VI SA/Wa 695/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia biegłym sądowym oddala skargę VI SA/Wa 695/08 UZASADNIENIE M. D. wniósł skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. w przedmiocie odmowy ustanowienia biegłym sądowym z zakresu technologii maszyn, organizacji i zarządzania oraz bezpieczeństwa i higieny pracy. Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: M. D. pismem z dnia [...] listopada 2007 r. wystąpił do Prezesa Sądu Okręgowego w [...] o ustanowienie go biegłym sądowym z zakresu technologii maszyn, organizacji i zarządzania oraz bezpieczeństwa i higieny pracy na kolejną kadencję. Skarżący wcześniej od [...] sierpnia [...] r. nieprzerwanie pełnił funkcję biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w W. Na ostatnią kadencję trwającą do 31 grudnia 2007 r. został powołany decyzją Prezesa Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] grudnia 2002 r. Prezes Sądu Okręgowego w [...] rozpoznając powyższy wniosek decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. wydaną na podstawie § 1 ust. 1 oraz § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133) odmówił ustanowienia M. D. biegłym sądowym z zakresu technologii maszyn, organizacji i zarządzania oraz bezpieczeństwa i higieny pracy. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż M. D. w okresie ostatniej kadencji nienależycie wykonywał powierzone mu obowiązki biegłego. W dniu [...] marca 2005 r. nie zapobiegł uszkodzeniu akt o sygn. [...] Wydziału [...] Sądu Rejonowego dla [...]. Ponadto nieterminowo sporządził ekspertyzy w sprawach: o sygn. [...], o sygn. [...] Sądu Okręgowego w [...] oraz o sygn. [...] Sądu Rejonowego dla [...], a wezwany przez Prezesa Sądu Okręgowego w [...] pismem z dnia [...] lutego 2007 r., do złożenia wyjaśnień w zakresie wskazania przyczyn opóźnienia opracowania opinii w sprawie o sygn. [...] negatywnie odniósł się do sądu, na zlecenie którego przygotował wymienioną ekspertyzę. Dodatkowo Prezes Sądu Okręgowego w [...] podkreślił, że biegły w sprawie o sygn. akt [...] Sądu Rejonowego dla [...] sporządził nierzetelną opinię, jak również w tej sprawie za wykonane czynności przedłożył dwa różniące się rachunki dotyczące kwoty do zapłaty. W związku z powyższymi ustaleniami Prezes Sądu Okręgowego w [...] uznał, iż M. D. nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Od decyzji tej M. D. wniósł odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. W uzasadnieniu odwołania podkreślił, że na powstanie zaległości związanych z nieterminowym przekazywaniem opinii do sądów znaczny wpływ miała trudna sytuacja rodzinna z powodu śmierci żony. Wyjaśnił też, że miał zastrzeżenia wobec sądów, które jego zdaniem niezasadnie wyznaczają zbyt krótkie terminy do sporządzenia ekspertyz i nie uwzględniają przy ocenie pracy biegłego nagromadzenia obowiązków oraz znacznego stopnia skomplikowania spraw, co prowadzi do niewykonania przez biegłych zleconych ekspertyz w terminie. Odnosząc się do zarzutu Prezesa Sądu Okręgowego w [...] dotyczącego uszkodzenia akt, poprzez zalanie ich wodą, wskazał na niezawiniony charakter tego zdarzenia. Jednocześnie podkreślił, że w sprawie o sygn. akt [...] nie musiał bezpośrednio zapoznać się z wszystkimi elementami przedmiotu ekspertyzy, ponieważ było to zbędne. Podniósł też, iż wbrew opinii Prezesa Sądu Okręgowego w [...] posiada najwyższe kwalifikacje moralne i zawodowe do wykonywania funkcji biegłego. Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133), utrzymał zaskarżoną decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w W. w mocy. W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości podkreślił, że biegły sądowy jest organem pomocniczym sądu lub organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych. Sporządzona przez niego opinia stanowi zaś dowód w postępowaniu przed sądami oraz tymi organami. Z tych względów - zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 1999 r. II S.A. 806/99 - od biegłego wymagane jest posiadanie nie tylko niekwestionowanej wiedzy i najwyższych kwalifikacji zawodowych, ale także zaufania publicznego, sumienności i bezstronności (art. 196 § 3 i art. 197 § 1 k.p.k. oraz art. 282 k.p.c.). Nadto, osoba biegłego wymaga zaufania sądu (art. 198 § 1 k.p.k. i art. 284 k.p.c.). Stosownie zaś do § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. od biegłego wymagane jest oprócz warunków wymienionych w pkt 1, 2, 3, 5, spełnienie przesłanki wskazanej w pkt 4, odnoszącej się do "rękojmi należytego wykonywania obowiązków". Zgodnie natomiast z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego pojęcie rękojmi należy łączyć z całością cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących osoby biegłego, składających się na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego. Wizerunek ten potwierdza bowiem swoim autorytetem Prezes Sądu Okręgowego, przy którym biegły jest ustanowiony. Minister Sprawiedliwości podkreślił jednocześnie, że decyzja o ustanowieniu biegłym sądowym ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że prezes sądu okręgowego samodzielnie, w ramach uznania administracyjnego wyznaczonego granicami zawartymi w przepisie art. 7 k.p.a. jest uprawniony i zobowiązany do oceny - w świetle całokształtu okoliczności sprawy - czy ustanowienie danej osoby biegłym sądowym jest uzasadnione i celowe. Minister Sprawiedliwości podzielając stanowisko Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w zakresie niespełnienia przez skarżącego przesłanki wymienionej w § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia stwierdził, iż w sprawie tej przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie odmowy ustanowienia biegłym sądowym z zakresu technologii maszyn, organizacji i zarządzania oraz bezpieczeństwa i higieny pracy nie doszło do przekroczenia przez organ I instancji zasad uznania administracyjnego. Prezes Sądu Okręgowego w [...] w swojej decyzji wskazał bowiem na nieprawidłowości, których dopuścił się M. D. w okresie od dnia [...] stycznia 2003 r. do dnia [...] grudnia 2007 r., gdy wykonywał czynności biegłego sądowego. W przeważającej części zastrzeżenia te dotyczyły nieterminowego sporządzania opinii. Pomimo zaś niesporządzenia opinii w wyznaczonych przez sądy terminach biegły ten nie występował z wnioskami o ich przedłużenie, a w sprawie sygn. akt [...] Wydziału Pracy Sądu Okręgowego w [...] nadesłał taki wniosek dopiero po interwencji telefonicznej sądu. Organ odwoławczy podzielił jednocześnie stanowisko Prezesa Sądu Okręgowego w [...], że M. D. w swoim wystąpieniu z dnia [...] marca 2007 r. przekroczył dozwoloną krytykę funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Biegły w tym piśmie skierowanym do Prezesa Sądu Okręgowego w [...] oraz w wyjaśnieniach z dnia [...] marca 2007 r. dotyczących opinii sporządzonej do sprawy o sygn. akt [...] Sądu Rejonowego dla [...] negatywnie wypowiadał się o przewodniczącej składu orzekającego, prowadzącej postępowanie z jego udziałem. Minister Sprawiedliwości zgodził się też ze stanowiskiem Prezesa Sądu Okręgowego w W., że na negatywną ocenę pracy skarżącego miało wpływ nierzetelne wykonanie opinii w sprawie o sygn. [...] Sądu Rejonowego dla [...]. Organ odwoławczy uznał natomiast za niezasadny zarzut dotyczący przedłożenia przez M. D. dwóch rachunków: z dnia [...] stycznia 2006 r. oraz z dnia [...] grudnia 2006 r. za wykonanie czynności biegłego w sprawie o sygn. akt [...]. Drugi ze wskazanych rachunków został bowiem skorygowany zgodnie z zaleceniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] grudnia 2006 r., przed którym toczyło się wskazane postępowanie. Minister Sprawiedliwości nie podzielił też poglądu Prezesa Sądu Okręgowego w [...]. w zakresie zarzutu dotyczącego zawinionego uszkodzenia akt o sygn. [...] Wydziału [...] w następstwie zalania wodą wskazując, iż do zdarzenia tego doszło bez przyczynienia się biegłego. Zawinienie biegłego w tym wypadku polegało jedynie na tym, że nie zawiadomił niezwłocznie Sądu Rejonowego dla [...] o zaistnieniu tej sytuacji. W konkluzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż uchybienia stwierdzone w pracy skarżącego podważają do niego zaufanie sądu oraz wskazują, że nie daje on gwarancji rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego sądowego. Tym samym M. D. nie spełnia przesłanki wymaganej przy powołaniu na biegłego sądowego, określonej w § 12 ust. 4 rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych. W skardze na tę decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. D. zarzucił, że organ wszelkie wątpliwości rozstrzygnął na jego niekorzyść. Podkreślił, iż wydłużenie terminów w sporządzaniu opinii spowodowane było dużą ilością spraw w jakich wydawał ekspertyzy. Ponownie wyjaśnił okoliczności dotyczące zalania akt w sprawie sygn. akt [...]. Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2008 r. skarżący zarzucił, że biegli nie byli nigdy zapoznawani przez kierownictwo Sądu Okręgowego w [...] z procedurą odnośnie terminowości sporządzania opinii. Według skarżącego nie było na niego skarg z poszczególnych Wydziałów do Prezesa Sądu Okręgowego. Skarżący podkreślił też, że decydując się na pełnienie funkcji biegłego zrezygnował z prowadzenia działalności gospodarczej. Odmowa ustanowienia go biegłym sądowym na kolejną kadencję pozbawia go obecnie dodatkowych dochodów, które przeznaczał na leczenie. Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 z 2002 r. poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Rozpatrując skargę z punktu widzenia powyższych kryteriów Sąd stwierdził, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2008 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. nie naruszają prawa. Podstawę materialnoprawną kwestionowanych decyzji stanowiły przepisy § 1 ust. 1 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133). Zgodnie z dyspozycją przepisu § 1 ust. 1 tego rozporządzenia biegłych sądowych ustanawia przy sądzie okręgowym prezes tego sądu. Przepis § 12 ust. 1 pkt 4 ww. rozporządzenia stanowi natomiast, iż biegłym sądowym może być ustanowiona osoba, która daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego. Należy wskazać, iż pojęcie "rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego" było wielokrotnie definiowane i określane w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jako całość cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących osoby biegłego sądowego, składających się na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego. Na wizerunek osoby zaufania publicznego składają się takie cechy charakteru, jak: szlachetność, prawość, sumienność i bezstronność łącznie (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11.01.1993 r., sygn. akt II SA 390/92). Osoba biegłego sądowego nie może więc nasuwać jakichkolwiek podejrzeń, co do stronniczości, nierzetelności czy braku obiektywizmu. Nie może również być dotknięta żadną skazą, która podważałaby zaufanie do niej (tak m.in. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2000 r., sygn. akt II SA 115/00). Z uwagi na brzmienie przepisu § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie biegłych sądowych przyjąć trzeba, że zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości oraz poprzedzająca ją decyzja Prezesa Sądu Okręgowego w [...] mają charakter zbliżony do tzw. decyzji uznaniowej, albowiem w powołanym przepisie ustawodawca posługuje się zwrotem nieostrym (niedookreślonym) przy opisie stanu faktycznego uzasadniającego działanie organu (vide: zwrot "rękojmia należytego wykonywania obowiązków biegłego"). Użycie przez ustawodawcę tzw. wyrażeń nieostrych zobowiązuje Wojewódzki Sąd Administracyjny do rozważenia, czy dokonana przez organ administracji ocena okoliczności sprawy nie nosi cech dowolności lub nie przekroczyła dopuszczalnej granicy swobody interpretacji tych określeń na tle konkretnego stanu faktycznego. W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo przyjęły w niniejszej sprawie, iż nienależyte wypełnianie przez skarżącego obowiązków biegłego w okresie kadencji 2003-2007 uprawnia do przyjęcia, że nie spełnia on jednego z podstawowych warunków do wykonywania tej funkcji - rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach osobowych skarżącego w sprawach - sygn. akt [...] Sądu Okręgowego w [...], sygn. akt [...] Sądu Rejonowego dla [...], sygn. akt [...] Sądu Okręgowego w [...] - skarżący sporządził opinie ze znacznym przekroczeniem terminów zakreślonych przez te sądy. Ponadto w sprawie [...] sporządził nierzetelną opinię, gdyż zawarł w niej informacje na temat przyczyn wypadku przy pracy, nie dokonawszy wcześniej wizji lokalnej. W pisemnych wyjaśnieniach z dnia [...] marca 2007 r. skierowanych do Prezesa Sądu Okręgowego w [...] (k-[...] akt osobowych) skarżący stwierdził zaś, że w terminach wyznaczanych przez sądy nie ma możliwości sporządzenia opinii, gdyż są zbyt krótkie, natomiast pisanie przez biegłego pism w sprawie przedłużenia terminu związane jest ze stratą czasu biegłego, dlatego też czas biegłego należy poszanować. W piśmie z dnia [...] marca 2007 r. skierowanym do Wiceprezesa Sądu Okręgowego w [...] (k-[...] akt osobowych) skarżący poddał ponadto krytyce działania podejmowane przez Sąd Rejonowy dla [...] w sprawie [...] stwierdzając w konkluzji, iż Sąd ten nie cieszy się zaufaniem społecznym, o czym przekonał się sam prowadząc sprawę swojej córki. Powyższe fakty dotyczące uchybień w terminowości sporządzania opinii przez skarżącego, zastrzeżeń co do rzetelności sporządzenia przez niego opinii w sprawie [...] oraz niestosownych uwag kierowanych przez skarżącego pod adresem sądu, który zlecił sporządzenie opinii, dają w ocenie Sądu, podstawę do uznania, iż skarżący nie spełnia przesłanki z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie biegłych sądowych. Oceniając, czy kandydat na biegłego daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego trzeba bowiem brać pod uwagę nie tylko cechy charakteru, ale również całokształt zdarzeń związanych z wykonywaniem funkcji biegłego sądowego. W ocenie Sądu decyzje organów administracji obu instancji w niniejszej sprawie znajdują oparcie zarówno w dotychczasowym orzecznictwie sądowym, jaki i pozostają w zgodzie z podstawowymi celami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych, w tym m.in. z celem zagwarantowania dobrego wizerunku wymiaru sprawiedliwości w opinii społecznej i niewzbudzania jakichkolwiek wątpliwości do instytucji wymiaru sprawiedliwości opartych na zaufaniu publicznym. Wbrew zarzutom skargi, działanie organów obu instancji, było nie tylko legalne, ale również rzetelne, tj. wolne od arbitralności, dające się racjonalnie wyjaśnić okolicznościami faktycznymi sprawy. Należy też pamiętać, że organy administracji dokonując oceny przepisów i oceny stanu faktycznego sprawy muszą realizować swoje zadania w sposób odpowiadający uzasadnionemu interesowi obywatela, chyba że wchodzi on w konflikt z interesem ogólnym. Z takim właśnie przypadkiem organy obu instancji miały do czynienia w niniejszej sprawie i dokonując oceny materiału dowodowego, podjęły decyzje kierując się celami wskazanymi w przepisie § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych, przedkładając interes społeczny nad indywidualnym interesem skarżącego. W ocenie Sądu, poczynione przez organ zarówno I, jak i II instancji ustalenia wynikają z zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaś dokonana przez te organy ocena tego materiału w kontekście zastosowanych przepisów rozporządzenia nie budzi zastrzeżeń. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.