III SA/Łd 145/08

Dnia 9 czerwca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Asesor WSA Ewa Alberciak (spr.), Protokolant Referendarz sądowy Robert Adamczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2008 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium 1/ stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Komisji Stypendialnej [...] w Ł. z dnia [...] (numer albumu [...]), 2/ zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w Ł. na rzecz J. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania III SA/Łd 145/08 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] r. nr albumu: [...], Komisja Stypendialna A. w Ł., negatywnie rozpatrzyła wniosek J. R. K. o pomoc materialną ze środków budżetowych z powodu złożenia wniosku po terminie. Od powyższej decyzji odwołał się J. K. Podał, że był przekonany, iż przyznane mu na początku roku akademickiego 2006/2007 świadczenie przysługuje przez okres 10, a nie 5 miesięcy. Taki wniosek wyciągnął z informacji zamieszczonych na oficjalnej stronie internetowej A., gdzie można przeczytać, iż miesięczna wysokość stypendium za wyniki w nauce (średnia za poprzedni rok akademicki) płatne przez 10 miesięcy. Podniósł, że o ile przy stypendium socjalnym wyraźnie napisano, iż stypendium przyznawane jest na semestr, tj. na okres 5 miesięcy, o tyle takiej informacji zabrakło w opisie świadczenia, o które się ubiega. Nie otrzymał na początku roku akademickiego pisemnej decyzji o przyznaniu stypendium naukowego, gdzie byłaby umieszczona informacja o tym, że przysługuje ono przez okres 5 miesięcy. Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art.173 § 1 pkt 3, w zw. z art.174 ust. 1, art.176 ust. 3 oraz art. 207 ust. 1 i ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, § 1 ust. 1 pkt 2, § 3 ust. 1, § 18 ust. 2 Regulaminu pomocy materialnej dla studentów A. w Ł., Odwoławcza Komisja Stypendialna utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej z dnia [...]. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że zgodnie z Regulaminem pomocy materialnej - § 18 ust 2 - wnioski o przyznanie świadczeń pomocy materialnej należy składać w terminie do 30 października - na semestr zimowy oraz do 28 lutego - na semestr letni. Zgodnie z § 18 ust. 3 na wniosek samorządu studenckiego terminy, o których mowa w ust. 2, mogą być wydłużone przez Rektora w drodze zarządzenia. Zarządzenie, o którym mowa w zdaniu poprzedzającym, nie może być wydane później niż w terminie do dnia 30 września. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Podał, że Odwoławcza Komisja Stypendialna odmówiła mu przyznania stypendium za wyniki w nauce z dotacji MNiSW na drugie 5 miesięcy roku akademickiego 2007/06 (marzec-lipiec 2007) z uwagi na złożenie "Wniosku o stypendium za wyniki w nauce lub sporcie z dotacji MNiSW" tydzień po terminie określonym w Regulaminie pomocy materialnej. Skarżący podniósł, że Odwoławcza Komisja Stypendialna nie odniosła się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, co narusza m.in. zasadę obiektywizmu i zaufania do organu. Podał, że w odwołaniu zwracał uwagę na fakt, iż naruszenie przez niego terminu określonego w Regulaminie nie nastąpiło z zaniedbania, a z powodu wprowadzenia w błąd przez informacje umieszczone na oficjalnej stronie internetowej uczelni. Ponadto skarżący podniósł, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2006 r. (sygn. akt I OSK 646/06), który rozstrzygał m.in. w przedmiocie charakteru terminu dotyczącego składania wniosków o przyznanie pomocy materialnej, przekroczony przez niego termin nie jest terminem zawitym. W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna A. w Ł. wnosiła o jej nieuwzględnienie. Wskazała, że zgodnie z § 18 ust. 2 i 3 Regulaminu pomocy materialnej, obowiązującym na uczelni, ostateczny termin do złożenia wniosku o przyznanie stypendium został ustalony na dzień 11 marca 2007 r. Skarżący nie zaprzecza, iż uchybił terminowi do złożenia wniosku o przyznanie stypendium, podnosił natomiast, że jego nieterminowe złożenie było niezawinione. Organ stwierdził, że termin, któremu uchybił skarżący nie jest terminem przywracalnym na podstawie art. 58 k.p.a., tym samym jest to termin ostateczny. Istotą regulacji dotyczącej ograniczenia czasowego do składania wniosków o przyznanie stypendium jest zapewnienie prawidłowej gospodarki środkami finansowymi posiadanymi przez uczelnię, których wysokość jest ograniczona, sprawności ich przyznawania osobom uprawnionym oraz dyscyplinowanie osób ubiegających się o pomoc materialną. Tym samym przekroczenie terminu mogło skutkować jedynie decyzją o odmowie przyznania stypendium. Pismem z dnia 30 maja 2008 r. Rektor A. w Ł. poinformował, że z posiedzeń zarówno Komisji Stypendialnej, jak również Odwoławczej Komisji Stypendialnej nie zostały sporządzone protokoły. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie : 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia w postępowaniu administracyjnym przepisów prawa materialnego i procesowego, jeśli mogły mieć wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie decyzje organów administracji obu instancji zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164 poz.1365 ze zm.) oraz przepisy Regulaminu pomocy materialnej dla studentów A. w Ł., stanowiącego załącznik do zarządzenia Rektora nr 19 z dnia 25 września 2006 r. Zgodnie z treścią art. 173 ust.1 pkt 3 powołanej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie. Świadczenia, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6 -8, przyznaje się ze środków funduszu pomocy materialnej dla studentów i doktorantów, o którym mowa w art.103 (art. 174 ust. 1 tej ustawy). W uczelni posiadającej podstawowe jednostki organizacyjne świadczenia, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8, są przyznawane na wniosek studenta przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej, przy czym stypendium za wyniki w nauce może być także przyznane bez konieczności składania wniosku przez studenta (art. 175 ust. 1 ustawy). W myśl art. 181 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie może otrzymać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub osiągnął wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Stosownie do treści art. 186 ust. 1 cytowanej ustawy szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art.173 ust.1 pkt.1-3 i 6-8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Z powyższego przepisu wynika, że zakres spraw powierzonych przez ustawodawcę do stanowienia w drodze regulaminu został sprecyzowany i ograniczony do wysokości świadczenia, sposobu przyznawania i wypłacania, w tym ustalania szczegółowych kryteriów, trybu udzielania świadczeń, wzoru wniosku o przyznanie stypendium, sposobu dokumentowania sytuacji materialnej. W powierzonej delegacji przeważają sprawy o charakterze proceduralnym, występują też elementy o charakterze materialnoprawnym, jak ustalenie szczegółowych kryteriów przyznawania pomocy i wysokości świadczeń. W niniejszej sprawie, na podstawie art. 186 ust. 1 powołanej ustawy, Rektor A. w Ł. wydał Regulamin pomocy materialnej dla studentów A. w Ł., stanowiący załącznik do zarządzenia nr 19 z dnia 25 września 2006 r. W myśl § 13 ust.1 pkt 1 i ust. 3 Regulaminu pomocy materialnej warunkiem ubiegania się o stypendium za wyniki w nauce jest uzyskanie w poprzednim roku akademickim wysokiej średniej ocen, nie niższej niż 4,0. Przy ustalaniu średniej ocen bierze się pod uwagę oceny ze wszystkich zdawanych egzaminów oraz uzyskanych zaliczeń. Stypendium za wyniki w nauce może otrzymać student, który w terminie określonym w regulaminie studiów (nie przekraczającym końcowej daty sesji poprawkowej w semestrze) zdał egzaminy ze wszystkich przedmiotów, z których zajęcia kończyły się w danym semestrze lub roku egzaminem i zdobył wszystkie zaliczenia oraz oddał indeks do właściwego dziekanatu w terminie przewidzianym w Regulaminie studiów. Zgodnie z treścią § 18 ust. 2 Regulaminu wnioski o przyznanie świadczeń pomocy materialnej należy składać w terminie do 30 października - na semestr zimowy oraz do 28 lutego na semestr letni. Na wniosek samorządu studenckiego terminy, o których mowa w ust. 2, mogą być wydłużone przez Rektora w drodze zarządzenia (§ 18 ust. 3). Zarządzeniem z dnia 25 września 2006 r. nr 18/2006 w sprawie średniej ocen, której osiągnięcie uprawnia do ubiegania się o stypendium za wyniki w nauce, Rektor A. w Ł. ustalił wysokość średniej ocen warunkujących uzyskanie stypendium za wyniki w nauce obowiązującej w roku akademickim 2006/2007 oraz na wniosek Samorządu studenckiego Wydziału Zamiejscowego w W., w związku z przesunięciem okresu trwania semestru zimowego do dnia 11 marca 2007 roku, ustalił, dla studentów studiujących w Wydziale Zamiejscowym w W., ostateczny termin składania wniosków o przyznanie stypendium na dzień 30 października 2006 r. - na semestr zimowy i 11 marca 2007 roku na semestr letni. Analiza § 13 ust. 3 i § 18 ust. 2 i 3 Regulaminu pomocy materialnej oraz zarządzenia Rektora z dnia 25 września 2006 r. nr 18/2006 wskazuje, iż ustalono następujące warunki ubiegania się o stypendium za wyniki w nauce: - po pierwsze uzyskanie w poprzednim roku akademickim odpowiedniej wysokości średniej ocen za wszystkie egzaminy i zaliczenia, - po drugie zdanie wszystkich egzaminów i zaliczeń w terminie nie przekraczającym końcowej daty sesji poprawkowej, - po trzecie oddanie indeksu w dziekanacie w terminie określonym w Regulaminie studiów, - po czwarte złożenie przez studentów studiujących w Wydziale Zamiejscowym w Warszawie wniosku o przyznanie stypendium do 11 marca 2007 r. na semestr letni. W niniejszej sprawie skarżącemu odmówiono przyznania stypendium za wyniki w nauce z uwagi na to, iż nie zachował terminu do złożenia wniosku o stypendium, tj. nie złożył wniosku do dnia 11 marca 2007 r. W ocenie sądu komisje stypendialne obu instancji błędnie uznały, iż złożenie wniosku po upływie daty wskazanej w zarządzeniu Rektora z dnia 25 września 2006 r. nr 18/2006 (tzn. po 11 marca 2007r.) powoduje automatycznie utratę prawa do ubiegania się o stypendium za wyniki w nauce. Z brzmienia przepisów § 13 ust. 3 oraz § 18 ust. 2 i 3 Regulaminu pomocy materialnej wynika, iż wprowadzone tymi przepisami trzy terminy, zdania wszystkich egzaminów i zaliczeń (nie później niż data sesji poprawkowej), złożenie indeksu w dziekanacie w terminie przewidzianym w regulaminie studiów oraz złożenia wniosku o przyznanie pomocy materialnej w oznaczonym terminie, są terminami mającymi charakter materialnoprawny. Świadczy o tym fakt, że zostały one zamieszczone w akcie prawa materialnego jakim jest Regulamin pomocy materialnej. Nadto wskazuje na to skutek niezachowania tych terminów, jakim jest niemożność ubiegania się o stypendium za wyniki w nauce w razie ich przekroczenia. Cechą terminu zawitego prawa materialnego jest to, że nie można go przywrócić niezależnie od powodów jego uchybienia oraz istnienia zawinienia bądź braku winy strony w jego przekroczeniu. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 14 maja 2002r. w sprawie l SA 2454/00 (Lex nr 81772) i z 4 czerwca 2002r. w sprawie l SA/Łd 1365/00 (Lex nr 57060). Zauważyć należy, iż przepis art. 181 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym przewiduje jako jedyne kryterium przyznania stypendium za wyniki w nauce - uzyskanie za rok studiów wysokiej średniej ocen. W przepisie tym nie określono żadnego innego kryterium otrzymania tego świadczenia. Jednocześnie w art.186 ust.1 wymienionej ustawy upoważniono rektorów wyższych szkół do wydania szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów. W oparciu o przepis art. 186 ust.1 wymienionej ustawy, Rektor A. w Ł. wydał Regulamin pomocy materialnej, w którym w przepisach § 18 ust. 2 i 3 zakreślił termin składania wniosków o przyznanie stypendium. Z brzmienia tych przepisów wynika, że w regulaminie wprowadzono zawity termin prawa materialnego, z upływem którego student traci prawo do uzyskania świadczenia. W wyroku z dnia 5 grudnia 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt I OSK 646/06, Lex nr 213865) stwierdził, że w przepisie art. 186 ust.1 ustawodawca nie przewidział możliwości wprowadzenia w regulaminie materialnoprawnego terminu zawitego, którego upływ udaremnia przyznanie stypendium, nawet gdy ubiegający spełnił wymagane kryterium. Zamieszczony w regulaminie przepis nie może mieć nawet charakteru procesowego, lecz jedynie terminu porządkowego. W niniejszej sprawie, Sąd w pełni podzielił pogląd wyrażony w powyższym wyroku NSA i stwierdził, że wprowadzenie w § 13 ust. 3 oraz w § 18 ust. 2 i 3 Regulaminu terminów zawitych otrzymania stypendium stanowi naruszenie art. 181 ust.1 i art. 186 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005r. Terminy wprowadzone w § 13 ust. 3 oraz w § 18 ust. 2 i 3 Regulaminu nie mogą być uznane za materialne terminy, których przekroczenie uniemożliwia ubieganie się o stypendium. Należy je traktować jedynie jako terminy porządkowe. Podobnie uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 31 stycznia 2008 r. sygn. akt III SA/Łd 623/07. Wobec powyższego odmowę przyznania skarżącemu stypendium tylko ze względu na złożenie wniosku o przyznanie stypendium po 11 marca 2007r. należy ocenić jako rażące naruszenie prawa. A zatem decyzja Komisji Stypendialnej rażąco naruszyła prawo, jak również utrzymująca ją w mocy decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej również rażąco naruszyła prawo. Pogląd, iż odmowa przyznania studentowi stypendium z powodu złożenia wniosku po wpływie terminu określonego w regulaminie przyznania pomocy materialnej jest rażącym naruszeniem prawa wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej wyroku z dnia 5 grudnia 2006r. w sprawie l OSK 646/06. W niniejszej sprawie organy administracji naruszyły również przepis art. 107 § 1 k.p.a. W myśl tego przepisu każda decyzja winna zawierać oznaczenie organu administracji publicznej. W przypadku organu kolegialnego decyzja winna zawierać imiona i nazwiska wszystkich członków organu, który wydał decyzję. Zarówno Komisja Stypendialna, jak i Odwoławcza Komisja Stypendialna są organami kolegialnymi. A więc w decyzjach winny zostać wymienione imiona i nazwiska wszystkich członków komisji, którzy wydali decyzje. Tymczasem w obu decyzjach nie podano składu komisji. Pominięcie imion i nazwisk członków komisji, którzy wydali decyzje w obu instancjach stanowi więc naruszenie art.107 § 1 k.p.a. Ponadto z pisma Rektora A. w Ł. z dnia 30 maja 2008 r. wynika, że z posiedzenia zarówno Komisji Stypendialnej, jak również Odwoławczej Komisji Stypendialnej nie zostały sporządzone protokoły, co uniemożliwiło Sądowi kontrolę w zakresie prawidłowości składów osobowych organów wydających decyzje w niniejszej sprawie. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji, stosując się do powyższych rozważań Sądu i wskazanych przepisów rozpatrzą wniosek skarżącego o przyznanie stypendium za wyniki w nauce i wydadzą stosowne rozstrzygnięcie zgodnie z art.107 § 1 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r., Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy. r.a.