IV SA/Po 426/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant Sekr. sąd. Marta Kmieciak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 05 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi D.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty składek 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji 2. stwierdza nieważność postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] 3. określa, że rozstrzygnięcia, o których mowa w pkt 1 i 2 wyroku nie podlegają wykonaniu. /-/ I. Kucznerowicz /-/ G. Radzicka /-/ E. Kręcichwost-Durchowska IV SA/Po 426/07 UZASADNIENIE Kierownik Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w dniu [...]wydał decyzję [...], w której działając na podstawie art. 163 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz.1071 ze zm. – dalej kpa) i art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] nr [...] w sprawie przyznania D.N. świadczenia w formie opłacania składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny i odmówił opłacania w/w składki od miesiąca stycznia 2007r. W trakcie przeprowadzonego w dniu 30 stycznia 2007r. wywiadu aktualizacyjnego ustalono bowiem, że łączny dochód pięcioosobowej rodziny stanowi kwota 2.641,15 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 528,23 zł. Oznacza to, iż nie jest spełniona ustawowa przesłanka zawarta w art. 42 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym za osobę która zrezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, ośrodek pomocy społecznej opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby opiekującej się nie przekracza 150 % kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i osoba opiekująca się nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów lub nie otrzymuje emerytury albo renty. D.N. kwestionując powyższą decyzję organu pierwszej instancji wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w którym wskazała na okoliczność, że kryterium dochodowe warunkując przyznanie świadczenia w formie opłacania składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny zostało przekroczone zaledwie o 1,70 zł. D.N. powołując się na stan zdrowia brata, którym się opiekuje stwierdziła, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia do czego jest zobowiązana jako osoba bezrobotna zarejestrowana w Urzędzie Pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania w dniu [...] wydało decyzję Nr [...], w której utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy powołując się na znajdujący się w aktach sprawy wywiad aktualizacyjny z dnia 30 stycznia 2007r. oraz przedłożone przez odwołującą zaświadczenia o dochodach poszczególnych członków rodziny uznał, iż nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej D.N. Ze wskazanych wyżej dokumentów wynika, że łączny dochód pięcioosobowej rodziny stanowi kwota 2.641,15 zł, co daje 528,23 zł na osobę w rodzinie. Na dochód ten składają się wynagrodzenie jej męża w kwocie 1.000,01 zł, zasiłek rodzinny w kwocie 64,00 zł renta brata w kwocie 783,32 zł oraz zarobek syna w kwocie 793,82 zł. Mając więc na uwadze, iż zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135 poz. 950) kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie od dnia 1 października 2006r. wynosi 351,00 zł., Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołując się na art. 42 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stwierdziło że, dochód na osobę w rodzinie D.N. warunkujący uzyskanie świadczenia w formie opłacania składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny został przekroczony w stosunku do progu ustawowego o 1,73 zł na osobę. Tym samym nie jest spełniona jedna z ustawowych przesłanek do ubiegana się o powyższą pomoc. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują bowiem żadnego odstępstwa od powyższego warunku, w tym także ze względu na nieznaczną wysokość przekroczenia dochodu w stosunku do ustalonego w ustawie progu. D.N. od wskazanej wyżej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której powtórzyła argumentację podniesioną w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, iż z uwagi na stan zdrowia brata nie może podjąć pracy zarobkowej, co oznacza, iż przyszłości będzie pozbawiona choćby najniższej emerytury. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych powodów niż podniesione w skardze. W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje bowiem zasada oficjalności, mająca obecnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, oraz przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Sąd stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa). Tak więc sąd administracyjny jest uprawiony wydać orzeczenie nie tylko w stosunku do zaskarżonej decyzji, lecz również powinien objąć zakresem orzekania wszystkie postępowania toczące się w tej samej, z punktu materialno prawnego, sprawie administracyjnej, w której toczyło się postępowania pierwotne i stanowią jedynie jego powtórzenie czy też przedłużenie (por. uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 27 czerwca 2000r., sygn. akt FPS 12/99, ONSA 2001, nr 1, poz. 7). Oznacza to, iż zakresem orzeczenia może być objęte postanowienie o przywróceniu bądź odmowie przywrócenia terminu wydane w trakcie kontrolowanego przez sąd postępowania administracyjnego na podstawie art. 59 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz.1071 ze zm. – dalej kpa). Zasadniczą przesłanką, dla której zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzające je postanowienie z [...] nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia w całości decyzji nr [...] z dnia [...] przyznającej D.N. świadczenie w formie opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w związku koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny i odmowy opłacania tejże składki od miesiąca stycznia 2007r., nie mogą ostać się w obrocie prawnym, jest istotne naruszenie przepisów regulujących przebieg postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z ogólną zasadą trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych zawartą w art. 16 §1 kpa decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Oznacza to zarówno brak możliwości wniesienia odwołania jak i ostateczne załatwienie sprawy administracyjnej. Sprawa ta nie może zatem ponownie przedmiotem postępowania administracyjnego. Naruszenie tej reguły przez ponowne jej rozpoznanie i rozstrzygnięcie pociąga za sobą sankcję nieważności przewidzianą w art. 156 §1 pkt 3 kpa. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Decyzja ostateczna obowiązuje więc tak długo, dopóki nie zostanie zmieniona lub uchylona przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym. Jest to tzw. domniemanie mocy obowiązującej decyzji (por. B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz" Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2006r., s 101 - 102). Mając więc na uwadze dwuinstancyjność postępowania administracyjnego, stwierdzić należy, iż decyzja organu pierwszej instancji staje się rozstrzygnięciem ostatecznym gdy strona uchybiła terminowi do wniesienia odwołania i nie przywrócono jej tego terminu. Zwrócić należy przy tym uwagę na fakt, iż w przypadku złożenia odwołania z uchybieniem terminu warunkiem koniecznym do jego rozpatrzenia jest przywrócenie terminu przez organ odwoławczy postanowieniem wydanym na podstawie art. 59 § 1 i 2 kpa. Przywrócenie terminu do złożenia odwołania jest jednak możliwe wyłącznie na wniosek zainteresowanego. Wynika to wprost z treści art. 58 §1 kpa, z którego wynika iż przywrócenie terminu jest instytucją procesową opartą na zasadzie skargowości. Nie jest więc możliwym wydanie postanowienia w przedmiocie przywrócenia bądź odmowy przywrócenia terminu na podstawie immanentnego wniosku zainteresowanego. Naruszenie tej reguły przez wydanie postanowienia w przedmiocie przywrócenia terminu bez stosownego wniosku stanowi więc rażące naruszenie prawa pociągającą za sobą sankcję nieważności przewidzianą w art. 156 §1 pkt 2 kpa. Z treści odwołania złożonego od decyzji Kierownika Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] nr [...] nie wynika aby D.N. złożyła wniosek o przywrócenie uchybionego terminu. W treści odwołania skarżąca wskazała co prawda na okoliczność, iż opiekuje się bratem, inwalidą I grupy, niezdolnym do samodzielnej egzystencji, w związku z czym wymaga stałej opieki. Z faktu podania tych faktów nie można jednak domniemywać złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Zwrócić należy bowiem uwagę na to, iż powołanie się na te okoliczności stanowi element argumentacji wskazującej na zasadność korzystania przez D.N. ze świadczenia w formie opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w związku koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] Nr [...] oraz postanowienie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] nr [...] dopuściło się naruszeń prawa, dla których przewidziano sankcje nieważności (art. 156 §1 pkt 2 i 3). Sąd działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 2 ppsa, orzekł więc jak w sentencji wyroku. /-/ E. Kręcichwost – Durchwoska /-/ G.Radzicka /-/ I. Kucznerowicz