r. w zakresie wymiaru opłaty manipulacyjnej dodatkowej i tym samym Prezes GUC zbadał wniosek strony, czy zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji. Organ ten stwierdzając nieważność w części uznał, zdaniem Dyrektora Izby Celnej, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji w pozostałym zakresie. Następnie rozpatrując wniosek z dnia [...]r. Prezes GUC wydał decyzję [...] z dnia odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...]r. Ta sama sprawa została rozstrzygnięta dwoma decyzjami ostatecznymi. Dodatkowo Dyrektor Izby Celnej zarzucił decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...]r., że zostały w niej podane jedynie przepisy art. 251 § 1 i art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej, których treść nie wskazuje na przyczynę wydania rozstrzygnięcia o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. R. skierował zarzuty odnoszące się do postępowania celnego zakończonego wydaniem decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...]r. Według skarżącego błędnie wskazano adres adresata decyzji. R. R. podniósł, że nie zostało udowodnione, że towar dotarł do jego firmy, tym bardziej, iż adres wskazany na fakturach był niejasny i mało czytelny, a ponadto dane firmy są niezgodne z prawem. Skarżący wskazał, że nie zostało udowodnione, kto powinien zgłosić do odprawy celnej towar. W skardze podkreślone zostało, iż powiadomienie strony przez organ celny o nie zgłoszeniu do odprawy towaru nastąpiło po upływie 19 miesięcy od daty zgłoszenia, czyli niezgodnie z zasadą wnikliwego i szybkiego prowadzenia postępowania. R. R. zarzucił organowi I instancji przetrzymywanie dokumentów i nie informowanie strony o okolicznościach mogących mieć wpływ na wynik prowadzonego postępowania. R. R. uważa, że przetrzymywanie dokumentów miało na celu uniemożliwienie mu odwołania się od decyzji z [...]r. Organ naliczył należność celną wraz z odsetkami za okres trwania postępowania, podczas gdy zaskarżona decyzja zawiera wiele wad prawnych odnoszących się między innymi do naruszenia art. 250 Ordynacji podatkowej zwrócił także uwagę na długoletni okres prowadzenia postępowania w sprawie. W odpowiedzi na skargę R. R. Dyrektor Izby Celnej, mając na uwadze, iż stwierdzony stan faktyczny wyczerpuje przesłankę określoną w art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej wniósł o oddalenie skargi. Postanowieniem z dnia 14 października 2004r. sygn. akt SA/Sz 2708/02 Sąd zawiesił postępowanie sądowe w sprawie z powodu śmierci strony, do czasu ustalenia następców prawnych po zmarłym R. R. W dniu 28 stycznia 2008r. Sąd podjąć postępowanie sądowe, ponieważ ustalono, że następcą prawnym po zmarłym jest małżonka D.R. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony (...). Nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego - zgodnie z art. 161 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd wydaje wówczas postanowienie o umorzeniu postępowania. Z taką sytuacją tj. z prawami i obowiązkami ściśle związanymi z osobą zmarłego nie mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, ale dotyczącymi sfery majątkowej (należności pieniężnych – tj. należności celnych i opłaty manipulacyjnej), zatem w miejsce R. R. wchodzi jego następca prawny D. M. R. Ponadto Sąd umarza postępowanie sądowe, gdy stosownie do 161 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym, skarżący cofnie skargę, gdy postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe np. gdy stosownie do art. 54 § 2 tej ustawy organ administracji uwzględni zarzuty skargi w całości i zmieni własną decyzję lub wygaśnie decyzja na skutek realizacji mediacji. Za bezprzedmiotowe nie można uznać postępowania sądowego z uwagi na podjęcie przez organ rozstrzygnięcia na skutek zaskarżonej decyzji kasacyjnej organu odwoławczego. Sądowa kontrola ostatecznej decyzji administracyjnej polega bowiem na badaniu jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego na dzień wydania orzeczenia przez organ administracji. Jako, że nie zachodzą przypadki umorzenia postępowania sądowego, przystępując do kontroli zaskarżonej decyzji wskazać należy, że stosownie do art. 3 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji. Konsekwencją sprawowanej przez Sąd funkcji kontrolnej w przypadku stwierdzenia w wyniku tej kontroli, że zaskarżona decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, Sąd decyzję taką eliminuje z obrotu prawnego poprzez jej chylenie lub stwierdzenie nieważności - w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia ( art. 145 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) i to w sytuacji gdy naruszenie prawa materialnego, miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów postępowania, mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub mogło prowadzić do wznowienia postępowania. Z tak pojmowanym naruszeniem przepisów nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Izby Celnej uchylająca na podstawie art. 233 § 1 pkt 2b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...]r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...]r. Wskazany zatem przedmiot rozstrzygnięcia i przesłanki warunkujące uchylenie decyzji przez organ odwoławczy, zakreślają również ramy powierzonej Sądowi kontroli legalności decyzji, wydanej w tym postępowaniu tj. w instancji odwoławczej. Stosownie do art. 233 § 1 pkt 2b ustawy Ordynacja podatkowa organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla decyzję organu pierwszej instancji w całości i sprawę przekazuje do ponownego rozpatrzenia właściwemu organowi pierwszej instancji, jeżeli decyzja tego organu została wydana z naruszeniem przepisów