II OSK 302/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska Sędzia NSA Alicja Plucińska – Filipowicz Sędzia del. NSA Anna Żak /spr./ Protokolant asystent sędziego Konrad Młynkiewicz po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 października 2008 r. sygn. akt II SA/Łd 367/08 w sprawie ze skargi J. M. na postanowienie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 15 października 2008r.w sprawie II SA/Łd 367/08 oddalił skargę J. M. na postanowienie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] marca 2008r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że decyzja Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] listopada 2007r. nakładająca na J. M. na podstawie art. 51 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane obowiązek doprowadzenia ogólnodostępnego korytarza, umożliwiającego dostęp do lokali nr [...] i [...], znajdujących się w budynku mieszkalnym wielorodzinnym, położonym na terenie nieruchomości zlokalizowanej w Łodzi, przy ul. [...] do stanu poprzedniego, poprzez zlikwidowanie pomieszczenia łazienki, doręczona została J. M. w dniu 26.listopada 2007r. wraz z pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia odwołania. W dniu 21.grudnia 2007r. J. M. złożył w Powiatowym Inspektoracie Nadzoru Budowlanego w Łodzi pismo, opatrzone tytułem "podanie-prośba",. wnosząc o "anulowanie" jego "pism (podań) o legalizacje mini-łazienki i w/c" oraz argumentując, iż ich złożenie wynikało z pozostania pod silnymi dawkami "różnych ostrych leków na nerwy". Wniósł również o "cofnięcie (anulowanie) decyzji nr [...] ", powołując się na zły stan zdrowia (niepełnosprawność, potrzeba pomocy osób trzecich oraz pozostawanie pod stałą opieką lekarską) oraz posiadane uprawnienia budowlane. Wezwany przez organ do określenia charakteru złożonego pisma wskazał, iż winno być ono traktowane jako "odwołanie od decyzji o rozbiórkę". Postanowieniem nr [...] z dnia [...] marca 2008r. Łódzki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Łodzi, działając na podstawie art. 134 k.p.a stwierdził, że odwołanie J. M. od decyzji organu i instancji z dnia 20.listopada 2007r. zostało wniesienie z uchybieniem terminu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż zgodnie z treścią art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji stronie. Skoro zatem rozstrzygnięcie organu I instancji zostało odwołującemu doręczone w dniu 26.listopada 2007r., to termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem 10 grudnia 2007r. Z zestawienia tej daty z datą wniesienia odwołania przez J. M. wynika zatem, że dokonał on tej czynności po upływie ustawowego terminu. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie J. M., przyznając fakt uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, wskazał, iż jako inwalida ! grupy "w tym czasie" był bardzo chory i tracił pamięć, co często mu się zdarza. Wniósł nadto o "odrzucenie" uzasadnienia decyzji organu I instancji, podnosząc, iż od wielu lat żyje w konflikcie z sąsiadami, którzy "odebrali" mu zdrowie i z którymi toczy spory sądowe. Wniósł o "wyrażenie zgody na zalegalizowanie łazienki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie stwierdził naruszenia prawa i skargę oddalił. Wskazał, że kontrola legalności postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie daje postaw do badania zgodności z prawem decyzji, objętej tym odwołaniem. Uchybienie terminu do wniesienia odwołania ma miejsce wówczas, gdy odwołanie zostanie złożone po upływie przewidzianego w art. 129 § 2 k.p.a. czternastodniowego terminu. Treść art.134 k.p.a. wskazuje , że każde uchybienie terminu choćby minimalne stanowi o jego uchybieniu obligując organ odwoławczy do zastosowania tego przepisu, chyba, ze strona domaga się przywrócenia terminu stosownie do treści art.58 kpa a wniosek ten zostanie uwzględniony. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, iż J. M. otrzymał decyzję organu I instancji w dniu 26 listopada 2007r. Z tą datą rozpoczął również bieg czternastodniowy termin do wniesienia odwołania, o czym skarżący pouczony został w treści doręczonego mu orzeczenia. Termin do wniesienia odwołania upłynął zatem z dniem 10 grudnia 2007r., natomiast pismo, opatrzone tytułem "podanie-prośba", sprecyzowane ostatecznie jako odwołanie od decyzji z dnia 20.listopada 2007r., zostało przez niego złożone w dniu 21 grudnia 2007r. Okoliczności powyższych skarżący nie kwestionował, uznając przekroczenie terminu za "małe uchybienie". Sąd stwierdził, że skoro skarżący złożył odwołanie od decyzji organu I instancji z uchybieniem ustawowego terminu do jego wniesienia, nie składając jednocześnie wniosku o przywrócenie terminu, zaskarżone rozstrzygnięcie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi odpowiada prawu i dlatego na na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik J. M., ustanowiony z urzędu, zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. w związku z art. 9 k.p.a oraz art. 64 § 2 k.p.a., polegające na jego niezastosowaniu i w konsekwencji nie uchyleniu zaskarżonego postanowienia Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2008 r. w sytuacji, gdy postanowienie to wydane zostało z naruszeniem prawa, bez uprzedniego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla przedmiotowej sprawy okoliczności oraz naruszenie art. 151 p.p.s.a., polegające na jego bezzasadnym zastosowaniu i w konsekwencji oddaleniu skargi. W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za udzieloną przez niego pomoc prawną według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę szeregu istotnych dla sprawy okoliczności. Poza sporem było, że pismo nazwane "podanie-prośba" złożone zostało już po upływie 14 dniowego terminu, ale już w początkowym fragmencie w/w pisma skarżący argumentuje, że był bardzo chory "pod silnymi dawkami różnych ostrych leków na nerwy". W tym samym piśmie skarżący wskazał również, że jest przewlekle chory, niepełnosprawny i potrzebuje pomocy osób trzecich. Do "podania -prośby" załączone zostało zaświadczenie o chorobie, z którego wynika, że czasookres choroby nakłada się na termin do wniesienia odwołania. W tej sytuacji organ w trybie art. 9 k.p.a. i art. 62 § 2 k.p.a. powinien był wskazać skarżącemu na możliwość potraktowania "podania-prośby" bądź to jako odwołania od wskazanej powyżej decyzji bądź też jako wniosku o przywrócenie terminu, co jednak nie miało miejsca. Dodatkową okolicznością, która winna była skłonić organ do takiej właśnie oceny winna być oczywista nieporadność w formułowaniu przez skarżącego myśli, co jednoznacznie wskazuje organowi na to, że ma on do czynienia z osobą nie do końca świadomą konsekwencji prawnych podejmowanych przez nią działań. Ponadto w samej treści "podania-prośby" skarżący wskazuje na szereg okoliczności, z których wynika, że pismo to jest w istocie wnioskiem o przywrócenie terminu. Z uzasadnienia wyroku wynika, że wskazane powyżej okoliczności nie stały się przedmiotem jakiejkolwiek analizy ze strony Sądu I instancji, który poprzestał na ocenie obiektywnych faktów, nie dostrzegając licznych wątpliwości, które kazały "podanie-prośbę" z dnia 21 grudnia 2007 r. traktować jako wniosek o przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zgodnie art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwana dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 cytowanej wyżej ustawy, tym samym sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej. Oceniając w tych granicach wniesioną skargę kasacyjną należy uznać, że jest ona usprawiedliwiona. Formułując zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art.145 § 1 pkt.1 lit.c w zw. z art. 9 k.p.a. i art. 64 §2 k.p.a. oraz art.151 p.p.s.a skarżący zmierzał do wykazania, iż w okolicznościach niniejszej sprawy należało wezwać skarżącego do wyjaśnienia, czy podnoszone w odwołaniu okoliczności mają uzasadniać wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania lub należało przyjąć, że w odwołaniu skarżący J. M. zawarł także wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia, czego błędnie nie dostrzegł organ odwoławczy i co zostało zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji. Nie ulega wątpliwości, co także podkreśla Sąd I instancji, że brzmienie art.134 k.p.a. obliguje organ odwoławczy do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania w sytuacji kiedy termin ten przez odwołującego się został przekroczony. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym każde uchybienie terminu do wniesienia odwołania powoduje, że organ odwoławczy ma obowiązek stwierdzenia tego uchybienia, a jedyną okolicznością mogącą spowodować uniknięcie konsekwencji wynikających z wniesienia środka odwoławczego po terminie jest skorzystanie z instytucji przywrócenia terminu. Tak więc na wstępie zastrzec należy, że co do zasady, wywody i argumentacja, przedstawione zarówno w zaskarżonym postanowieniu, jak i w wyroku Sądu I instancji są prawidłowe. Dodatkowo wskazać należy, iż wniesienie odwołania bez równoczesnego wniesienia prośby o przywrócenie terminu nie jest "brakiem" odwołania, który nakazywałby wezwanie przez organ wnoszącego do usunięcia braków w trybie art. 64 § 2 k.p.a. (teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 1998 r. I SA 1697/97, nie publ.). Mimo jednak jurydycznej poprawności stanowiska Sądu I instancji, ostateczne wnioski wyprowadzone w konkretnych okolicznościach sprawy nie mogły zostać zaaprobowane. Jak wynika z akt sprawy, już w pierwszym fragmencie odwołania od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] listopada 2007r skarżący podniósł, że był bardzo chory "pod silnymi dawkami różnych ostrych leków na nerwy", że jest przewlekle chory, niepełnosprawny i potrzebuje opieki osób trzecich. Do odwołania zostało dołączone zaświadczenie o chorobie. W tych okolicznościach, skoro skarżący złożył odwołanie powołując się także na swoją sytuację zdrowotną, którą dokumentował zaświadczeniem lekarskim, to obowiązkiem organu było, co najmniej, zgodnie z art. 9 k.p.a. wezwanie skarżącego do oświadczenia, czy podnoszone w odwołaniu okoliczności, co do stanu zdrowia mają uzasadniać wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia bądź podnoszone okoliczności od razu potraktować jako wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Odmienna ocena tych okoliczności, a takiej dokonał Sąd I instancji aprobując stanowisko organu odwoławczego, prowadzi do uznania, że doszło do naruszenia art.145 §1pkt.1 lit.c w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a tym samym nie było podstaw do oddalenia przez Sąd I instancji skargi w oparciu o art.151 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącemu – radcy prawnemu R. B. wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art.250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258 – 261 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, o jakim mowa w § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz.U.nr 163, poz.1349 ze zm). Oświadczenie takie radca prawny Rafał Borek zawarł w skardze kasacyjnej.