I OW 15/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz Sędzia WSA del. Arkadiusz Despot -Mładanowicz (spr.) Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta G. z dnia [...] nr [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta G. a Prezydentem Miasta W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku R. C. w przedmiocie przyznania zasiłku celowego i okresowego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta W. jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku o przyznanie zasiłku celowego i okresowego Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta G., wnioskiem z dnia 30 stycznia 2008 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta G. a Prezydentem Miasta W. w sprawie z wniosku R. C. o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na pokrycie kosztów schronienia i na żywność oraz zasiłku okresowego. Wnioskodawca wskazał, że właściwym do załatwienia sprawy jest Prezydent Miasta W. reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. Powołał się przy tym na art. 22 § 1 k.p.a. i art. 6 pkt 8 i 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że postanowieniem z dnia 3 grudnia 2007 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w W., na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 ze zm.) - zwanej dalej również ustawą, przekazał podanie i wywiad środowiskowy R. C. do Ośrodka Pomocy Społecznej w G., jako organowi właściwemu. W dniu 23 listopada 2007 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, z którego wynika, że wnioskodawca zamieszkuje w W. w schronisku dla bezdomnych, ale zameldowany jest na pobyt stały w G. przy ul. [...]. Wnioskodawca stwierdził, że zgodnie z art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W związku z powyższym R. C. nie można traktować, jako osoby bezdomnej w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, a tym samym do określenia właściwości miejscowej nie znajduje zastosowania art. 101 ust. 2 ustawy, ale art. 101 ust. 1 ustawy. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Prezydent Miasta W., reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wniósł o oddalenie wniosku. Organ wyjaśnił, że przedmiotowe schronisko dla bezdomnych nie jest placówką prowadzoną przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, ale jest placówką utworzoną przez organizację pozarządową. R. C. przebywa w niej wyłącznie z własnej woli i na swój wniosek, nie zaś z inicjatywy Ośrodka. W tych okolicznościach postanowienie o przekazaniu sprawy było uzasadnione. Jego zdaniem zamieszkiwanie, jako określenie nie zdefiniowane dla potrzeb ustawy o pomocy społecznej należy interpretować według reguł prawa cywilnego - art. 25 k.c., tj. jako miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny - fakt przebywania i wewnętrzny - zamiar stałego pobytu. Transponując te uwagi na grunt sprawy organ zauważył, że R. C. nie przebywał w schronisku dla bezdomnych w W. z zamiarem stałego przebywania. Z informacji uzyskanych ze schroniska wynika, że przebywał on w schronisku dla bezdomnych w okresie od 8 listopada 2007 r. do dnia 21 stycznia 2008 r., w którym to dniu "zniknął" nie podając przy tym żadnej informacji dokąd się udaje i pod jakim adresem będzie przebywał. W tej sytuacji argumenty strony przeciwnej są całkowicie chybione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kwestia właściwości miejscowej organów udzielających świadczeń z pomocy społecznej uregulowana została w art. 101 ust. 1, 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do tych regulacji, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo gminą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Natomiast w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Wobec takiego uregulowania zagadnienia właściwości organów w pierwszej kolejności należy ustalić, czy R. C., jako osoba ubiegająca się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, posiada miejsce zamieszkania, a jeżeli go nie posiada to, czy jest osobą bezdomną. W pierwszym przypadku o właściwości organu decydują wymogi określone w art. 25 k.c., a w drugim - warunki określone w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W przypadku R. C. nie można wskazać takiej miejscowości. Należy bowiem zwrócić uwagę na fakt, że z oświadczenia R. C. wynika, iż w schronisku w W. przebywał od 7 listopada 2007 r. Wniosek o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej złożył zaś w dniu 23 listopada 2007 r. Natomiast z treści wywiadu sporządzonego przez pracownika socjalnego wnika, że R. C. jeździ po Polsce w poszukiwaniu pracy i wyraża gotowość pozostania w miejscowości, w której znajdzie pracę. Ostatnio przebywał we W., a wcześniej w W. Treść notatki sporządzonej w dniu 21 stycznia 2008 r. wskazuje natomiast, że R. C. w styczniu 2007 r. opuścił dotychczasowe miejsce zamieszkania w G. przy ul. [...], gdzie mieszkał wraz z rodzicami, żoną i synem. W miejscu tym jest nadal zameldowany i w każdej chwili może powrócić do domu. Powyższe okoliczności pozwalają na stwierdzenie, że R. C. nie ma własnego miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. Nie jest w jego przypadku możliwe wskazanie jakiejkolwiek miejscowości, w której przebywałby z zamiarem stałego pobytu. Aktualnie z żadnym miejscem nie wiąże zamiaru stałego pobytu, lecz wyraża gotowość pozostania w tej miejscowości, w której znajdzie pracę. Z tych względów w rozpoznawanej sprawie przepis art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie może stanowić podstawy do ustalenia właściwości miejscowej organu pomocy społecznej. Wobec powyższego należało zbadać, czy podstawę ustalenia właściwości miejscowej organu może stanowić art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym, jeżeli o pomoc zwraca się osoba bezdomna, właściwość miejscowa organu uzależniona jest od ostatniego miejsca zameldowania osoby na pobyt stały. Stosownie do art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej osobą bezdomną jest: 1) osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także 2) osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Jak wynika z powołanej wyżej notatki z dnia 21 stycznia 2008 r. R. C. jest zameldowany w G. przy ul. [...] i w każdej chwili może powrócić do lokalu, w którym jest na stałe zameldowany. Wobec tego możliwość zamieszkiwania w miejscu zameldowania na pobyt stały, uzależniona wyłącznie od woli R. C., wyklucza w świetle art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej traktowanie go jako bezdomnego. Tym samym wyklucza ustalenie właściwości miejscowej organu pomocy społecznej w oparciu o kryterium miejsca ostatniego zameldowania osoby na pobyt stały w znaczeniu art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zatem do rozważenia pozostała jeszcze przewidziana w ust. 3 art. 101 ustawy o pomocy społecznej zasada wiążąca właściwość organu z miejscem pobytu osoby ubiegającej się o pomoc społeczną. Jak wynika, z zacytowanej na wstępie rozważań, treści niniejszego przepisu gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie jest właściwa miejscowo między innymi w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą takiej osoby. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za taką szczególną sytuację osobistą należy uznać sytuację, w której - tak jak w rozpoznawanej sprawie - nie można ustalić miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o przyznanie świadczeń i jednocześnie osoba ta nie jest osobą bezdomną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. W takiej sytuacji niemożność ustalenia właściwości miejscowej gminy w oparciu o ust. 1 bądź 2 art. 101 cytowanej ustawy nie może pozbawiać wnioskodawcy prawa do rozpatrzenia jego wniosku przez organ administracji publicznej. Zatem jest to jedna ze szczególnych sytuacji osobistych osoby ubiegającej się o świadczenie przemawiająca za właściwością miejscową gminy miejsca pobytu tej osoby. Wobec tego, skoro miejsce pobytu R. C. w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej znajdowało się na terenie miasta W., właściwym do rozpatrzenia wniosku jest Prezydent Miasta W. Z wyłożonych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. orzekł jak w sentencji.