II OZ 1054/09

Dnia 1 grudnia 2009 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2009 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 4 maja 2009 roku sygn. akt II SA/Ol 1011/07 o odmowie przyznania R.M. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.M. i R.M. na postanowienie Warmińsko - Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Olsztynie z dnia [...] września 2007 roku, Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie budowy budynku mieszkalnego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 4 maja 2009 r. odmówił przyznania skarżącemu R.M. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi E.M. i R.M. na postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Olsztynie z dnia 3 września 2007 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że R.M. złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych na etapie zażalenia na postanowienie z dnia 9 lutego 2009 r. (sygn. akt II SA/Ol 1011/07) o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie Stowarzyszenia [...] w O. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, iż kwota 100 zł wpisu od zażalenia jest dla niego dużym obciążeniem finansowym, które spowoduje uszczerbek w jego utrzymaniu. Wskazał, że miesięcznie dysponuje kwotą 636 zł, stanowiącą rentę inwalidzką, przy czym spłaca kredyt w kwocie 58,78 zł. Przedstawił miesięczne opłaty, jakie ponosi: 100-150 zł za prąd, 100-200 zł za gaz, 33 zł za wodę, 40 zł za wywóz szamba, 30-40 zł za telefon, 60 zł za internet, 20 zł za użytkowanie działki, 20 zł za wywóz śmieci. Uwzględnił wydatki na wyżywienie, ubrania, leki i eksploatację samochodu, niezbędnego z powodu niepełnosprawności. Stwierdził, że suma comiesięcznych obciążeń praktycznie pochłania jego dochody. Skarżący oświadczył ponadto, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która mimo obiektywnie większych dochodów, jest obciążona spłatą wielu rat pożyczek w kwocie około 1500 zł miesięcznie. Do tego dochodzą wydatki na mieszkanie, jedzenie, ubranie, komunikację miejską. Dochody rodziny określił łącznie na około 4000 zł brutto. Jako majątek wskazał "prawo do połowy nakładów za budynek" (o powierzchni na 71 m2) i garaż (o powierzchni 48 m2) oraz mieszkanie (o powierzchni 17,8 m2). Sąd I instancji podkreślił, że R.M. prowadzi wraz z żoną gospodarstwo domowe, miesięcznie dochody rodziny wynoszą około 4000 zł brutto, zaś stałe koszty wahają się od 403 zł do 563 zł. Przedstawiona sytuacja majątkowa rodziny nie pozwala na zakwalifikowanie ich do grona osób ubogich, które znajdują się w położeniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów na zastosowanie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd I instancji wyjaśnił że fakt ponoszenia przez skarżących wydatków na spłatę kredytów nie może być uwzględniony przy ocenie ich sytuacji materialnej. Zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą bowiem mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła E.M. Podkreśliła, że zażalenie R.M. złożył samodzielnie, więc kwestia zwolnienia od wpisu od zażalenia, również powinna być rozważania jedynie w odniesieniu do R.M. Wyjaśniła, że ich małżeństwo ma wyłączenie formalne znaczenie i nie prowadzą oni wspólnego gospodarstwa domowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ.). Rozstrzygnięcie Sądu I instancji było efektem obiektywnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego na podstawie przedłożonych dokumentów i oświadczeń. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia mają dochody osiągane przez małżonkę pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Wbrew twierdzeniom zażalenia, Sąd I instancji działał w sposób dokładny i wnikliwy. Brak było również podstaw do dochodzenia jaki w rzeczywistości charakter ma małżeństwo skarżących, skoro na urzędowym formularzu w sposób wyraźny i jednoznaczny jako osoba pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym wskazana została żona skarżącego. Sąd I instancji nie był zobowiązany ani też uprawniony do wykraczania w dokonywanej ocenie stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego, poza ramy zakreślone przez jednoznaczne oświadczenia i dokumenty. Podkreślić również należy, że do czasu ustania związku małżeńskiego między skarżącymi, są oni obowiązani do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra założonej rodziny (art. 23 Kodeksu rodzinnego i alimentacyjnego). Nie sposób również pominąć faktu, że skarżący dysponuje stałym, choć niewysokim dochodem i będąc świadomym prowadzonego postępowania sądowego powinien zabezpieczyć odpowiednie kwoty, które umożliwią mu partycypowanie w jego kosztach. Jak słusznie bowiem podkreślił Sąd I instancji, zasadą jest, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek uczestniczenia w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego, a wyjątkiem jest przerzucenie całego obowiązku w tym zakresie na Skarb Państwa. Zgodzić się również należy z Sądem I instancji, że zobowiązania cywilnoprawne nie powinny mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 7 lutego 2006 r. sygn. akt Il OZ 83/06, niepubl.) Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu.