I FZ 360/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki po rozpoznaniu w dniu 24 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. sp. z o.o. w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 lipca 2008 r. sygn. akt III SA/Gl 1707/07 w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 3 października 2007 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (umorzenia postępowania podatkowego) postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2008r., sygn. akt III SA/Gl 1707/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek P. sp. z o.o. w Z. o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie podatku od towarów i usług, w kwocie 500 zł spółka złożyła wniosek o zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia należnej opłaty. W uzasadnieniu strona podnosiła, że w wyniku działań organów podatkowych znalazła się w trudnej sytuacji finansowej – jej konta bankowe zostały zablokowane, a wszystkie składniki mienia ruchomego i nieruchomości zostały zajęte w ramach postępowania egzekucyjnego i stanowią przedmiot licytacji. Dodatkowo w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona podała, że zadeklarowała kapitał zakładowy w wysokości 1 700 000 zł, stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie 5 169 319,24 zł oraz wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy w kwocie 4 362 182,77 zł. Pismem z dnia 17 marca 2008r. stronę wezwano do uzupełnienia wniosku o szereg dokumentów, które potwierdzałyby jej sytuację majątkową, m.in. wyciągi z rachunków bankowych, sprawozdanie finansowe za 2007r., czy deklaracji podatkowych (VAT-7) za ostatnie półrocze. W odpowiedzi spółka nadesłała jedynie 18 kserokopii postanowień Komornika przy Sądzie Rejonowym w Z. stanowiących wysłuchanie wierzyciela i dłużnika przed zawieszeniem lub umorzeniem postępowania w trybie art. 827 k.p.c. Sąd pierwszej instancji uznał, że wartość dowodowa ww. dokumentów nie może być absolutyzowana – nie mogą one być analizowane w zupełnym oderwaniu od innych dowodów i okoliczności sprawy. Zdaniem Sądu umorzenie postępowania egzekucyjnego może być efektem niewystarczająco aktywnej postawy wierzyciela w zakresie poszukiwania majątku dłużnika, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja. Wobec powyższego Sąd negatywnie ocenił stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze, co z kolei uniemożliwia Sądowi dokonanie rzetelnej i wnikliwej oceny, czy faktycznie zasługuje ona na zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji i w zażaleniu wniosła o jego uchylenie oraz o zwolnienie jej z kosztów sądowych. W uzasadnieniu strona – nie zgadzając się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji – podnosiła, że przedłożone przez nią postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność, są najbardziej wiarygodnymi dokumentami potwierdzającymi jej kondycję finansową i doskonale obrazują sytuację majątkową. W zakresie swoich możliwości płatniczych skarżąca podała, że jest w stanie funkcjonować jedynie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli. Dodatkowo strona wskazała, że o wadliwości skarżonego postanowienia świadczy także fakt, że w siedmiu sprawach zawisłych przed Sądem, na podstawie tych samych dowodów i argumentów przyznano jej prawo pomocy w żądanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić jednak należy fakt, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. W ocenie tutejszego Sądu skarżąca spółka nie wykazała, że zasługuje na dofinansowanie jej z budżetu państwa (a prawo pomocy jest w istocie taką formą dotowania) w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł, a zatem rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji należy uznać za prawidłowe. W pierwszej kolejności podkreślić należy – jak to uczynił Sąd pierwszej instancji, że na dezaprobatę zasługuje postawa skarżącej, która bardzo wybiórczo potraktowała wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia dokumentacji potwierdzającej jej sytuację majątkową. Trzeba bowiem pamiętać, że ustawodawca w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nałożył na samego wnioskodawcę obowiązek wykazania, że nie ma on dostatecznych środków na pokrycie stosownych kosztów sądowych. Tymczasem skarżąca odmówiła współpracy z Sądem w tym zakresie. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie miał innego wyjścia, jak tylko wydając kwestionowane rozstrzygnięcie oprzeć się na przedłożonej przez stronę dokumentacji, która zdaniem tutejszego Sądu nie jest wystarczająca do stwierdzenia, że spółka zasługuje na przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W oparciu o tę dokumentację Sąd nie jest bowiem w stanie ocenić, czy zawarte we wniosku oświadczenia strony są zgodne z rzeczywistością. We wniosku strona podnosi na przykład, że cały jej majątek ruchomy i nieruchomy stanowi przedmiot postępowania egzekucyjnego, tymczasem organ egzekucyjny w przedmiotowych postanowieniach wypowiada się jedynie co do egzekucji z rzeczy ruchomych. Brak jest natomiast w aktach sprawy dokumentacji odnośnie tego, czy egzekucja z nieruchomości wchodzących w skład majątku spółki w ogóle jest w toku i ewentualnie na jakim etapie to postępowanie się znajduje. Sąd – poza oświadczeniem strony - nie posiada także informacji co do tego, czy i w jakim zakresie spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, która to okoliczność ma w niniejszej sprawie istotne znaczenie. Tutejszy Sąd zauważa również, iż okoliczność przyznania skarżącemu prawa pomocy przez sąd wojewódzki w innych sprawach, nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający. Należy bowiem mieć na uwadze, iż Naczelny Sąd Administracyjny rozpatruje sprawę pod kątem zarzutów zażalenia w oparciu o akta jednej konkretnej sprawy i ocenia pod względem zgodności z prawem jedynie zaskarżone postanowienie. W niniejszej sprawie, wobec tak wielu wątpliwości, co do wiarygodności oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, biernej postawy samego wnioskodawcy oraz jego deklaracji, że mimo podnoszonych trudności finansowych jest w stanie uzyskać pewne środki pieniężne od jednego z wierzycieli, stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone w skarżonym postanowieniu wydaje się trafne i uzasadnione. Spółka nie wykazała bowiem, że pokrycie pełnych kosztów postępowania przekracza jej możliwości finansowe. Mając powyższe na uwadze, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.