I FZ 350/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Sędzia NSA Krzysztof Stanik po rozpoznaniu w dniu 3 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 1144/08 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 10 października 2006 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2002,2003 i 2004 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 12.06.2008 r., o sygn. III Sa/Wa 1144/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił "A." spółka z o.o. w W. przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu do tego postanowienia wskazano, że spółka wniosła o przywrócenie terminu po upływie roku od jego uchybienia. Z akt sprawy wynikało, że decyzję, którą strona chciała zaskarżyć, doręczono jej w dniu 18.10.2006 r. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi pełnomocnik skarżącej złożył w dniu 26.03.2008 r. Sąd podkreślił, że w takich sytuacjach zgodnie z art. 87 § 5 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "popsa" przywrócenie terminu jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Analizując argumentację przytoczoną we wniosku o przywrócenie terminu, Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie nie zachodzi przypadek wyjątkowy w rozumieniu art. 87 § 5 popsa. Co więcej, Sąd stwierdził, że strona ponosi winę w uchybieniu terminu. W ocenie Sądu problemy zdrowotne osoby uprawnionej do reprezentacji spółki nie były na tyle poważne, aby wyłączały możliwość jej samodzielnego działania, w tym uzyskania pomocy profesjonalnego pełnomocnika lub dokonania samodzielnie czynności procesowej jaką było wniesienie skargi., W zażaleniu na opisane postanowienie wniesiono o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 86 § 1 oraz art. 87 § 5 popsa przez uznanie, że nie wniesienie skargi w terminie było wynikiem zaniechania osoby uprawnionej do reprezentacji Spółki oraz że w sprawie nie wystąpił przypadek wyjątkowy w rozumieniu art. 87 § 5 popsa. W uzasadnieniu do tak podniesionych zarzutów autor zażalenia podkreślił, że schorzenie, na które cierpi jedyna osoba uprawniona do reprezentacji spółki (prezes) jest tego rodzaju, że utrudnia lub wręcz uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie z uwagi na zaburzenia w postrzeganiu otaczającej ją rzeczywistości. W zażaleniu podkreślono, że możliwość poruszania się przez tą osobę o własnych siłach nie powinna przesądzać o przypisaniu tej osobie pełnych możliwości do samodzielnego działania bez poznania prawdziwej natury jej schorzeń (do czego zdaniem pełnomocnika ani Sąd ani on nie ma właściwej wiedzy). Pełnomocnik skarżącej zwrócił również uwagę, że długotrwałe pozostawanie na zwolnieniu lekarskim stanowiło podstawę do przyznania stronie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, ale z nie do końca zrozumiałych powodów nie pozwoliło na przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, co następuje: Zażalenie uzasadnione nie jest. W pierwszym rzędzie należy zauważyć, że merytoryczne rozpoznanie – w świetle przesłanki z art. 86 § 1 popsa (brak winy w uchybieniu terminu) – wniosku o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej, poprzedzone być musi zbadaniem dopuszczalności tego wniosku. Powinien on bowiem spełniać określone wymogi formalne, w przeciwnym razie – stosownie do art. 88 popsa – podlegać będzie odrzuceniu. Zgodnie z tym ostatnio wymienionym przepisem spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Wymogi warunkujące dopuszczalność wniosku o przywrócenie terminu ujęto w art. 87 popsa. Zgodnie z tym przepisem przywrócenie terminu uzależnione jest od złożenia pisma z wnioskiem o przywrócenie terminu w sądzie, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§1), uprawdopodobnieniem przez stronę braku winy w uchybieniu terminowi (§2) oraz dokonaniem przez stronę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu czynności, której strona nie dokonała w terminie (§4). Inaczej wygląda sytuacja, gdy strona wnosi o przywrócenie terminu po upływie roku od jego uchybienia. W takiej bowiem sytuacji stosownie do art. 87 § 5 popsa przywrócenie terminu jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, iż jeżeli Sąd w oparciu o informacje przedstawione przez stronę dojdzie do wniosku, że w sprawie wystąpił przypadek wyjątkowy może wniosek taki merytorycznie rozpoznać (ustalić czy zostały spełnione inne przesłanki) albo wniosek taki powinien odrzucić jako niedopuszczalny, gdy w sprawie przypadek wyjątkowy nie wystąpił. W niniejszej sprawie jako podstawę prawną zaskarżonego postanowienia Sąd wskazał art. 86 § 1 popsa, a więc oceniał przesłankę braku winy strony w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi (w szczególności odnosząc się do argumentacji strony o złym stanie zdrowia osoby reprezentującej spółkę). Mimo iż na początku uzasadnienia Sąd stwierdził, że pełnomocnik spółki we wniosku o przywrócenie terminu nie wykazał, aby w sprawie wystąpił wyjątkowy przypadek. Z tymi poglądami Sądu pełnomocnik skarżącej podjął polemikę w zażaleniu. Jednakże argumenty tam przedstawione nie zmienią kluczowego dla sprawy faktu, że w sprawie nie można mówić o wyjątkowym przypadku w rozumieniu art. 87 § 5 popsa. Tylko bowiem wystąpienie tej okoliczności umożliwiałoby przeanalizowanie kwestii istnienia po stronie spółki winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Sam fakt długotrwałego przebywania na zwolnieniu lekarskim jedynej osoby uprawnionej do reprezentacji spółki nie przesądza o wyjątkowym położeniu tej osoby prawnej. Jest to typowa okoliczności, którą Sąd powinien rozważyć przy merytorycznej ocenie wniosku o przywrócenie terminu. Jednak w świetle zaprezentowanych wywodów ocena taka w zaistniałym układzie procesowym nie mogła być przeprowadzona. W związku z powyższym Sąd powinien był odrzucić wniosek skarżącego w oparciu o art. 88 popsa, zamiast oddalać go na podstawie art. 86 § 1 popsa. Niedopuszczalne było analizowanie przesłanki braku winy w uchybieniu terminu, ponieważ wniosek skarżącego nie spełniał wymogów pozwalających na tego rodzaju analizę. Tym bardziej wobec tego Sąd odwoławczy nie może rozważać okoliczności wskazywanych przez stronę (trudna sytuacja zdrowotna osoby reprezentującej spółkę), także w zażaleniu, w kontekście treści art. 86 § 1 popsa Przytoczone rozważania doprowadziły Sąd odwoławczy do wniosku, że zaskarżone postanowienie jest nieprawidłowe, choć z innych przyczyn, niż powołane przez stronę. Niemniej uchylanie zaskarżonego orzeczenia (na skutek zażalenia skarżącego) i przekazywanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, skutkowałoby w istocie rozstrzyganiem na niekorzyść strony, gdyż doprowadziłoby do odrzucenia, a nie oddalenia jej wniosku (nie doszłoby nawet do oceny jego zasadności pod kątem wymogów z art. 86 § 1 popsa). Tego natomiast zabrania art. 134 § 2 (w zw. z art. 193) popsa. Nie ma też w tym przypadku odpowiedniego zastosowania (na mocy art. 197 § 2 popsa) art. 189 popsa (szerzej por. A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, B. Gruszczyński: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz; Zakamycze 2006 r.). W związku z powyższym Sąd kasacyjny postanowił zażalenie oddalić. Takie rozstrzygnięcie niczego nie zmienia w obecnej sytuacji strony, gdyż ogranicza się do utrzymania w mocy orzeczenia Sądu I instancji. Stąd też, stosownie do treści art. 184 w związku z art. 197 § 2 popsa, orzeczono jak w sentencji.