II OZ 826/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Plucińska - Filipowicz po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 857/07 przyznające Stowarzyszeniu [...] w B. prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie ponad 50 zł oraz oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 857/07, przyznał Stowarzyszeniu [...] w B. prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie ponad 50 zł oraz oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że Stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego, którego podstawowym celem jest praca na rzecz ochrony środowiska, zdrowia i społeczeństwa. Wszystkie pozyskane środki przekazuje na działalność statutową i nie prowadzi działalności gospodarczej. W ocenie Sądu, skarżące Stowarzyszenie we wniosku o prawo pomocy nie wskazało przeszkód, które uniemożliwiałyby prowadzenie działalności gospodarczej lub pobieranie od członków Stowarzyszenia składek członkowskich. Zdaniem Sądu nie znalazł uzasadnienia również argument, iż Stowarzyszenie z racji posiadania statusu organizacji pożytku publicznego powinno być całkowicie zwolnione od kosztów sądowych, albowiem do takiego wniosku nie uprawniają ani przepisy ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, ani przepisy p.p.s.a. Sąd wskazał, że ze złożonych przez Stowarzyszenie dokumentów wynika, iż stan konta na dzień orzekania wynosił 0 zł, zaś jedynymi wpływami były darowizny za tzw. doradztwo w zakresie statutowym (w 2007 r. - kwota [...] zł), składki członkowskie - około [...] zł, darowizny osób prywatnych - [...] zł, wpływy z przeznaczenia 1 % podatku - [...] zł. Jednocześnie Stowarzyszenie deklaruje kilkutysięczne wydatki, których cel nie został dostatecznie sprecyzowany ani udowodniony np. fakturami, rachunkami, umowami itp. Sąd wskazał, iż w piśmie z dnia [...] stycznia 2008 r. podano, iż wydatki w okresie 1 stycznia 2007 r. - 31 stycznia 2008 r. wyniosły [...] zł (k. 20), podczas, gdy już w piśmie następnym za okres dłuższy o niewiele ponad miesiąc (1 styczeń 2007 r. - 4 marca 2008 r. k. 29) wzrosły one o [...] zł zamykając się kwotą [...] zł. Jednocześnie nie wykazano konkretnych źródeł dochodów (umów pożyczek, kredytów), z których wydatki te (zwiększone w ciągu miesiąca o kwotę [...] zł) zostały poniesione i konkretnych celów (poza ogólnym stwierdzeniem, iż chodzi o działalność statutową), których realizacja wymagała takich nakładów finansowych. Skarżący przedstawił jedynie, iż jest przeciwko niemu prowadzona egzekucja kwoty w sumie około [...] zł przez wierzyciela [...] S.A. w P. (zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego k. 41), w związku z czym nie posiada aktualnie żadnych środków finansowych na rachunku bankowym. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenie [...] w B. Skarżące Stowarzyszenie podniosło, że jako organizacja pożytku publicznego w celu realizacji statutowych zadań użyteczności publicznej powinno być całkowicie zwolnione z kosztów sądowych, zaś statut organizacji pożytku publicznego wyklucza i uniemożliwia pokrycie kosztów sądowych, kar, grzywien i opłat. Ponadto oświadczyło, że od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia wniesienia zażalenia uzyskało wpływy w wysokości [...] zł, w tym okresie zaś wydatki Stowarzyszenia wyniosły około [...] zł. Środki finansowe odnotowane na rachunku bankowym w kwocie [...] zł znajdowały się na rachunku jedynie "przejściowo" i od około trzech miesięcy na koncie Stowarzyszenia stan rachunku wynosi 0 zł. Dodatkowo skarżące Stowarzyszenie podniosło, że nie ma żadnych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, wobec czego przysługuje mu całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwana dalej "ppsa", prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadajacej osobowości prawnej, w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ppsa przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym może natomiast nastąpić, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie Sądu I instancji jest zgodne z prawem. Z oświadczenia o stanie majątkowym skarżącego Stowarzyszenia wynika, że posiadało środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości [...] zł, a więc dysponowało kwotą znacznie przekraczającą wysokość wpisu, do jakiego uiszczenia zostało wezwane. Okoliczności podniesione w zażaleniu, że odnotowana na rachunku bankowym kwota była "przejściowym stanem" i na obecnym etapie postępowania już tych środków nie posiada, nie jest przesłanką do uwzględnienia zażalenia. Skoro skarżące Stowarzyszenie wykazywało saldo na rachunku bankowym kilkakrotnie przewyższające kwotę żądanego wpisu sądowego, to nie można przyjąć, że nie posiadało żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, natomiast okoliczność, iż kwota znajdująca się na rachunku przeznaczona została na spłatę innych zobowiązań, nie może skutkować przyznaniem skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z przedstawionego odpisu z KRS wynika, że Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą z przeznaczeniem zysków na działalność statutową. Skoro z możliwości takiej nie korzysta, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Odnosząc się do argumentu, że Stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego i dlatego winno być w całości zwolnione od ponoszenia kosztów sądowych, uznać należy, iż nie przesądza to o zwolnieniu go od kosztów sądowych w całości. Przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 ze zm.), nie jest bowiem podstawą do przyjęcia, że organizacje pożytku publicznego z mocy prawa są zwolnione od kosztów sądowych, gdyż stanowi, że organizacji pożytku publicznego przysługuje, na zasadach określonych w przepisach odrębnych, zwolnienie od opłat sądowych w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego. Artykuł 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie odsyła do przepisów odrębnych, a zatem nie stanowi samodzielnej podstawy zwolnienia od opłat sądowych. Natomiast przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują z mocy prawa zwolnienia od opłat sądowych organizacji pożytku publicznego. Zgodnie z art. 240 ppsa Rada Ministrów może, w drodze rozporządzenia, zwolnić organizacje społeczne od obowiązku uiszczania wpisu w ich własnych sprawach. Takie rozporządzenie nie zostało jednak wydane, dlatego też nie można zgodzić się z poglądem zaprezentowanym w zażaleniu, że skarżące Stowarzyszenie jest zwolnione od obowiązku uiszczenia wpisu. W tej sytuacji zwolnienie skarżącego Stowarzyszenia od kosztów sądowych mogło nastąpić wyłącznie na zasadach ogólnych, tj. po spełnieniu warunków określonych w art. 246 § 2 ppsa. Przyznanie organizacji pożytku publicznego prawa pomocy w zakresie całkowitym bez względu na posiadanie środków pieniężnych oznaczałoby, że organizacja ta powinna być zwolniona od kosztów sądowych z uwagi na regulację prawną statuującą jej działalność. To zaś prowadziłoby do generalnego zwolnienia takich organizacji od kosztów sądowych, co byłoby nie do pogodzenia z istotą instytucji prawa pomocy. Gdyby ustawodawca chciał zwolnić organizacje pożytku publicznego od ponoszenia kosztów sądowych wprowadziłby określoną regulację prawną. Tymczasem brak jest takiego generalnego zwolnienia od kosztów sądowych. Ponadto nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego Stowarzyszenia, iż jako organizacja pożytku publicznego nie może prowadzić działalności gospodarczej, z regulacji ustawowej dotyczącej działalności pożytku publicznego i wolontariatu nie wynika bowiem całkowity zakaz prowadzenia takiej działalności. Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postanowienie Sądu I instancji uwzględniło wszelkie okoliczności sprawy, a zatem jest prawidłowe. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, orzeczono jak w sentencji.