art. 240 lub 247 ustawy Ordynacja podatkowa. Wskazane przepisy art. 240 i 247 ustawy Ordynacja podatkowa zawierają katalog wad postępowania lub decyzji ostatecznej, których stwierdzenie obliguje do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej taką decyzji (art. 240) lub do stwierdzenia nieważności takiej decyzji (art. 247). Oczywistym jest, że przepisów powyższych nie stosuje się w zwyczajnym postępowaniu przed organem pierwszej instancji, bowiem dotyczą one jedynie decyzji ostatecznych, a stwierdzenie zaistnienia przesłanek wadliwości prowadzi do uruchomienia nadzwyczajnego trybu wzruszenia decyzji ostatecznej. W związku z tym sformułowanie zawarte w art. 233 § 1 pkt 2 lit. b ustawy Ordynacja podatkowa o "naruszeniu przepisów art. 240 lub 247" przez decyzję organu pierwszej instancji rozumieć należy w ten sposób, że dla kasacji decyzji organu pierwszej instancji przez organ odwoławczy wystarczającym jest stwierdzenie, iż postępowanie organu pierwszej instancji dotknięte jest wadą określoną w art. 240 lub, iż decyzja organu pierwszej instancji zawiera wadę określoną w art. 247 ordynacji podatkowej. Stwierdzenie wadliwości postępowania organu pierwszej instancji wymienionej w katalogu określonym w art. 240 ordynacji podatkowej lub wadliwości decyzji organu pierwszej instancji, wskazanej w art. 247 ordynacji podatkowej, zobowiązuje do eliminacji wadliwej decyzji w toku postępowania odwoławczego, bez konieczności wdrażania nadzwyczajnego trybu. Dyrektor Izby Celnej jako zasadniczą podstawę uchylenia decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł wskazał rozstrzygnięcie sprawy przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł dwoma decyzjami tj. w konsekwencji orzeczenia (decyzja z dnia [...]r.) w sprawie rozstrzygniętej inną decyzją (decyzja z dnia [...]r.), co w sytuacji, gdy decyzja Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...]r. określała należności celne i opłatę manipulacyjną dodatkową z tytułu nie zgłoszenia do odprawy celnej towaru w postaci części samochodowych a wniosek skarżącego dotyczył stwierdzenia nieważności tej decyzji, uznać należy za zasadne. Także stanowisko Dyrektora Izby Celnej, że z uwagi na fakt, iż zgodnie z postanowieniami art. 234 Ordynacji podatkowej organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, a zatem niemożliwe było umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...]r., ponieważ decyzja taka odbierałaby skarżącemu możliwość dochodzenia swoich praw w drodze postępowania odwoławczego, uznać należy w okolicznościach niniejszej sprawy za zasadne. Odnosząc się do zarzutów skargi co do prowadzenia postępowania przez Dyrektora Urzędu Celnego wskazać należy, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że istotą stwierdzenia nieważności decyzji, a taki był zakres żądania wniosku skarżącego, jest to, że przesłanka będąca przyczyną stwierdzenia tej nieważności istniała już w dacie wydania tej decyzji. Inaczej mówiąc, decyzja, której stwierdzono nieważność, wydana została niezgodnie z prawem obowiązującym w dacie jej wydania, przy czym niezgodność ta spełnia co najmniej jedną z przesłanek, ustawowo określonych, jako przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji. Natomiast naruszenie prawa tylko wtedy powoduje nieważność aktu administracyjnego, gdy ma ono charakter "rażącego", tzn. gdy decyzja wydana została wbrew nakazowi lub zdarzeniu ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa lub ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem, albo uchylono obowiązek. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z przepisem poprzez proste ich zestawienie ze sobą (Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz - J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński. Wydawnictwo Prawnicze Warszawa 1985 r., str. 237, por. także Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz - B. Adamiak, J. Borkowski. Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 1996 r., str. 716-721). Aby stwierdzić nieważność decyzji należy zatem ustalić, że wada taka tkwi w samej decyzji, np. decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, gdy decyzja pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, mającej charakter rażący. Nie chodzi bowiem w tego typu przypadkach o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Odmowa stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ma miejsce wtedy, gdy w toku postępowania wyjaśniającego organ prowadzący postępowanie ustali, że nie występuje żadna z ustawowych przyczyn stwierdzenia nieważności. Wskazać należy, że w świetle powyższego, w trybie nadzwyczajnym jakim jest tryb stwierdzenia nieważności decyzji, rozpatrzeniu podlegają jedynie wady decyzji wymienione w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej, nie zaś argumenty merytoryczne, które mogły być przedmiotem rozpatrzenia w postępowaniu zwyczajnym odwoławczym. Postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ma bowiem na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpatrzenie zakończonej decyzją ostateczną sprawy. Zarzuty zatem dotyczące braku wnikliwości czy szybkości postępowania, wynikających z tego konsekwencji w tym terminu naliczenia odsetek, oceny merytorycznej dowodów, które legły u podstaw decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...]r., nie mogą być przedmiotem oceny w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Dokonując zatem kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, uznać należy, że wbrew zarzutom skargi zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie i stosownie do art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu.