II OSK 626/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Rzążewska Sędziowie Sędzia NSA Stanisław Nowakowski Sędzia NSA Anna Łuczaj (spr.) Protokolant Andżelika Borek po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 października 2006 r. sygn. akt III SA/Kr 582/05 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 24 października 2006 r., sygn. akt III SA/Kr 582/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. M. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] w przedmiocie wymeldowania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż zaskarżoną decyzją Wojewoda M. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] orzekającą o wymeldowaniu A. M. z pobytu stałego w K. przy ul. [...]. W odwołaniu od decyzji organu I instancji A. M. zarzucił, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 86 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji lub jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z treścią przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) - w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 93, poz. 887) - organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przez opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy rozumieć opuszczenie dobrowolne. Nie jest natomiast opuszczeniem dobrowolnym opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeśli podjęła ona przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu (wyrok NSA z 23 kwietnia 2001r., sygn. NSA 3169/00). Organ odwoławczy zaznaczył, że sprawa wymeldowania A. M. była już dwukrotnie przedmiotem postępowania odwoławczego. Organ I instancji wykonał wszystkie wytyczne, a więc zarzut rażącego naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego jak i przepisów ustawy merytorycznej są bezzasadne. W sprawie bezsporne jest, że A. M. kilka lat temu - wówczas jako osoba małoletnia - opuścił lokal przy ul. [...] w K. W [...] r. A. M. uzyskał pełnoletniość i jako osoba dorosła nie podejmował jakichkolwiek działań zmierzających do ponownego zamieszkania w rzeczonym lokalu. A. M. nie przedłożył żadnego orzeczenia sądowego wskazującego na przywrócenie posiadania. Z akt nie wynika też, aby podejmował jakiekolwiek rozmowy z właścicielką lokalu na temat możliwości i warunków zamieszkania. Sprawy, które toczyły się przed sądami dotyczyły rodziców odwołującego. Deklarowanie chęci powrotu w bliżej nieokreślonym czasie oraz zaniechanie działań zmierzających do ponownego zamieszkania świadczy, zdaniem organu, o trwałym i dobrowolnym opuszczeniu lokalu. Organ za niewiarygodne uznał twierdzenia A. M., że powodem niezamieszkiwania w tym lokalu jest obawa o swoje bezpieczeństwo, gdyż obecnie lokal ten jest pustostanem. Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Pozostawienie zameldowania na pobyt stały pod dotychczasowym adresem byłoby jedynie fikcją meldunkową. Skargę na powyższą decyzję złożył A. M., wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji, względnie jej uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił rażące naruszenie art. 7 Konstytucji RP, art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10. kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, art. 6, art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78, art. 80, art. 81, art. 97 § 1 pkt 4, art. 107 § 3, art. 136, art. 138 § 1 pkt 1, art. 138 § 2 i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W odpowiedzi na skargę wojewoda M. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał skargę za niezasadną. Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego ani procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Sąd pierwszej instancji przytoczył treść przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych i podkreślił, że organ meldunkowy nie bada, czy osoba dokonująca zameldowania posiada uprawnienia do lokalu, bada tylko fakt faktycznego zamieszkiwania w nim tej osoby. Skarżący w [...] r., będąc jeszcze małoletni, opuścił wraz z ojcem przedmiotowy lokal. Od tego czasu A. M. nie podjął żadnych działań faktycznych ani prawnych w celu powrotu do mieszkania - także po uzyskaniu pełnoletności. Jeśli skarżący uważał, że sprawa o ochronę posiadania przedawniła się, to mógł wystąpić do Prokuratury ze stosownym doniesieniem, czego nie uczynił. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący nie miał zamiaru tam mieszkać w obawie przed sektą. Ma zamiar tam zamieszkać w jakieś dalszej, nieokreślonej przyszłości. W ocenie Sądu okoliczności te wskazują, że skarżący w istocie od chwili pełnoletności w sposób dobrowolny i trwały opuścił przedmiotowy lokal, a zatem została spełniona przesłanka z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Sąd nie podzielił zarzutów skarżącego odnośnie niedostatecznego wyjaśnienia przez organy stanu faktycznego sprawy. Także pozostałe zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania Sąd uznał za nieuzasadnione. Skarżący brał czynny udział w toku całego postępowania, był szczegółowo pouczany o przysługujących mu prawach. Nadto, zdaniem Sądu brak było podstaw do zawieszenia postępowania o wymeldowanie do czasu zakończenia sprawy rozwodowej rodziców skarżącego, jak i dopuszczenia dowodu z tych akt, bowiem sprawa rozwodowa nie dotyczy pełnoletnich dzieci rozwodzących się małżonków, a jej wynik w żaden sposób nie mógł mieć wpływu na wynik niniejszego postępowania. W ocenie Sądu w sprawie nie zachodzi przesłanka rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd zaznaczył, że jeśli skarżący w przyszłości dojdzie do porozumienia z matką i zamieszka w przedmiotowym lokalu, to będzie mógł dokonać zameldowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. M., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu - radcę prawnego P. J.. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając naruszenie: - art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., poprzez odstąpienie przez organy administracji od działania na podstawie i w granicach prawa, - art. 2 Konstytucji RP, poprzez naruszenie przez organy administracji zasady demokratycznego państwa prawa, - art. 30 Konstytucji RP, poprzez naruszenie godności człowieka i obywatela, - art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez doprowadzenie do ograniczenia wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, przez fakt wymeldowania w sytuacji, gdy uzyskanie zameldowania w innym miejscu jest niemożliwe, - art. 75 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez doprowadzenie do sytuacji, w której obywatel nie ma możliwości zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych, - art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001, Nr 87, poz. 960, ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, a w szczególności poprzez przyjęcie, że skarżący dobrowolnie opuścił miejsce pobytu stałego, i w konsekwencji, naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy zachodziła przesłanka do jej uwzględnienia, co miało decydujący wpływ na wynik sprawy, - naruszenie art. 135 p.p.s.a., poprzez odstąpienie od zastosowania środków usuwających naruszenie prawa, - art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 78 § 1 i art. 10 k.p.a., w związku z art. 145 § 1 punkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ administracji nie dopuścił wniosków dowodowych mających istotne znaczenie dla sprawy, a powoływanych przez skarżącego i tym samym nie zapewnił skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu, z konsekwencją dowolności ustaleń faktycznych przyjętej za podstawę końcowego rozstrzygnięcia, - art. 107 § 3 k.p.a. przez niespełnienie wymogów określonych tym przepisem, a to w szczególności przez: wskazanie nieprawdziwych przyczyn nieuznania zasadności zarzutów odwoławczych w sytuacji faktycznego niedochowania przez organy administracji zasad procedury, w szczególności dowodowej i niewykonania wszystkich obowiązków z tych zasad wynikających, nieustosunkowanie się merytorycznie i wyczerpująco do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów, o niewskazanie dowodów, na których oparto się w postępowaniu odwoławczym, zakończonym decyzją ostateczną, niewskazanie rzeczywistych przyczyn i powodów, dla których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej, a także przyczyn, dla których wnioskowanych przez skarżącego w toku postępowania dowodów nieprzeprowadzono, - naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez doprowadzenie do pozostawienia w mocy decyzji, zamiast stwierdzenia jej nieważności w sytuacji, gdy przedmiotowa decyzja, wydana z rażącym naruszeniem prawa, dotknięta jest sankcją nieważności. W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne A. M. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego dla pełnomocnika z urzędu, zgodnie z art. 250 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż opuszczenie mieszkania przez skarżącego nie miało charakteru dobrowolnego choćby z tego powodu, że skarżący był wówczas osobą małoletnią, znajdującą się pod władzą rodzicielską, a opuszczenie lokalu wynikało z decyzji ojca skarżącego. Skarżący uciekał z mieszkania z obawy o własne życie i zdrowie. Uznanie - w świetle tych okoliczności sprawy - że opuszczenie lokalu przez skarżącego miało charakter dobrowolny i trwały, pozostaje w sprzeczności z zasadami logicznego rozumowania. Podkreślono, iż skarżący w dalszym ciągu chciałby mieszkać w lokalu, z którego został wymeldowany, jednak jest to z niemożliwe z przyczyn obiektywnych, a zatem opuszczeniu lokalu brak również przymiotu trwałości. Zdaniem autora skargi kasacyjnej skarżącemu nie można stawiać zarzutu niepodejmowania działań faktycznych i prawnych, mających na celu powrót do mieszkania, gdyż skarżący nie mógł podejmować wystąpień przeciwko matce w obawie o utratę szans na przywrócenie normalnych kontaktów oraz z uwagi na obawę o własne bezpieczeństwo. W ocenie skarżącego postępowanie organów obu instancji oraz Sądu prowadzone było z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności z naruszeniem przepisów dotyczących postępowania dowodowego. Skarżący wnioskował o przeprowadzenie szeregu dowodów, których przeprowadzenia organ administracji odmówił argumentując, że sprawa rozwodowa rodziców pełnoletniej już strony postępowania administracyjnego nie jest zagadnieniem wstępnym dla materii rozpatrywanej w postępowaniu. Stwierdzenie takie w sytuacji, gdy powoływane akta sądowe i pisma miały udowodnić brak dobrowolności i tymczasowość opuszczenia lokalu w chwili, gdy skarżący był osobą małoletnią i stosunki pomiędzy jego rodzicami miały kapitalny wpływ na sytuację życiową skarżącego, jest rażącym naruszeniem prawa, w szczególności art. 75 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. Zdaniem skarżącego, została również złamana zasada wyrażona w art. 107 § 3 k.p.a., bowiem uzasadnienie decyzji organów administracji, jak i wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest lakoniczne i nie zawiera oceny większości dowodów, które powoływał skarżący na wszystkich etapach przedmiotowej sprawy, a więc Sąd nie rozpatrzył istoty sprawy. Decyzje wydane przez organy administracji powinny zostać uznane za nieważne, z uwagi na rażące naruszenie prawa, a tym samym - naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia, a to z poniższych względów. Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej do Sądu administracyjnego decyzji - organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Powyższe brzmienie przepis art. 15 ust. 2 ustawy uzyskał z dniem 1 maja 2004 r. w wyniku nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 93, poz. 887). Konsekwencją takiego stanu prawnego jest uznanie, iż wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu). Wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi zatem ustanie pobytu w lokalu - nie przebywanie w lokalu. Podkreślić należy, iż ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" nie stracił na aktualności w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) - w wyniku którego z dniem 19 czerwca 2002 r. utracił moc art. 9 ust. 2 powołanej wyżej ustawy. W orzecznictwie sądowym, zarówno przed jak i po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01), prezentowano jednolite stanowisko, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 marca 2003 roku, sygn. akt V SA 2323/02; LEX nr 159183, z dnia 17 września 2003 roku, sygn. akt V SA 402/03, LEX nr 159179; z dnia 3 kwietnia 2000 roku, sygn. akt V SA 1784/99, LEX nr 49415; z dnia 21 marca 2001 roku, sygn. akt V SA 2950/00, LEX nr 80643; z dnia 23 kwietnia 2001 roku, sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123). Jednocześnie jednak w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Jeżeli natomiast strona podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, to wówczas nie można uznać za dobrowolne opuszczenie przedmiotowego lokalu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2000 roku, sygn. akt V SA 108/00, LEX nr 49954, z dnia 7 czerwca 1991 roku, sygn. akt SA/Wr 302/91, ONSA 1991/3-4/65, z dnia 12 kwietnia 2001 roku, sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937, z dnia 18 kwietnia 2000 roku, sygn. akt V SA 1424/99, LEX nr 79243). A. M. nie skorzystał z żadnych środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia zaistniałej sytuacji i ochrony swoich interesów prawnych - w celu zagwarantowania powrotu skarżącego do przedmiotowego lokalu. Zasadnie zatem, Sąd pierwszej instancji zaakceptował stanowisko organów administracji, że skarżący wprawdzie opuścił przedmiotowy lokal będąc osobą niepełnoletnią, lecz skoro po uzyskaniu pełnoletności (tj. od [...]) nie podejmował żadnych działań zmierzających do odzyskania mieszkania, to zaistniały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych do wymeldowania A. M. z pobytu stałego. W tym stanie rzeczy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie nie można skutecznie zarzucić błędnej wykładni przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jak też niewłaściwego zastosowania. Sąd pierwszej instancji zasadnie bowiem rozważał kwestie dotyczące nie tylko dobrowolności opuszczenia przedmiotowego lokalu, ale i kwestie dotyczące trwałości opuszczenia lokalu i podejmowania środków prawnych w celu powrotu do przedmiotowego lokalu. Z tych też względów niezasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a., a także art. 135 p.p.s.a. oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. Po myśli art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. A zatem, przesłanką zastosowania środków, o jakich mowa w tym przepisie, jest stwierdzenie naruszenia prawa przez organy administracji. Natomiast jeśli Sąd, w wyniku przeprowadzonej kontroli legalności, uznaje, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym i procesowym, to nie ma podstaw prawnych do zastosowania tego przepisu. Zasadne też jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, że sprawa rozwodowa rodziców skarżącego nie może mieć wpływu na wynik postępowania w przedmiocie wymeldowania. Zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i organy administracji, nie kwestionowały okoliczności opuszczenia przedmiotowego lokalu przez małoletniego A. M. w [...] r. Jednocześnie jednak zasadnie rozważono sprawę w świetle okoliczności, jakie zaistniały po osiągnięciu pełnoletności przez skarżącego - w aspekcie podejmowania środków prawnych w celu powrotu do przedmiotowego lokalu. W tej sytuacji nie można podzielić zarzutu skargi kasacyjnej o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 78 § 1 i art. 10 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 punkt 1 lit. c) p.p.s.a. Chybione są też zarzuty dotyczące naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przepisów art. 30, art. 65 ust. 1 i art. 75 ust. 1 Konstytucji RP. W szczególności, prowadzenie przez władze publiczne polityki sprzyjającej zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli (art. 75 ust. 1 Konstytucji RP) i wolność wyboru miejsca pracy (art. 65 ust. 1 Konstytucji RP) nie oznacza, że organy administracji publicznej mogą uchylić się od stosowania przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego - radcy prawnemu P. J. - wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) pełnomocnik skarżących powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.